Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Esperantza, Andre Malraux / Karlos Zabala (Elkar-Alberdania, 2008
)
eu
-Gauza funtsezkoen aroa etorri da berriz...
es
-Pero quiz? eso que sucede afuera es lo que ha hecho la m?sica.
fr
-L'?ge du fondamental recommence...
en
'The age of fundamentals is returning.' Alvear said again.
eu
-errepikatu zuen Alvearrek.
es
-La era de lo fundamental empieza de nuevo.
fr
dit Alvear de nouveau.
en
He poured out a glass of brandy and drank it off.
eu
Edalontzia ko?akez bete eta zurrutada batean edan zuen, begitartea aldatu gabe.
es
Ech? co?ac en el vaso y lo bebi? de golpe, sin ninguna expresi?n en el rostro.
fr
Il se versa un verre de fine, la but d'un coup sans aucune expression de visage.
en
His face was expressionless.
eu
Lanpararen argi eremuak Scaliren bekokia, betaurrekoak eta ile kizkurrak ozta-ozta argitzen zituen:
es
El campo de luz de la l?mpara iluminaba apenas la frente, los anteojos y los cabellos rizados de Scali:
fr
Le champ de lumi?re de la lampe ?clairait ? peine le front, les lunettes et les cheveux fris?s de Scali :
en
Scali was sitting just within the range of the lamp-light, which glinted on his forehead and crisp hair.
eu
-Jaime etortzen denean, hor esertzen da, orain eserita zauden lekuan.
es
-Usted acaba de sentarse all? donde se sienta Jaime cuando viene.
fr
-Vous venez de vous asseoir l? o? s'assied Jaime quand il vient.
en
'That's where Jaime always sits when he comes to visit me.
eu
Eta betaurrekoak dituzu... zuk ere.
es
Y usted usa anteojos... tambi?n.
fr
Et vous portez des lunettes... aussi.
en
You, too, are wearing glasses.
eu
Bereak kentzen dituenean, ezin diot begiratu.
es
Cuando ?l se saca los que usa, yo no puedo mirarlo...
fr
Quand il retire les siennes, je ne peux pas le regarder.
en
When he takes his off I can't bear to look at his face.'
eu
Lehenbiziko aldiz, oinazearen azentua agertu zen ahots ia atono horretan, eta zera esan zuen bere artean, frantsesez: ...Que te sert, ? Priam, d'avoir v?cu si vieux!...
es
Por primera vez, el acento del dolor pas? por la voz casi sin timbre, y dijo para s? mismo, en franc?s: ...
fr
Pour la premi?re fois, l'accent de la douleur passa dans la voix presque atone, et il dit pour lui-m?me, en fran?ais : ...
en
For the first time a note of grief throbbed in the old, tone-less voice, as Alvear murmured slowly to himself in French :
eu
Bekokia zimur ile eroen azpian, begiak jaso zituen Scalirengana.
es
Que te sert, o Priam, d'avoit v??u vi vieux!
fr
Que te sert, ? Priam, d'avoir v?cu si vieux !...
en
Que te sert, ? Priam, d'avoir v?cu si vieux!
eu
Umearen begirada eta abere jazarriarena nahasten ziren begirada hartan:
es
Arrugando la frente por debajo de su pelo revuelto, alz? hacia Scali una mirada a la vez infantil y acosada:
fr
Le front pliss? au-dessous de ses cheveux fous, il leva sur Scali un regard ? la fois enfantin et traqu? :
en
He raised his head, his brows puckered under the wisps of straggling hair, and looked Scali up and down;
eu
-Ezer ez da izugarriagoa, ezer ez, maite duzun gorputz baten itxuragabetzea baino...
es
-Nada, nada es m?s terrible que la deformaci?n de un cuerpo que uno ama...
fr
" Rien-rien-n'est plus terrible que la d?formation d'un corps qu'on aime...
en
'Nothing's more horrible than the mutilation of the body that one loves.'
eu
-Ni haren laguna naiz-esan zuen Scalik ahopean-.
es
-Yo soy su amigo-dijo Scali a media voz-.
fr
-Je suis son ami, dit Scali ? mi-voix.
en
'I'm his friend,' Scali said, in a low voice.
eu
Eta ohitua nago zaurituekin.
es
Y estoy acostumbrado a los heridos.
fr
Et j'ai l'habitude des bless?s.
en
'And I'm used to wounded men.'
eu
-Nahita eginda bezala-esan zuen Alvearrek geldiro-, hor, zure begien parean, hain zuzen, liburutegiko apal karratu horietan, hark begiratutako pintura liburuak eta milaka eta milaka argazkiak daude...
es
-Como si fuera adrede-dijo Alvear lentamente-, all? justo enfrente de sus ojos, en esos estantes de la biblioteca, hay muchos libros sobre pintura, miles y miles de fotos que ?l ha mirado...
