Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Heriotza La Fenicen, Donna Leon / Koro Navarro (Erein, 2010
)
eu
-Etxearen gobernuan-eta, aldatu egin al ziren zure egitekoak maisua ezkondu zenean?
es
-En la organizaci?n de la casa. ?Cambiaron sus responsabilidades despu?s de que ?l se casara?
fr
-Dans vos responsabilit?s domestiques. Celles-ci ?taient-elles diff?rentes depuis le mariage du maestro ?
en
'In the running of the house. Were your duties any different after the Maestro was married?'
eu
-Ez.
es
-No.
fr
-Non.
en
'No.
eu
Batzuetan signora aritzen zen sukaldean, baina ez askotan.
es
A veces, guisaba la signora, pero no muy a menudo.
fr
La signora faisait parfois la cuisine, mais pas tr?s souvent.
en
Sometimes the signora cooked, but not often.'
eu
-Eta besterik?
es
-?Algo m?s?
fr
-Rien d'autre ?
en
'Anything else?'
eu
-Ez.
es
-No.
fr
-Non.
en
'No.'
eu
-Signoraren alaba etortzen zenean, arazo bereziak izaten al ziren?
es
-?Le caus? alg?n problema la hija de la signora?
fr
-La pr?sence de la fille de la signora ne vous a pas pos? de probl?mes ?
en
'Did the presence of the signora's daughter cause you any problems?'
eu
-Ez.
es
-Ninguno.
fr
-Non.
en
'No.
eu
Sekulako fruta jaten zuen.
es
Com?a mucha fruta.
fr
Elle mangeait beaucoup de fruits, mais elle ne faisait pas d'histoires.
en
She ate a lot of fruit.
eu
Baina arazorik ez zuen sortzen.
es
Pero eso no supon?a ning?n inconveniente.
fr
-Je vois, je vois ", dit Brunetti.
en
But she was no trouble.'
eu
-Ondo, ondo-esan zuen Brunettik, sakelatik paperpuska bat atereaz eta hitz batzuk zirriborratuz-.
es
-Ya. Entiendo-dijo Brunetti sacando un papel del bolsillo y garabateando unas palabras en ?l-.
fr
Il prit l'une des feuilles de papier de sa poche et y griffonna quelques mots, sans se presser.
en
'I see, I see,' Brunetti said, taking a piece of paper from his pocket and idly sketching some words on it.
eu
Esadazu, signorina Breddes, maisuak hemen pasatu zituen azkeneko hilabeteetan, igarri al zenuen ezer...
es
D?game, signorina Breddes, durante estas ?ltimas semanas que ha estado aqu? el maestro, ?ha notado usted algo...
fr
" Dites-moi, signorina Breddes... au cours de ces derni?res semaines, n'avez-vous rien remarqu?, disons, de diff?rent dans son comportement, quelque chose qui vous aurait frapp? comme inhabituel ? "
en
'Tell me, Signorina Breddes, during these last weeks that the Maestro was here, did you notice anything, well, anything different about his behavior, anything that struck you as peculiar?'
eu
zera, gauza diferenteren bat haren jokamoldean, bitxia-edo iruditu zitzaizun gauzaren bat?
es
alguna diferencia en su comportamiento, algo que le llamara la atenci?n?
fr
Elle garda le silence, mains serr?es sur les genoux.
en
She remained silent, hands clasped on her lap.
eu
Azkenean, esan zuen: -Ez dut ulertzen.
es
Finalmente, dijo: -No comprendo.
fr
" Je ne comprends pas, dit-elle finalement
en
Finally, she said, 'I don't understand.'
eu
-Ez al zenion inolako berezitasunik igarri maisuari?
es
-?Hab?a en ?l algo extra?o?
fr
-Ne vous a-t-il pas paru bizarre, d'une mani?re ou d'une autre ? " Silence.
en
'Did he seem strange to you in any way?' Silence.
