Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

-galdetu zion Santorek Brunettiri, zuzenean begiratuz.

-Muy poco, y s?lo cosas de su carrera profesional, lo que han publicado las revistas y los diarios durante a?os.

Santore le regarda droit dans les yeux : " Que savez-vous sur lui ?

Santore looked at him directly and asked, 'How much do you know about him?'

-Ezer gutxi, eta dakidana musikari buruzkoa da gainera, egunkarietan eta aldizkarietan azken urteotan etorri dena bakarrik, besterik ez.

Pero de ?l, de su vida privada, nada.

-Fort peu, et cela concerne seulement sa vie de musicien-et encore, en se limitant ? ce que j'ai pu lire dans les journaux et les revues.

'Very little, and that only about his life as a musician, and only what's been in the newspapers and magazines all these years.

Baina gizon gisa nolakoa zen, hortaz ez dakit ezer ere-eta alderdi hura, konturatu zen Brunetti, asko ari zitzaion interesatzen, hantxe egon behar zuen-eta, beti egoten zen bezala, heriotzaren gaineko galderaren erantzuna.

-Y Brunetti era consciente de que tendr?a que indagar en ella, porque ah? ten?a que estar, como estaba siempre, la causa de la muerte.

" Or c'?tait cette vie priv?e, se rendit compte Brunetti, qui commen?ait ? l'int?resser s?rieusement, car c'?tait l?, comme toujours, que devait r?sider l'?nigme de sa mort.

But about him as a man I know nothing.' And that, Brunetti realized, was beginning to interest him a great deal, for the answer to his death must lie there, as it always did.

Santorek ez zuen ezer esan, eta, hortaz, Brunettik bultzatu egin zuen.

En vista de que Santore no dec?a nada, Brunetti le apremi?:

Santore ne r?agissant pas, Brunetti l'aiguillonna :

Santore said nothing, so Brunetti prompted him.

-Hildakoez ez da behin ere gaizki hitz egin behar, vero?

-No se debe hablar mal de los muertos, vero?

" On ne dit pas de mal des morts, n'est-ce pas ?

'Never speak ill of the dead, vero?

Hori da? -Eta berriz ere zure lankidea izan daitekeen pertsona batez ere ez da inoiz gaizki hitz egin behar-erantsi zuen Santorek.

-Ni de alguien con quien tengas que volver a trabajar-agreg? Santore.

C'est ?a ?

Is that it?'

Brunettik harrituta utzi zuen bere burua esanez:

Brunetti se sorprendi? a s? mismo al responder:

-Et on ne dit jamais de mal d'une personne avec laquelle on peut ?tre appel? ? travailler de nouveau ", ajouta le metteur en sc?ne.

'And never speak ill of someone you might have to work with again,' Santore added.

-Ez dirudi kasu honetan halakorik izango denik.

-No creo que eso sea factible en este caso.

Le commissaire se surprit en r?pondant : " Il n'y a gu?re de chance que cela arrive, dans le cas pr?sent.

Brunetti surprised himself by saying, 'That hardly seems to be the case here.

Zer gauza txar esan daiteke Wellauerrez?

?Y qu? mal podr?a decirse de ?l?

Et que pourrait-on dire de mal ?

What ill is to be spoken?'

Santore poliziari beha geratu zen, haren aurpegia aztertuz, emanaldi batean zer paper egin dezakeen erabaki nahian antzezle bati edo abeslari bati egiten zaion begiratu espekulatzaile bera eginez.

Santore contemplaba la cara del polic?a como si ?ste fuera un actor o un cantante, y tuviera que decidir qu? papel adjudicarle en la obra.

" Santore regarda de nouveau son vis-?-vis, dont il ?tudia le visage comme s'il sp?culait sur la meilleure fa?on d'employer un acteur ou un chanteur dans une de ses mises en sc?ne.

Santore glanced across at the policeman and studied his face, giving it the sort of speculative look that he might give to an actor or a singer he was deciding how to use in a performance.

-Zurrumurruak dira gehienbat-esan zuen azkenean.

-Son, m?s que nada, rumores-dijo al fin.

" Il s'agit avant tout de rumeurs, finit-il par r?pondre.

'It's mostly rumor,' he finally said.

-Zer zurrumurru-klase?

-?Qu? rumores?