fr
-Comme si c'?tait fait expr?s, dit Alvear lentement, l?, juste en face de ses yeux, dans ces casiers de la biblioth?que, sont tous les livres sur la peinture, les milliers et les milliers de photos qu'il a regard?es...
en
'It so happens,' Alvear said, 'that exactly in front of his eyes, on those shelves over there, are all my books on painting, with thousands and thousands of the photographs over which he used to pore. . . .
eu
Eta, hala ere, gramofonoa pizten badut, edo musika hemen sartzen bada, orduan begira diezaioket, betaurrekorik gabe egon arren...
es
Y sin embargo, si hago andar el fon?grafo, si la m?sica entra aqu?, puedo a veces mirarlo, aunque no lleve anteojos...
fr
Et pourtant, si je fais jouer le phono, si la musique entre ici, je peux parfois le regarder, m?me s'il n'a pas ses lunettes... "
en
Still, do you know, when I turn on the gramophone-when there's music in the room-I can look at him, even if he isn't wearing his spectacles.'
eu
es
fr
en
eu
ZORTZIGARREN ATALA
es
8
fr
CHAPITRE VIII
en
VIII
eu
MANUELEK ERE kandela hilurrenen mende aurkitu du Gerra Ministerioa.
es
Manuel hab?a encontrado tambi?n el Ministerio de Guerra entregado a las velas moribundas.
fr
Manuel aussi a trouv? le minist?re de la Guerre livr? aux bougies mourantes.
en
Manuel, too, had found the Ministry of War made over to defunctive candles.
eu
Areto eskerga goibel haietan, non Espainiako azken errege-erreginek Karlos V.aren oihartzun aberatsa negargarri itxuratu baitzuten, Manuelek makina bat miliziano ikusia zuen, sofa batean edo bestean etzanda, pistola sudurpean, kontseiluburuak zoko batean irrati txiki bat entzuten zuen bitartean. Gero, bertan, Caballeroren agindu latz eta apur bat marmartiak izan ziren nagusi, eta oraindik agindu horien mende aurkitzen ditu Manuelek aretoak, leiho guztiak hiri ezin urduriago aldera zabalik, eta besaulkiak harrituta, argiaren giltza bat biratzen denean-Gerra-ministroaren bulegoan izan ezik, han argi guztiak piztuta baitaude, eta komandante frantsesak zain jarraitzen baitu, bakar-bakarrik-. Eskaileretan, kandelek ematen duten argia ez da jadanik Garciak eta Guernicok ikusitako antzerki argia, elizako argitasun gorrixka bat baizik, erabateko iluntasunaren aurrekoa.
es
Esas salas inmensas y l?gubres, en las cuales los ?ltimos reyes de Espa?a hacen o?r el eco miserablemente acaudalado de Carlos V, esas salas que Manuel ha conocido llenas de milicianos acostados en los canap?s, con el rev?lver bajo la nariz, con el presidente del Consejo arrinconado, escuchando, un min?sculo aparato de radio-y despu?s entregadas al orden severo y un poco ce?udo de Caballero las encuentra en ese mismo orden, con las ventanas abiertas sobre la ciudad, con los nervios de punta, los sillones asombrados cuando se da vuelta el conmutador-, salvo en la oficina del ministro de Guerra, con todas las bombillas encendidas, donde el comandante franc?s, solo, contin?a aguardando. En las escaleras, las velas no emiten ya esa luz de teatro que han visto Garc?a y Guernico, sino una claridad rojiza de iglesia, antes de la oscuridad final.
fr
Ces salles immenses et lugubres, dont les derniers rois d'Espagne ont fait un ?cho mis?rablement cossu de Charles Quint, ces salles que Manuel a connues pleines de miliciens couch?s sur les canap?s, leur revolver sous le nez, le pr?sident du Conseil ?coutant dans un coin un minuscule poste de radio-puis livr?es ? l'ordre s?v?re et un peu rechigneur de Caballero, il les retrouve dans ce m?me ordre, leurs fen?tres ouvertes sur la ville ? bout de nerfs, les fauteuils ?tonn?s lorsqu'il tourne un commutateur-sauf dans le bureau du ministre de la Guerre, toutes ampoules allum?es, o? le commandant fran?ais, seul, continue ? attendre.
en
Those vast, lugubrious halls where the last Spanish Kings had staged their tawdry imitations of the spacious days of Charles the Fifth-Manuel had known them packed with milicianos sleeping on the sofas, each with a revolver on his chest, while the Premier listened in at a wireless set in a far corner; then, after that, he had seen them neat and orderly under the strict, rather pettifogging discipline of Caballero.
eu
Han-hemenka, arkupeko korridore baten erdian, argiontzi txiki batzuek, gauez kale moztuak edo esku-orgak iragartzeko erabiltzen diren berberek, eskailera monumentalaren mailak argitara dakartzate, itzaletan gal daitezen baino lehen.