eu
Erantzunik ez. -Bueno, berezitasuna ez bazen-eta Brunettik irribarre egin zuen, emakumeari ulertzeko eskatuz zeinen zaila gertatzen zitzaion hura-, ezohiko gauzaren bat, ohi ez bezalakoa-emakumeak ezer ez zuelarik esaten, erantsi zuen-: seguru nago, maisua hain aspalditik ezagutzen zenuelarik, zu segituan konturatuko zinela ohiz kanpoko gauzaren bat izan balitz, etxeko beste guztiek baino lehenago gainera-Brunetti emakumearen harrotasuna koipeztatzen ari zen, argi eta garbi, baina horrek ez zuen esan nahi funtzionatzen ez zuenik.
es
-Silencio-. Bueno, si no extra?o-sonri? pidi?ndole que comprendiera lo dif?cil que esto era para ?l-, fuera de lo corriente.-Como ella siguiera sin decir nada, agreg?-: Estoy convencido de que usted habr?a notado cualquier cambio, porque no en vano conoc?a al maestro desde hac?a tanto tiempo y sin duda le comprend?a mejor que ninguna otra persona de la casa.-Era una adulaci?n patente, pero pod?a dar resultado.
fr
" Comme elle ne r?pondait toujours pas, il ajouta : " Je suis s?r que vous auriez remarqu? tout ce qui sortait de l'ordinaire, vous qui connaissiez le maestro depuis si longtemps et ?tiez la personne le plus au fait de ses petites habitudes-mieux que n'importe qui dans la maison. " Pas vraiment discret comme coup de brosse ? reluire, mais ?a pouvait marcher. " Vous voulez dire...
en
'Well, if not strange in any way'-and he smiled, asking her to understand how difficult this was for him-'unusual in any way, out of the ordinary.' When she still said nothing, he added, 'I'm sure you would have noticed anything out of the ordinary, since you had known the Maestro so long and were certainly more familiar with him than anyone else in the house.' It was a blatant sop to her vanity, but that didn't mean it might not work.
eu
-Lanean esan nahi duzu?
es
-?Se refiere a su trabajo?
fr
dans son travail ?
en
'Do you mean with his work?'
eu
-Tira-hasi zen Brunetti, eta konplizitatezko irribarre bat egin zion-, lanean izan zitekeen, edo gauza pertsonalagoren batean bestela, bere karrerarekin edo bere musikarekin batere zerikusirik ez zuen zerbaitetan.
es
-Bueno-empez? ?l con una sonrisa de complicidad-, pod?a ser el trabajo y pod?a ser cualquier otra cosa, quiz? algo personal, algo que no tuviera nada que ver con su carrera ni con su m?sica.
fr
-Eh bien, r?pondit-il, lui adressant un sourire de complicit?, cela aurait pu concerner son travail, mais ?galement n'importe quoi, quelque chose de personnel, quelque chose n'ayant rien ? voir avec sa carri?re et la musique.
en
'Well,' he began, and flashed her a smile of complicity, 'it could have been with his work, but it could have been with anything, perhaps something personal, something that had nothing to do with his career or with his music.
eu
Lehen esan dizudan bezala, seguru nago maisuarekin izan duzun harreman luzeak bereziki sentikorra egingo zintuela horrelako gauza baten aurrean.
es
Como le digo, estoy seguro de que, al cabo de tantos a?os de tratarle, usted ten?a que ser especialmente sensible a cualquier cambio.
fr
Comme je vous l'ai dit j'ai la conviction que votre longue fr?quentation du maestro vous aura rendue particuli?rement sensible ? quoi que ce soit de ce genre. "
en
As I said, I'm sure your long familiarity with the Maestro would have made you particularly sensitive to anything like this.'
eu
Brunetti, amua emakumearengandik gero eta hurbilago ikusiz, gehiago hurbiltzera ere ausartu zen.
es
Observaba c?mo el cebo flotaba hacia ella y agit? ligeramente la ca?a, para acercarlo m?s todav?a.
fr
Regardant l'app?t d?river vers elle, il donna du mou ? la ligne pour le lui faire passer sous le nez.
en
Watching as the bait floated toward her, he flicked at the line to bring it even closer.
eu
-Hain aspalditik ezagutzen zenuenez gero, beste batzuek ikusten ez zituzten gauzei igarriko zenien zuk inondik ere.
