Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Heriotza La Fenicen, Donna Leon / Koro Navarro (Erein, 2010
)
eu
-Zuk esaten zenuena:
es
-Lo que t? dec?as:
fr
-Alors, tu avais raison.
en
'It was just like you said:
eu
ezer baldin bada jakitekorik, hura aitak daki.
es
si hay algo que saber, ?l lo sabe.
fr
S'il y avait quelqu'un au courant, ce ne pouvait ?tre que lui.
en
if there's anything to know, he'll know.'
eu
-Itzulinguruak utzi eta esan ezazu esan beharrekoa.
es
-D?jate ya de rodeos y vamos al grano.
fr
-Arr?te de me faire marcher...
en
'Stop gloating and tell me.'
eu
-Esamesak izan ziren Wellauerri eta opera abesten zuen ahizpari buruz, Clemenza.
es
-Corr?an rumores acerca de Wellauer y Clemenza, una de las tres hermanas, la que cantaba ?pera.
fr
-Des rumeurs ont couru sur Wellauer et celle des s?urs qui ?tait cantatrice d'op?ra, Clemenza.
en
'There were rumors about Wellauer and the sister who sang in opera, Clemenza.
eu
Aita ez da gogoratzen zehatz non, baina bazekien Alemanian hasi zirela elkarrekin ateratzen, Clemenza han ari baitzen berarekin abesten.
es
Pap? no recuerda exactamente d?nde, pero parece que empezaron en Alemania, donde actuaban juntos.
fr
Papa ne se souvenait pas exactement o?, mais tout a commenc? en Allemagne, o? elle chantait avec lui.
en
Pap? couldn't remember where, but he knew it started in Germany, where she was singing with him.
eu
Eskandaluren bat izan zen emaztearen eta La Santinaren artean, festa batean, emanaldi baten ondoren.
es
Hubo una escena entre la esposa de Wellauer y la Santina durante una fiesta, despu?s de una funci?n.
fr
Il y a eu plus ou moins une sc?ne entre sa femme et la Santina, au cours d'une r?ception suivant une repr?sentation.
en
There was some sort of scene between the wife and La Santina, at a party, after a performance.
eu
Elkarri gaizki esaka aritu ziren, eta Wellauerrek alde egin zuen-Michelek eten bat egin zuen, efektu dramatikoa areagotzeko asmoz-, La Santinarekin.
es
Se insultaron y Wellauer se march?...-Michele hizo una pausa efectista-...con la Santina.
fr
" Michele prit le temps de m?nager ses effets. " Il est parti avec la Santina.
en
They insulted each other, and Wellauer left.' Michele paused for effect. 'With La Santina.
eu
Emanaldi haien ondoren (aitak uste du 37an edo 38an izan zela), Santina hona etorri zen, Erromara, eta Wellauer bere etxera joan zen, hango musika aditzera-oso txarra izanagatik ere, Michelek barre egin zion bere txisteari.
es
Cuando termin? la temporada, mi padre dice que deb?a de ser en el 37 o el 38, la Santina regres? a Roma y Wellauer regres? a su casa, donde debieron de cantarle las cuarenta.-Michele se ri? de su propio y lamentable chiste.
fr
La s?rie de repr?sentations termin?e-en 37 ou en 38, d'apr?s mon p?re-, la Santina est venue chanter ici, ? Rome, et Wellauer est retourn? chez lui pour se faire chanter pouilles.
en
After the performances-my father thinks it was in '37 or '38-Santina came down here, to Rome, and Wellauer went home to face the music' Bad as it was, Michele laughed at his own joke.
eu
Brunettik ez.
es
Brunetti no se ri?.
fr
" Michele ?clata de rire ? son m?diocre jeu de mots, mais pas Brunetti.
en
Brunetti didn't.
eu
"Dirudienez, lortu zuen emaztearekin gauzak konpontzea.
es
"Parece ser que consigui? que su mujer le perdonara.
fr
" Il semble qu'il se soit arrang? pour se rabibocher avec sa femme.
en
'It seems he managed to patch things up with his wife.
eu
Aitak aditzera eman duenez, konponketa erruz egin behar izan zuen, orduan eta baita geroago ere.
es
Seg?n pap?, la pobre tuvo mucho que perdonar, entonces y despu?s.
fr
Papa a l'air de dire que du raccommodage, il a d? en faire pas mal, cette fois-ci et d'autres.
en
Pap? suggested there was a lot of patching to do, then and later.'
eu
-Horrelakoa al zen Wellauer orduan?
es
-?As? que era de ?sos?
fr
-C'?tait donc comme ?a ?
en
'Is that the way it was?' Brunetti asked.
eu
-galdetu zuen Brunettik. aitak dioenez, Wellauer omen zen okerrenetako bat.
es
-S?. Dice pap? que de los peores.
fr
-Oui, c'?tait le pire des coureurs.
en
'Yes; Pap? said he was one of the worst.
eu
Edo hoberenetako bat, nola begiratzen zaion.
es
O de los mejores, seg?n se mire.
fr
Ou le meilleur, selon le point de vue.
