Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Heriotza La Fenicen, Donna Leon / Koro Navarro (Erein, 2010
)
eu
-Zeinek?
es
-?Qui?n?
fr
-Qui ?
en
'Who?
eu
Wellauerrek?
es
?Wellauer?
fr
Wellauer ?
en
Wellauer?'
eu
-Ez.
es
-No.
fr
Sa mani?re de prononcer ce mot suffisait ? le faire comprendre.
en
'No.
eu
L'imbianchinok-esan zuen, "pareta-margolaria" esateko modu hura erabiliz, eta aldi berean ezin konta ahala jenderi bizia kostatu zitzaizkion sentimenduak adieraziz*.
es
L'imbianchino-dijo ella, utilizando el apelativo de "pintor de paredes" con el que manifestaba unos sentimientos que hab?an costado la vida a infinidad de personas.
fr
" Et le maestro, aimait-il Wagner, lui aussi ?
en
L'imbianchino,' she said, using the word for house-painter and, with it, conveying the sentiments that had cost countless people their lives.
eu
-Eta maisuari, hari ere Wagner gustatzen zitzaion?
es
-?Y el maestro? ?Tambi?n admiraba a Wagner?
fr
-Il aimait tout ce que l'autre aimait.
en
'And the Maestro, did he like Wagner as well?'
eu
-Besteari gustatzen zitzaion guztia gustatzen zitzaion hari-esan zuen atsoak, ezkutatzen saiatu ere egin ez zen mespretxu batekin-.
es
-A ?l le gustaba todo lo que le gustaba al otro-dijo, sin disimular el desprecio-.
fr
" Elle ne fit, cette fois, aucun effort pour cacher son m?pris.
en
'He liked anything the other one liked,' she said with contempt she made no effort to disguise.
eu
Baina berez ere gustatzen zitzaion, Wagner gustatzen zitzaion.
es
Pero tambi?n le gustaba por s? mismo.
fr
" Mais il l'aimait aussi pour lui, son Wagner.
en
'But he liked him on his own, liked Wagner.
eu
Denei gustatzen zaie, malenkonia eta oinazea baita.
es
A todos los alemanes les gusta la melancol?a y el dolor.
fr
La m?lancolie et la souffrance, ?a leur pla?t.
en
They all do. It's the brooding and pain.
eu
Erakarri egiten ditu.
es
Les gusta el sufrimiento.
fr
Je crois qu'ils se complaisent dans la souffrance.
en
I think they like suffering.
eu
Beren sufrimendua edo besterena.
es
El propio y el ajeno.
fr
La leur et celle des autres.
en
Their own or others'.'
eu
Hari jaramonik egin gabe, galdetu zuen Brunettik:
es
Absteni?ndose de todo comentario al respecto, ?l pregunt?:
fr
Brunetti ne fit aucun commentaire et demanda : " Avez-vous bien connu Wellauer, signora ?
en
Ignoring this, he asked, 'Did you know the Maestro well, Signora?'
eu
Begiratua Brunettirengandik apartatuta, atsoak argazkiaren aldera begiratu zuen lehendabizi, gero bere eskuetara, eta arduraz bereiziak zeuzkan, uste ez zuela egindako ukiturik txikienak ere oinazea eragingo balio bezala.
es
Ella desvi? la mirada hacia el retrato y luego se mir? las manos, que manten?a cuidadosamente separadas, como si hasta el menor contacto fuera doloroso.-S?;
fr
" Elle se d?tourna, jeta un coup d'?il ? la photo, puis regarda ses mains, qu'elle tenait soigneusement ? l'?cart l'une de l'autre, comme si le moindre effleurement pouvait la faire souffrir.
en
She looked away from Brunetti, over toward the photo, then down at her hands, which she held carefully separated, as if even the most casual contact could cause them pain.
eu
-Bai, ondo ezagutu nuen-esan zuen azkenean.
es
lo conoc?a bien-dijo al fin.
fr
" Oui, je l'ai bien connu ", finit-elle par r?pondre.
en
'Yes, I knew him well,' she finally said.