es
-Sin duda usted pod?a detectar cosas que a otros se les hubieran escapado.
fr
" ?tant donn? que vous le connaissiez depuis si longtemps, vous avez certainement not? des d?tails que d'autres n'auraient pas remarqu?.
en
'Since you had known him for so long, you would have noticed things that others would have overlooked.'
eu
-Bai, hori egia da-onartu zuen neskameak.
es
-Eso es verdad-reconoci? ella.
fr
-Oui, c'est vrai ", admit-elle.
en
'Yes, that's true,' she admitted.
eu
Ezpainak urduri miazkatu zituen, amura hurbilduz.
es
Se humedeci? los labios nerviosamente, acerc?ndose al anzuelo.
fr
Elle se passa nerveusement la langue sur les l?vres, commen?ant ? se laisser tenter.
en
She licked her lips nervously, drawing closer to the bait.
eu
Gizona isilik geratu zen, mugitu gabe, ez baitzituen urak nahastu nahi.
es
?l permaneci? mudo, inm?vil, para no remover las aguas.
fr
Il garda et le silence, et l'immobilit?, de peur d'agiter les eaux.
en
He remained silent, motionless, unwilling to disturb the waters.
eu
Neskamea nagitasunez aritu zen bere soinekoaren aurreko botoiekin jostatzen, botoiak zirkuluerditan alde batera eta bestera bihurrituz.
es
Ella se manoseaba un bot?n del vestido haci?ndolo girar hacia uno y otro lado en semic?rculo.
fr
Elle se mit ? tripoter machinalement l'un des boutons, sur le devant de sa robe, le faisant aller et venir en demi-cercles entre ses doigts.
en
She played idly with one of the buttons at the front of her dress, twisting it back and forth in a semicircle.
eu
Azkenean, esan zuen-: bazen zerbait, baina inporta zuen ez dakit.
es
Finalmente, dijo-: Algo not?, pero no s? si ser? importante.
fr
" Il y avait bien quelque chose, finit-elle par dire, mais je ne sais pas si c'est important.
en
Finally, she said, 'There was something, but I don't know if it's important.'
eu
-Baliteke garrantzitsua izatea.
es
-Quiz? lo sea.
fr
-?a peut l'?tre, on ne sait jamais.
en
'Well, perhaps it will be.
eu
Ondo gogoan izan behar duzu, signorina, zuk kontatzen didazun edozer gauza lagungarria izan daitekeela maisuarentzat-Brunettik bazekien neskamea itsua zela bere hitz ergel haien aurrean.
es
Recuerde, signorina, que todo lo que pueda usted decirme ayudar? al maestro.
fr
N'oubliez pas, signorina, que tout ce que vous pouvez me dire peut m'aider, avec le maestro. " Intuitivement, il savait qu'elle resterait aveugle ? la colossale idiotie de cette remarque.
en
Remember, Signorina, anything you can tell me will help the Maestro.' Somehow he knew that she was blind to the colossal idiocy of this statement.
eu
Boligrafoa utzi, eskuak apaiz baten moduan gurutzatu, eta emakumearen hitzen zain geratu zen.
es
-Sin saber por qu?, estaba seguro de que ella no reparar?a en la colosal estupidez de esta afirmaci?n.
fr
Il reposa son stylo, croisa les mains, tel un pr?tre, et attendit.
en
He put his pen down and folded his hands, priestlike, and waited for her to speak.
eu
-Bi gauza zeuden.
es
-Hubo dos cosas.
fr
" Il y a deux choses.
en
'There were two things.
eu
Azkenekoz etorri zenean, maisuak lehenbainoaskoz distraituagoaematen zuen, bestelako gauzetan pentsatzen arituko balitz bezala.
es
Esta vez, desde que lleg?, parec?a m?s y m?s distra?do, como ausente. No;
fr
Depuis son arriv?e, cette fois, il paraissait de plus en plus distrait, comme s'il avait la t?te ailleurs.
en
Ever since he came down this time, he seemed to be more and more distracted, as if his thoughts were somewhere else.
eu
Ez, ez da hori, ez da justu hori.
es
no es eso exactamente.
fr
Non, ce n'est pas ?a... pas exactement.