en
Or best, depending on how you look at it.
eu
Gerraren ondoren dibortziatu ziren.
es
Se divorciaron despu?s de la guerra,
fr
Ils ont divorc? apr?s la guerre.
en
They got divorced after the war.'
eu
-Horrelako gauza batengatik?
es
-?Y ?sa fue la causa?
fr
-? cause de ses liaisons ?
en
'Because of that sort of thing?'
eu
-Aita ez dago seguru. Baina baliteke.
es
-Pap? no est? seguro. Parece probable.
fr
-Papa n'en jurerait pas, mais cela para?t vraisemblable.
en
'Pap? wasn't sure. Seems a safe bet.
eu
Edo izan zitekeen Alemanian okerreko aldera jo zuelako ere.
es
O quiz? fue porque ?l hab?a apoyado a los nazis.
fr
? moins que ce soit parce qu'il s'?tait ralli? au mauvais c?t?.
en
Or it might have been because he backed the wrong side.'
eu
-Zer gertatu zen gero, Santina Italiara itzuli zenean?
es
-?Qu? pas? cuando la Santina volvi? a Italia?
fr
-Et qu'est-ce qui s'est pass?, apr?s le retour de la Santina en Italie ?
en
'Then what happened, when Santina came back to Italy?'
eu
-Wellauer Norma bat zuzentzera etorri zen, Santinak abestu nahi izan ez zuen hura.
es
-?l vino para dirigir una Norma. La que ella se neg? a cantar.
fr
-Il est venu pour la diriger dans Norma-le r?le qu'elle a justement refus? de chanter.
en
'He came down to conduct a Norma, the one she refused to sing.
eu
Bazenekien hori?
es
?Est?s enterado de aquello?
fr
-Oui. "
en
Do you know about that?'
eu
-Bai-Miottik eman zion fitxan ageri zen, Erromako eta Veneziako aspaldiko egunkarietako albisteen fotokopietan.
es
-S?.-Estaba en el dossier que le hab?a entregado Miotti: fotocopias de recortes de peri?dicos de Roma y de Venecia de hac?a d?cadas.
fr
Cela figurait dans le dossier que lui avait remis Miotti.
en
'Yes.' It had been in the file Miottis from the Rome and Venice newspapers of decades ago.
eu
-Beste soprano bat aurkitu zuten, eta Wellauerrek arrakasta handia izan zuen.
es
-Pusieron a otra soprano y Wellauer tuvo un gran ?xito.
fr
" Ils ont trouv? une autre soprano, et Wellauer a fait un triomphe.
en
'They found another soprano, and Wellauer had a triumph.'
eu
-Zer gertatu zen?
es
-?Y despu?s?
fr
-Qu'est-ce qui s'est pass? ?
en
'What happened?
eu
Santinak berarekin jarraitu zuen?
es
?Siguieron vi?ndose?
fr
A-t-elle continu? de le voir ?
en
Did she continue to see him?'
eu
-Hor asko iluntzen dira gauzak, aitak dioenez.
es
-Eso no est? claro, dice pap?.
fr
-C'est l? que l'affaire s'obscurcit, d'apr?s papa.
en
'This is where things get very cloudy, Pap? says.
eu
Beste batzuek, berriz, Santinak abesteari utzi eta Wellauerrek alde egin zuela omen diote.
es
Unos dec?an que siguieron juntos durante alg?n tiempo, y otros que ?l la plant? en cuanto ella dej? de cantar.
fr
Certains ont pr?tendu qu'ils ?taient rest?s un moment ensemble apr?s le scandale. D'autres qu'il a rompu d?s qu'elle a arr?t? de chanter.
en
Some people said they stayed together for a while after that. Others say that he broke it off as soon as she wasn't singing anymore.'
eu
-Eta ahizpak?
es
-?Y las hermanas?
fr
-Et les deux autres s?urs ?
en
'What about the sisters?'
eu
-Dirudienez, Clemenzak abesteari utzi zionean, Wellauerrek beste bati heldu zion-hizkera zaindua ez zen Micheleren ezaugarri nagusietako bat, emakumeez hizketan bereziki.
es
-Parece ser que, cuando Clemenza dej? de cantar, Wellauer se li? con otra.-Michele nunca se hab?a distinguido por su delicadeza de expresi?n, especialmente en lo tocante a mujeres.
fr
" Michele n'avait gu?re l'habitude de faire preuve de d?licatesse dans sa mani?re de s'exprimer, en particulier quand il parlait des femmes.
en
'Apparently, when Clemenza stopped singing, Wellauer picked up the slack with another one.' Michele had never been known for his delicacy of expression, especially when talking about women.
eu
-Eta gero zer?
es
-?Y qu? pas??
fr
" Et alors ?
en
'And then what?'
eu
-Denbora batean gauzak horrela jarraitu zuen.
es
-La cosa dur? alg?n tiempo.
fr
-Leur liaison a dur? quelques temps.
en
'That went on for a while.
eu
Eta, ondoren, garai hartan "legez kanpoko operazioa" deitzen zena izan zen.