eu
Denbora asko zirudiena igaro ondoren, galdetu zuen Brunettik: -Zer konta diezadakezu berataz, signora?
es
Al cabo de lo que pareci? mucho rato, ?l pregunt?: -?Qu? puede decirme de ?l?
fr
Il laissa le silence se prolonger avant de poursuivre. " Que pouvez-vous me dire de lui, signora ?
en
After what seemed a long time, he asked, 'What can you tell me about him, Signora?'
eu
-Harroa zen-esan zuen azkenean-.
es
-Era vanidoso-dijo la mujer-.
fr
"
en
'He was vain,' she finally said.
eu
Baina bazuen zertaz harrotu.
es
Pero con raz?n.
fr
Elle aussi attendit un moment avant de r?pondre.
en
'But with reason.
eu
Nik lanean ezagutu dudan zuzendaririk handiena zen.
es
Era el mejor director de orquesta que he conocido.
fr
" Il ?tait orgueilleux.
en
He was the greatest conductor I ever worked with.
eu
Denekin ez nuen kantatu; karrera laburregia
es
No trabaj? con muchos, porque mi carrera fue corta;
fr
? juste titre.
en
I didn't sing with them all; my career was too short.
eu
Baina abesten nuenean ezagutu nituenetatik, hura zen hoberena.
es
pero de todos aquellos con los que trabaj? ?l era el mejor.
fr
C'est le plus grand chef d'orchestre avec lequel j'ai jamais travaill?.
en
But of those I sang with, he was the best.
eu
Ez dakit nola moldatzen zen, baina edozein musika hartu, eta, nahiz eta oso ezaguna izan, harekin berri-berria ematen zuen, lehenago sekula jo edo entzun ez balitz bezala.
es
No s? c?mo, pero hac?a que cualquier m?sica, por conocida que fuera, pareciera nueva, como si nunca antes hubiera sido interpretada, ni escuchada.
fr
Je ne sais pas comment il y parvenait, mais il pouvait prendre n'importe quelle partition, m?me archi-connue, et faire en sorte qu'elle paraisse nouvelle, comme si on ne l'avait jamais jou?e auparavant.
en
I don't know how he did it, but he could take any music, no matter how familiar it was, and he could make it seem new, as if it had never been played, or heard, before.
eu
Musikariek ez zuten oso maite, gehienek ez, baina errespetatu egiten zuten.
es
En general, los m?sicos no le quer?an, pero le respetaban.
fr
En g?n?ral, les musiciens ne l'aimaient pas, mais ils le respectaient.
en
Musicians didn't like him, usually, but they respected him.
eu
Aingeruak balira bezala joarazten zien.
es
?l pod?a hacer que tocaran como los ?ngeles.
fr
Il arrivait ? les faire jouer comme des anges.
en
He could make them play like angels.'
eu
-Zure karrera laburregia izan zela esan duzu.
es
-Dice que su carrera fue corta.
fr
-Vous avez dit que votre carri?re avait ?t? trop courte.
en
'You said your career was too snort.
eu
Zer zela-eta bukatu zen?
es
?Cu?l fue la causa?
fr
Pour quelle raison y avez-vous mis un terme ?
en
What caused it to end?'
eu
Atsoak Brunettiri begiratu zion, baina ez zuen galdetu nolaz ez zekien istorio hura bere jarraitzailea izan zela zioen pertsona batek.
es
Ahora le mir?, pero no pregunt? c?mo alguien que se dec?a admirador suyo pod?a ignorar la historia.
fr
" Elle le regarda ? cet instant, mais ne lui demanda pas comment quelqu'un qui se pr?tendait son admirateur pouvait ignorer cette histoire.
en
She looked at him then, but she didn't ask how anyone who said he was a fan of hers could fail to know the story.
eu
Azken finean, gizon hura polizia zen, eta poliziek gezurra esaten dute beti.
es
Claro que, al fin y al cabo, era polic?a, y los polic?as siempre mienten.
fr
C'?tait un policier, d'ailleurs, et les policiers ne font que mentir.