en
No, that's not it, not exactly.
eu
Ematen zuen ez zitzaiola jadanik inporta zer gertatzen zen bere inguruan-isildu egin zen, asegabe oraindik.
es
Era como si le fuera indiferente lo que ocurr?a a su alrededor.-Se interrumpi?, no satisfecha todav?a.
fr
On aurait dit qu'il ne se souciait plus de ce qui se passait autour de lui... " Sa voix mourut ;
en
It's as if he didn't care any longer what happened around him.' She trailed off, not satisfied.
eu
-Eta adibideren bat jarriko bazenit? -bultzatu zuen gizonak.
es
-?Podr?a ponerme un ejemplo? -la anim? ?l.
fr
" Vous pourriez peut-?tre me donner un exemple ", l'encouragea-t-il.
en
'Perhaps you could give me an example,' he prompted.
eu
Emakumeak buruari eragin zion, hura ez zitzaiola batere gustatzen adieraziz.
es
Ella movi? la cabeza negativamente. Aquello no le gustaba nada.
fr
Elle secoua la t?te, m?contente.
en
She shook her head, not liking this at all.
eu
-Ez, ez dut hori esan nahi.
es
-No; no lo digo bien.
fr
" Non, je me suis mal exprim?e.
en
'No, I'm not saying this right.
eu
Nola esan ez dakit.
es
No s? c?mo explicarlo.
fr
Je ne sais pas comment l'expliquer.
en
I don't know how to explain it.
eu
Maisuak lehen beti galdetzen zidan zer gertatu zen bera kanpoan zen bitartean, etxeaz galdetzen zidan, neskameez, zertan aritu nintzen-gorritu egin al zen?-, maisuak bazekien-eta ni oso musikazalea naizela, kontzertuetara eta operetara joaten nintzela bera kanpoan zenean, eta beti galdetzen zidan kontzertu eta opera haien berri.
es
Antes, siempre me preguntaba qu? hab?a pasado durante su ausencia, preguntaba por la casa, por las criadas y por lo que hab?a hecho yo.-?Se hab?a ruborizado?-. El maestro sab?a que me gustaba la m?sica, que en su ausencia yo iba a conciertos y a la ?pera, y siempre me preguntaba qu? me hab?a parecido.
fr
Autrefois, il me demandait toujours ce qui s'?tait pass? en son absence, il m'interrogeait sur la maison, les bonnes, ce que j'avais fait. " Rougissait-elle ?
en
In the past, he would always ask me what had happened while he was away, ask about the house, about the maids, and what I had been doing.' Was she blushing? 'The Maestro knew that I loved music, that I went to concerts and operas while he was away, and he was always very careful to ask me about; them.
eu
Baina azkeneko honetan etorri zenean, ez zen horrelakorik ezer ere izan.
es
Pero esta vez, nada.
fr
" Le maestro savait que j'aimais la musique, que j'allais aux concerts et ? l'op?ra quand il n'?tait pas l? et il voulait toujours savoir ce que j'avais entendu ou vu.
en
But this time when he came, there was none of that.
eu
Agurtu ninduen ailegatu zenean, eta galdetu zidan zer moduz nengoen, baina ez zirudien nik kontatzen nizkionak batere axola zitzaizkionik.
es
Me salud? al llegar, y me pregunt? c?mo estaba, pero no parec?a interesarle lo que yo le dec?a.
fr
Mais cette fois-ci, quand il est arriv?, il ne m'a pas pos? de questions.
en
He said hello when he arrived, and he asked me how I was, but he didn't seem to care at all about what I said to him.
eu
Batzuetan... ez, behin.
es
A veces... no, fue una vez.
fr
Plusieurs fois-non, une fois, j'ai d? aller dans son bureau pour lui demander ? quelle heure il voulait d?ner.
en
A few times-no, there was one time.
eu
Estudiora joan behar izan nuen zer ordutan nahi zuen afaria prestatzea galdetzera.
es
Tuve que ir al estudio para preguntarle a qu? hora quer?a la cena.
fr
c'est pourquoi j'ai ?t? le lui demander dans son bureau.