-De quel genre ?

'What sort of rumor?'

-Nazia zela.

-Rumores de que era nazi.

-Certains affirment qu'il a ?t? nazi.

'That he was a Nazi.

Inork ez daki seguru, edo baldin badaki, ez du esaten, edo garai batean esan zena, zena zela, ahaztu egin da, memoria iristen ez den leku batean utzita.

Nadie lo sabe a ciencia cierta o, si lo sabe, lo calla. Y, si alguien dijo algo alguna vez, ya se ha olvidado, ha ido a parar all? donde no llega la memoria.

Personne ne le sait avec certitude ; ou du moins, s'il y en a qui le savent, ils ne le disent pas, ou alors on a commod?ment oubli? leurs d?clarations pass?es au fond d'une poche, le mouchoir par-dessus.

No one knows for sure, or if they ever knew, no one is saying, or whatever they might have said in the past has been forgotten, dropped into that place where memory does not follow.

Hainbat kontzertu zuzendu zuen nazientzat haiek boterean zeudenean.

Cuando los nazis estaban en el poder, actuaba para ellos.

Il a dirig? pour eux quand ils ?taient au pouvoir.

He conducted for them while they were in power.

F?hrerrarentzat zuzendu zuela ere esaten da.

Hasta se hab?a dicho que dirig?a conciertos privados para el F?hrer.

On pr?tend m?me qu'il aurait dirig? pour le F?hrer.

It's even said he conducted for the F?hrer.

Baina berak esaten zuen bere orkestrako kide batzuk salbatzeko egin behar izan zuela hura, juduak baitziren.

Pero ?l argumentaba que ten?a que hacerlo para salvar a m?sicos de su orquesta que eran jud?os.

Lui r?pondait que c'?tait le seul moyen de sauver les musiciens juifs de son orchestre.

But he said he had to do it to save some of the people in his orchestra, who were Jews.

Bizirik atera ziren gerratik, judu haiek, eta gerrate osoan orkestran jotzea lortu zuten.

Y lo cierto es que los jud?os de la orquesta consiguieron sobrevivir a la guerra.

Et il est exact que ces Juifs l? ont surv?cu ? la guerre, et ont r?ussi ? jouer dans l'orchestre pendant toute la guerre.

And they did survive the war, those who were Jews, and managed to play in the orchestra all through the war years.

Eta gauza bera egin zuen Wellaurrek ere, musika zuzendu eta bizirik atera.

Lo mismo que sobrevivi? ?l.

Lui aussi a surv?cu et jou?.

And so did he, play and survive.

Eta haren izena ez zen kaltetua atera urte haiengatik edo F?hrerrarentzako egin zituen kontzertu bereziengatik.

Pero su reputaci?n no se resinti? por su actividad de aquellos a?os ni por los conciertos ?ntimos para el F?hrer.

Et de fait, sa r?putation n'a jamais eu ? souffrir de cela, ni des concerts priv?s pour Hitler.

And somehow his reputation never suffered because of all those years or because of those intimate concerts for the F?hrer.

Gerraren ondoren-jarraitu zuen Santorek, ahotsa bitxiki lasaia-, "moralki kontra" egon zela esan zuen, eta bere borondatearen kontra aritu zela orkestrazuzendaritzan-beste pixka bat edan zuen-.

Despu?s de la guerra-prosigui? Santore con voz extra?amente serena-, dijo que ?l se sent?a "moralmente opuesto" al nazismo y que hab?a dirigido contra su voluntad.-Tom? un peque?o sorbo de co?ac-.

Apr?s la guerre, poursuivit Santore d'une voix ?trangement calme, il a d?clar? qu'il avait ?t? moralement oppos? aux nazis, et qu'il avait dirig? contre sa volont?. " Il prit une petite gorg?e de cognac.

After the war,' Santore continued, voice strangely calm, 'he said he had been "morally opposed" and had conducted against his will.' He took a small sip of his drink.

Ez dakit egia zein den, alderdiko kidea zen ala ez, zenbateraino zegoen konprometitua.

No tengo ni idea de lo que pueda haber de verdad en todo ello, ni si era miembro del partido, ni cu?l era su implicaci?n.