en
After all, he was a policeman, and they always lied.
eu
Gauza guztietan.
es
Siempre.
fr
Sur tout et n'importe quoi.
en
About everything.
eu
-Ez nuen il Duce-rentzat abestu nahi izan.
es
-Me negu? a cantar para il Duce.
fr
" J'ai refus? de chanter pour le Duce.
en
'I refused to sing for II Duce.
eu
Erroman izan zen, 1938ko denboraldiko estreinaldian. Norma.
es
Fue en Roma, en la inauguraci?n de la temporada de 1938. Norma.
fr
C'?tait ? Rome, pour la soir?e d'ouverture de la saison, en 1938. Norma.
en
It was in Rome, at the opening night of the 1938 season. Norma.
eu
Gortina zabaltzekotan zela, gau hartan ikusleen artean Mussolini izateko ohorea genuela esatera etorri zitzaidan antzokiko kudeatzailea.
es
El gerente del teatro subi? a verme poco antes de que se levantara el tel?n para decirme que aquella noche Mussolini nos honraba con su presencia.
fr
Le directeur est venu dans les coulisses juste avant le rideau et nous a dit que Mussolini nous faisait l'honneur d'?tre dans la salle.
en
The general manager came backstage just before the curtain and told me that we had the honor of having Mussolini in the audience that night.
eu
Eta...
es
Y yo...
fr
Alors...
en
And .
eu
-atsoaren ahotsa eten egin zen, gauzak esplikatzeko modu baten bila-:
es
-Aqu? su voz se apag?, mientras buscaba la manera de explicar lo sucedido-.
fr
" Elle h?sita, comme si elle cherchait la meilleure mani?re de s'expliquer.
en
. .' Her voice trailed off, seeking a way to explain this.
eu
eta ni gaztea eta ausarta nintzen, eta ez nuela abestuko esan nion.
es
Yo era joven y valiente, y dije que no cantar?a.
fr
" J'?tais jeune et courageuse.
en
'And I was young and brave, and I said I wouldn't sing.
eu
Gaztea nintzen eta fama handia nuen, eta horrelako gauzak egin nitzakeela uste nuen, famak babestuko ninduela.
es
Era joven y c?lebre, y pens? que pod?a hacerlo, que mi fama me proteger?a.
fr
J'ai dit que je refusais de chanter. Jeune et c?l?bre, aussi, et je croyais pouvoir me permettre d'agir ainsi.
en
I was young and I was famous, and I thought that I could do something like that, that my fame would protect me.
eu
Nik uste nuen italiarrek musika eta artea oso maite zituztela, eta, horregatik, salbu nengoela-buruari eragin zion hartaz gogoratzean.
es
Pensaba que el amor de los italianos por el arte y la m?sica me permitir?an hacer aquello y quedar a salvo.-Sacudi? la cabeza ante la idea.
fr
que les Italiens aimaient assez l'art et la musique pour me pardonner ce caprice. " Elle secoua la t?te.
en
I thought that Italians loved art and music enough to allow me to do that and be safe.' She shook her head at the thought.
eu
-Zer gertatu zen, signora?
es
-?Qu? ocurri??
fr
" Et qu'est-il arriv?, signora ?
en
'What happened, Signora?'
eu
-Ez nuen abestu.
es
-No cant?.
fr
-Je n'ai pas chant?.
en
'I didn't sing.
eu
Ez nuen gau hartan abestu, eta ez nuen jendaurrean berriz abestu.
es
Aquella noche no cant?, y no volv? a cantar en p?blico nunca m?s.
fr
Je n'ai pas chant? ce soir-l?, et je n'ai plus jamais rechant? en public depuis.
en
I didn't sing that night, and I didn't sing in public again.
eu
Ezin ninduten horregatik hil, ez abesteagatik, baina atxilotu bai.
es
?l no pod?a matarme por no cantar, pero pod?a arrestarme.
fr
Il ne pouvait pas me tuer pour cela, mais il pouvait me faire arr?ter.
en
He couldn't kill me for that, for not singing, but he could arrest me.