en
I had to go into the study to ask him what time he wanted me to have dinner ready.
eu
Probasaio bat zuen arratsalde hartan, nik ez nekien zer ordutan bukatuko zen, eta, hortaz, estudiora joan nintzen galdetzera.
es
Ten?a ensayo aquella tarde, y yo no sab?a a qu? hora pensaba terminar, de modo que entr? a preguntar.
fr
J'ai frapp? et je suis entr?e, comme je l'ai toujours fait.
en
He had a rehearsal that afternoon, and I didn't know what time it was supposed to end, so I went to the study to ask him.
eu
Atea jo eta sartu egin nintzen, beti egiten nuen bezala.
es
Llam? a la puerta y entr?, como hac?a siempre.
fr
Mais il m'a ignor?e.
en
I knocked and went in, just the way I always did.
eu
Baina ez zidan jaramonik egin, ni han ez banengo bezala jarraitu zuen, minutu batzuetan itxoinarazi zidan, zerbait idazten bukatzen zuen bitartean.
es
Pero aquel d?a no me hizo caso, como si no estuviera all?, me tuvo esperando mientras acababa de escribir.
fr
Il a fait comme si je n'?tais pas l?, il a continu? d'?crire.
en
But he ignored me, pretended I wasn't there, made me wait a few minutes while he finished writing something.
eu
Ez dakit zergatik egin zuen hura, baina hantxe eduki ninduen, zain, zerbitzari bat banintz bezala.
es
No s? por qu?, me hizo esperar como a una criada.
fr
Je ne sais pas pourquoi il a agi ainsi, mais il m'a fait attendre comme la derni?re des bonnes.
en
I don't know why he did it, but he kept me waiting there, like a servant.
eu
Azkenean, hain lotsatua nengoen non gelatik ateratzen hasi bainintzen.
es
Al final me sent?a tan violenta que iba a marcharme.
fr
Finalement, je me suis sentie tellement g?n?e que j'ai d?cid? de partir.
en
Finally, I was so embarrassed that I started to leave.
eu
Hogei urteren ondoren, ezin zidan horrelakorik egin, zain eduki, epailearen aurrera eramandako kriminal bat banintz bezala-hizketan ari zela, emakumearen begietan berriz ere sufrimendua pizten ikusi zuen Brunettik.
es
Despu?s de veinte a?os, no iba a consentir que me tuviera esperando como a un reo delante del juez.
fr
Au bout de vingt ans de service, il ne pouvait pas me faire ?a. J'avais l'air d'une criminelle en face de son juge. "
en
After twenty years, he wouldn't do that to me, keep me waiting like a criminal in front of a judge.' As she spoke, Brunetti saw her agony rekindled in her eyes.
eu
"Azkenean, joateko bueltatu nintzenean, gora begiratu eta orduantxe ikusi ninduelako itxurak egin zituen.
es
-Brunetti ve?a asomar la angustia a sus ojos mientras hablaba.
fr
Pendant le r?cit, Brunetti vit les yeux de la gouvernante s'enflammer au souvenir de cet affront.
en
'At last, when I turned around to leave, he looked up and pretended that he had just seen me there.
eu
Ni hutsetik agertu banintz bezala, galdera bat egitera.
es
"Por fin, cuando ya daba media vuelta, ?l levant? la cabeza e hizo como si acabara de darse cuenta de mi presencia, como si yo hubiera aparecido por arte de magia para hacerle una pregunta.
fr
" Finalement, lorsque j'ai fait demi-tour pour partir, il a lev? les yeux et fait comme si je venais tout juste d'arriver.
en
He pretended I had appeared out of nowhere to ask him a question.
eu
Noiz itzultzeko asmoa zuen galdetu nion.
es
Le pregunt? a qu? hora pensaba volver.
fr
Comme si j'?tais sortie de nulle part pour lui demander quand il pensait ?tre de retour.
en
I asked him when he planned to be back.
eu
Haserre hitz egin niola uste dut.
es
Me parece que le habl? en un tono muy seco, lo siento.
fr
Il m'a r?pondu d'un ton de col?re, j'en ai peur.
en
I'm afraid I spoke angrily.