" O? se trouve la v?rit?, je n'en ai aucune id?e ; ?tait-il ou non membre du parti, je l'ignore ;

'I've no idea what's true, whether he was a member of the party or not, what his involvement was.

-Orduan zergatik aipatu duzu?

-Entonces ?por qu? lo ha mencionado?

Et je suppose que je m'en fiche.

And I suppose I don't care.'

-galdetu zuen Brunettik.

-pregunt? Brunetti.

-Pourquoi en parler, dans ce cas ? "

'Then why do you mention it?' Brunetti asked.

Santorek barre-algara ozen bat egin zuen, eta haren ahotsak gela hutsa bete zuen.

Santore solt? una carcajada que llen? el espacio vac?o del sal?n:

Santore ?clata d'un grand rire dont l'?cho emplit la salle vide.

Santore laughed out loud, his voice filling the empty room.

-Egia dela uste dudalako aipatuko nuen noski.

-Supongo que porque creo que es cierto.

" Parce que sans doute je crois tout cela.

'I suppose because I believe it's true.'

Brunettik irribarre egin zuen. -Baliteke.

-Podr?a ser-sonri? Brunetti.

-Voil? qui est bien possible...

Brunetti smiled.

-Eta, seguru asko, inporta zaidalako ere bai, ezta?

-?Y, probablemente, porque s? me importa?

-Et probablement aussi parce que je ne m'en fiche pas, hein ?

'That could be the case.' 'And probably because I do care?'

-Hori ere bai-esan zuen Brunettik.

-Eso, tambi?n podr?a ser-convino Brunetti.

-?galement. "

'That as well,' Brunetti agreed.

Zabaltzen utzi zuten bion arteko isiltasuna, Brunettik galdetu zuen arte: -Zuk zer dakizu?

Dejaron que el silencio se prolongara, hasta que Brunetti pregunt?: -?Qu? sabe usted en realidad?

Les deux hommes laiss?rent le silence se prolonger quelques instants, puis Brunetti demanda :

They allowed the silence to expand between them until Brunetti asked, 'How much do you know?'

-Badakit kontzertu haiek ematen aritu zela gerrate osoan.

-S? que daba conciertos durante la guerra.

-Qu'il a donn? ces concerts, pendant toute la dur?e de la guerre.

'I know that he gave those concerts all during the war.

Eta badakit, kasu batean, bere musikarietako baten alaba erreguka joan zitzaiola aitari laguntzeko eskatuz.

S? que la hija de uno de sus m?sicos fue a suplicarle que ayudara a su padre.

Je sais aussi que, dans un cas pr?cis, la fille d'un de ses musiciens est venue le voir en priv? et l'a implor? d'aider son p?re.

And I know that, in one case, the daughter of one of his musicians went to him in private and begged him to help her father.

Eta musikari hura bizirik atera zela gerratik, hori ere badakit.

Y s? que el m?sico sobrevivi? a la guerra.

Je sais que ce musicien a surv?cu ? la guerre.

And I know that the musician survived the war.'

-Eta alaba?

-?Y la hija?

-Et la fille ?

'And the daughter?'

-Eta, orduan?

-?Entonces?

-La fille aussi.

'She survived the war.'

-galdetu zuen Brunettik.

-pregunt? Brunetti.

-Alors ? Rien, sans doute.

'Well, then?' Brunetti asked.

-Orduan ezer ez, nik uste-Santorek sorbaldak goratu zituen-.

-Nada, supongo.-Santore se encogi? de hombros-.

" Santore haussa les ?paules.

'Then nothing, I suppose.' Santore shrugged.

Gainera, erraza izan da beti gizon horren iragana ahaztea eta haren talentuaz bakarrik gogoratzea.

Adem?s, siempre ha resultado f?cil olvidar el pasado del hombre y pensar s?lo en su genio.

" De plus, il a toujours ?t? bien pratique d'oublier le pass? de l'homme pour ne voir que son g?nie.

'Besides, it's always been easy to forget the man's past and think only of his genius.

Inor ez da izan bera bezalakorik, eta beldur naiz ez dagoela bera bezalako orkestra-zuzendaririk.

No ha habido otro como ?l y, siento decirlo, no habr? nadie que pueda ocupar su puesto.

Il n'avait pas de pair et j'ai bien peur qu'il ne reste plus un seul chef d'orchestre de sa stature.