eu
Erroman geratu nintzen nire etxean gerra bukatu zen arte, eta bukatu zenean... gerra bukatu zenean ez nuen sekula gehiago abestu-atsoa bere eserlekuan mugitu zen-.
es
Me qued? en mi casa de Roma hasta que termin? la guerra. Y, cuando termin?, cuando termin?, ya no cant? m?s.-Se revolvi? en el sill?n-.
fr
J'ai pass? tout le temps de la guerre ? Rome, enferm?e chez moi, et quand elle a ?t? termin?e... je n'ai pas rechant?.
en
I stayed in my home in Rome until the end of the war, and when it was over, when it was over, I didn't sing anymore.' She shifted around in her chair.
eu
Ez dut horretaz hitz egin nahi.
es
No quiero hablar de eso.
fr
" Je n'ai pas envie d'en parler.
en
'I don't want to talk about that.'
eu
-Maisuaz orduan.
es
-Entonces hablemos del maestro.
fr
-Parlons de Wellauer, alors.
en
'About the Maestro, then.
eu
Gogoratzen al zara maisuaren gaineko beste ezertaz? -ez batak ez besteak ez zuten haren heriotza aipatu, baina hila balego bezala mintzatzen ziren biak.
es
?Recuerda algo m?s de ?l? -Aunque ninguno de los dos hab?a mencionado su muerte, hablaban de ?l como si estuviera entre los muertos.
fr
" Aucun des deux n'avait mentionn? sa disparition, mais ils y faisaient allusion comme s'il ?tait mort.
en
Is there anything else you can remember about him?' Though neither of them had mentioned his death, both of them spoke of him as among the dead.
eu
-Ez, ez naiz beste ezertaz gogoratzen.
es
-Nada m?s.
fr
" Non, rien.
en
'No, nothing.'
eu
-Egia al da, signora, arazo pertsonalak izan zenituela zuk berarekin?
es
-?Es verdad que tuvo con ?l dificultades de car?cter personal?
fr
-N'est-il pas exact, signora, que vous avez eu des ennuis avec lui ?
en
'Is it true, Signora, that you had personal difficulties with him?'
eu
-Duela berrogeita hamar urte ezagutu nuen gizon hura-hasperen egin zuen-.
es
-Le conoc? hace cincuenta a?os.
fr
-Cette histoire remonte ? plus de cinquante ans, observa-t-elle avec un soupir.
en
'I knew him fifty years ago.' She sighed.
eu
Nola izan liteke garrantzitsua?
es
?Qu? puede importar ya?
fr
Quelle importance cela peut-il avoir ?
en
'How can that be important?'
eu
-Signora, ideia bat izan nahi dut gizonari buruz, besterik ez.
es
-Signora, yo s?lo deseo hacerme una idea de qu? clase de hombre era.
fr
-Voyez-vous, signora, je cherche ? me faire une id?e de cet homme.
en
'Signora, I want only to get an idea of the man.
eu
Haren musika ezagutzen dut, eta zoragarria da, eta gorpua ikusi dut baina gorpua ez zen zoragarria.
es
Lo ?nico que conozco de ?l es su m?sica, que es muy bella. Y su cuerpo, que no ten?a nada de bello cuando lo vi.
fr
De lui, je ne connais que son talent de musicien, qui ?tait splendide, et son cadavre, que j'ai vu et qui ne l'?tait pas.
en
All I know about him is his music, which is beautiful, and his body, which I saw and which was not.
eu
Zenbat eta gehiago jakin berari buruz, orduan eta errazago ulertuko dut nola hil zen.
es
Cuanto m?s cosas sepa de ?l, mejor podr? comprender las circunstancias de su muerte.
fr
Plus j'en apprends sur lui, plus j'ai de chance de comprendre comment il est mort.
en
The more I know about him, the more I might be able to understand how he died.'
eu
-Pozoituta hil zen, ezta?
es
-Muri? envenenado, ?verdad?
fr
-Du poison, n'est-ce pas ?
en
'It was poison, wasn't it?'