es
Hasta que hubo lo que sol?a llamarse una "intervenci?n quir?rgica ilegal".
fr
Sur quoi il y a eu ce qu'on appelait alors une op?ration ill?gale.
en
And then there was what used to be called an "Illegal operation."
eu
Oso erraza lortzen, orduan ere, aitak esan didanez, baina jende egokia ezagutu behar zen.
es
Seg?n mi padre, incluso entonces era f?cil de conseguir, si ten?as buenos contactos.
fr
Tr?s facile ? obtenir, m?me ? l'?poque, toujours d'apr?s papa, ? condition d'avoir les bonnes relations.
en
Very easy to get, even then, my father tells me, if you knew the right people.
eu
Eta Wellauerrek ezagutzen zuen jende hori.
es
Y Wellauer los ten?a.
fr
Wellauer les avait.
en
And Wellauer did.
eu
Inork ez zuen ezer askorik jakin orduan, baina neska hil egin zen.
es
No se habl? mucho de ello entonces, pero lo cierto es que ella muri?.
fr
Tr?s peu de gens ont ?t? au courant ? l'?poque, mais elle est morte.
en
No one knew much about it at the time, but she died.
eu
Bazitekeen haurra Wellauerrena ez izatea ere, baina jendeak garai hartan hala uste zuen nonbait.
es
Quiz? ni siquiera fuera de ?l la criatura, pero la gente cre?a que s?.
fr
Il n'est m?me pas s?r que c'?tait l'enfant de Wellauer ; mais c'est ce que semblaient penser les gens.
en
It might not even have been his child, but people seemed to think so at the time.'
eu
-Eta gero zer?
es
-?Y despu?s?
fr
-Et ensuite ?
en
'And then what?'
eu
-Bueno, neska hil egin zen, esan dudan bezala.
es
-Como te digo, ella muri?.
fr
-Eh bien, elle est morte, comme je te disais.
en
'Well, she died, like I said.
eu
Egunkarietan ez zen ezer ere atera, jakina.
es
Los peri?dicos no dijeron cu?l fue la causa de la muerte, desde luego.
fr
Rien n'en a jamais transpir? dans les journaux, ?videmment.
en
Nothing was ever printed, of course.
eu
Garai hartan ezin zen horrelako gauzei buruz idatzi.
es
Entonces no se escrib?a sobre estas cosas.
fr
? l'?poque, il n'?tait pas question de publier quelque chose l?-dessus.
en
You couldn't write about that sort of thing back then.
eu
Eta heriotza, egunkarietan agertu zenez, "bat-bateko eritasun baten ondorengoa" izan omen zen.
es
S?lo dec?an "despu?s de una s?bita enfermedad".
fr
La presse s'est content?e de parler d'un d?c?s apr?s une soudaine maladie.
en
And the cause of death was given in the papers as "after a sudden illness."
eu
Tira, hala izango zen, zentzu batean.
es
Y, en cierto modo, as? fue, imagino.
fr
En un sens, c'?tait vrai.
en
Well, I suppose it was, in a sense.'
eu
-Eta beste ahizpa?
es
-?Qu? fue de la otra hermana?
fr
-Et la troisi?me s?ur ?
en
'And what about the other sister?'
eu
-Aitak uste du Argentinara joan zela bizitzera, gerra bukatu zenean edo handik gutxira.
es
-Pap? cree que se march? a la Argentina. Al terminar la guerra o poco despu?s.
fr
-Elle se serait r?fugi?e en Argentine, soit tout de suite apr?s la fin de la guerre ou peu de temps apr?s.
en
'Pap? thinks she went to live in Argentina, either right at the end of the war or soon after.
eu
Han hilko zen noski, zenbait urteren ondoren.
es
Y que muri? all?, aunque a?os despu?s.
fr
 
en
He thinks she might have died there, but not until years later.
eu
Nahi al duzu aitari esatea ea jakiterik baduen?
es
?Quieres que pap? trate de averiguarlo?
fr
Veux-tu que je demande ? papa de chercher ?
en
Do you want to see if Pap? can find out?'
eu
-Ez, Michele.
es
-No, Michele.
fr
-Non, Michele.
en
'No, Michele.
eu
Horrek ez du garrantzirik.
es
Ella no importa.
fr
Elle ne compte pas.
en
She's not important.
eu
Eta Clemenza?
es
?Qu? le ocurri? a Clemenza?
fr
Et Clemenza ?
en
What about Clemenza?'
eu
-Gerraren ondoren berriz ere opera abesten saiatu zen, baina ahotsa ez zen lehengo bera.
es
-Despu?s de la guerra, trat? de volver a cantar, pero la voz ya no era la misma.
fr
-Elle a essay? de remonter sur sc?ne, apr?s la guerre, mais la voix n'?tait plus la m?me.
en
'She tried to make a comeback after the war, but the voice wasn't the same.
eu
Hortaz, utzi egin zion.
es
Y tuvo que dejarlo.
fr
Elle a donc arr?t? de chanter.
en
So she stopped singing.