There was no one like him, and I'm afraid there's no conductor like him left.'

-Eta horregatik konprometitu zinen produkzio hau berarentzat zuzentzera, iragana ahaztea komeni zelako? galdera zen, ez iraina, eta halaxe hartu zuen Santorek.

-?Por eso accedi? usted a montar esta ?pera para ?l, porque era conveniente olvidar su pasado? -Era una pregunta, no una acusaci?n, y como pregunta lo tom? Santore.

" Il s'agissait d'une question, pas d'une insulte, et Santore l'interpr?ta bien ainsi.

'Is that why you agreed to direct this production for him-because it was convenient to forget his past?' It was a question, not an insult, and Santore clearly took it as such.

-Bai-erantzun zuen hark ahopetik-.

-S?-respondi? en voz baja-.

" Oui, r?pondit-il doucement.

'Yes,' he answered softly.

Nire lagunak berarekin abesteko aukera izan zezan erabaki nuen honako hau zuzentzea.

Decid? dirigirla para que mi amigo tuviera la oportunidad de cantar con ?l.

J'ai accept? cette mise en sc?ne avec l'espoir que mon ami aurait la chance de chanter sous sa direction.

'I chose to direct it so that my friend would get the chance to sing with him.

Hortaz, nekien edo susmatzen nuen guztia ahaztea komeni zitzaidan, edo baztertzea behintzat.

Me conven?a olvidar todo lo que sab?a o sospechaba o, por lo menos, prescindir de ello.

Si bien qu'il me convenait tout ? fait d'oublier tout ce que je savais ou soup?onnais, ou du moins de l'ignorer.

So it was convenient for me to forget all that I knew or suspected, or at least to ignore it.

Ez dakit horrenbeste inporta duen, orain behintzat.

Pero ahora ya no importa.

Je ne suis pas s?r, d'ailleurs, que cela compte tellement.

I'm not sure it matters all that much, not anymore.'

Brunettik burutazio bat ikusi zuen Santoreren aurpegian agertzen.

Brunetti vio aparecer una idea en la cara de Santore.

Plus maintenant. "

Brunetti watched an idea appear in Santore's face.

-Baina orain jada ez du Helmutekin abestuko, inoiz ez-eta erantsi zuen, Brunettik jakin zezan elkarrizketa haren egiazko xedea ez zela behin ere oso urruti egon-, eta horrek agertzen du noski nik ez nuela hura hiltzeko arrazoirik.

-Pero ahora ya no podr? cantar con Helmut-y agreg?, para dar a entender a Brunetti que en ning?n momento hab?a perdido de vista el motivo de la conversaci?n-: lo cual indica que yo no ten?a por qu? matarlo.

" Puis il ajouta, laissant ainsi savoir au policier qu'il n'avait jamais perdu de vue le but de cette conversation : " Ce qui plaide en faveur de l'id?e que je ne n'avais aucune raison de le tuer.

'But now he won't get to sing with Helmut, ever,' and he added, to let Brunetti know that the purpose of the conversation had never been far beneath its surface, 'which would seem to argue that I had no reason to kill him.'

-Bai, horixe dela ondorioa dirudi-konforme zegoen Brunetti, interes handirik agertu gabe ere, eta galdetu zuen gero-:

-S?; parece plausible-concedi? Brunetti sin aparente inter?s, y pregunt?-:

-Oui, cela para?t logique, observa Brunetti avec un d?sint?r?t apparent.

'Yes, that would seem to follow,' Brunetti agreed, with no apparent interest, then asked, 'Did you ever work with him before?'

lana egina al zinen lehendik berarekin?

?Hab?a trabajado antes con ?l?

Aviez-vous d?j? travaill? avec lui ?

'Yes.

-Bai. Duela sei urte, Berlinen.

-S?. Hace seis a?os. En Berl?n.

-Oui, ? Berlin, il y a six ans.

Six years ago. In Berlin.'

-Zure homosexualitateak ez zuen orduan eragozpenik sortu?

-?En aquel entonces su homosexualidad no supuso ning?n inconveniente?

-Votre homosexualit? n'a-t-elle pas soulev? de difficult?s, ? l'?poque ?

'Your homosexuality didn't present difficulties then?'

-Ez.

-No;

-Non.

'No.