es
Aqu? y all?, en medio de un corredor interior con arcadas, peque?as linternas, las mismas que aquellas que indican, por la noche, las calles con barreras y los carros con varales, iluminan los pelda?os de la escalera monumental que se pierden en la sombra.
fr
Dans les escaliers, les bougies n'?mettent plus la lumi?re de th??tre qu'ont vue Garcia et Guernico, mais une rouge?tre lumi?re d'?glise, avant l'obscurit? finale.
en
Orderly they still were, but now the windows gaped upon a nerve-racked city, and when he switched on a lamp the armchairs had a positively startled air. The one exception was the War Minister's room where all the lights were on, and the French captain still was waiting by himself.
eu
Manuel gora joan eta Miaja jeneralaren gelara hurbiltzen da, teilatupean.
es
Manuel se acerc? al cuarto del general Miaja;
fr
?? et l?, au milieu d'un corridor int?rieur ? arcades, des petites lanternes, les m?mes que celles qui indiquent, la nuit, les rues barr?es et les voitures ? bras, ?clairent des marches d'escalier monumental qui se perdent dans l'ombre.
en
On the staircases the candles had ceased to shed the theatrical illumination Garcia and Guernico had seen;
eu
Korridore guztiak ilun daude;
es
arriba, junto al tejado.
fr
Manuel approche de la chambre du g?n?ral Miaja, l?-haut, sous le toit.
en
now, on the point of guttering out, they shed no more than a dim religious glow.
eu
baina, solairu honetan, argia dago ate azpietan.
es
Los colores son siempre oscuros, pero en ese piso, hay luz bajo las puertas.
fr
Les couloirs sont toujours obscurs ; mais, ? cet ?tage, il y a de la lumi?re sous les portes.
en
Here and there, along an arcaded inner corridor, hung little lanterns such as are lit by night on handcarts, or to mark blocked roads.
eu
Sartu egiten da:
es
Entra:
fr
Il entre :
en
Their rays seemed lost on the majestic staircase climbing into the darkness.
eu
jenerala ez dago han, baina defentsa-juntaren estatu nagusi erdia eserita dago edo batetik bestera dabil erdipurdiko hotel gela honetan.
es
el general no est?, pero la mitad del estado mayor de la Junta de Defensa se halla sentada o camina por ese cuarto de hotel mediocre.
fr
le g?n?ral n'est pas l?, mais la moiti? de l'?tat-major de la Junta de d?fense est assis ou marche ? travers cette chambre d'h?tel m?diocre.
en
The General himself was out, but half the staff-officers of the Junta of Defence' were sitting in the room, which looked like the lounge of a second-class hotel.
eu
Dinamitatzaile-burua, meatzari-burua, Miajaren estatu nagusiko ofizialak, 5. erregimentuko ofizialak...
es
El jefe de los dinamiteros, el jefe de las minas, oficiales del estado mayor de Miaja, oficiales del 5.? cuerpo...
fr
Le chef des dynamiteurs, le chef des mines, des officiers de l'?tat-major de Miaja, des officiers du 5e corps...
en
The leader of the dinamiteros, the chief sapper, Miaja's personal staff and officers of the VA Corps were there.
eu
Azken hauetako inor ez zen soldadu sei hilabete lehenago:
es
Ni uno de estos ?ltimos hab?a sido soldado seis meses antes;
fr
Pas un de ces derniers n'?tait soldat six mois plus t?t :
en
None of the latter had been a soldier six months earlier;
eu
moda-diseinatzaile bat, enpresaburu bat, pilotu bat, bi alderdiren batzorde zentraleko kide bana, metalgintzako langile bat, musikagile bat, ingeniari bat, mekanikari bat eta hura bera.
es
un dibujante de modas, un empresario, un piloto, un jefe de empresas industriales, dos miembros de comit?s centrales de partidos, un obrero metal?rgico, un compositor, un ingeniero, un garajista y ?l mismo.
fr
un dessinateur de modes, un entrepreneur, un pilote, un chef d'entreprises industrielles, deux membres de comit?s centraux de partis, un m?tallo, un compositeur, un ing?nieur, un garagiste et lui-m?me.
en
amongst them were a fashion designer, a contractor, a pilot, a factory manager, two members of joint committees of the various parties, steel-factory hands, a composer, an engineer and a garage-keeper.
eu
Eta Enrique, eta Ramos.
es
Y Enrique, y Ramos.
fr
Et Enrique, et Ramos.
en
Enrique and Ramos, too were present.
eu
Manueli miliziano itsu bat datorkio akordura, zauriek ia elbarrituta utzi arren Aza?arekin egotera etorri zena:
es
Manuel se acordaba de un miliciano ciego, con las dos piernas paralizadas por sus heridas, que hab?a venido a entrevistarse con Aza?a.
fr
Manuel se souvient d'un milicien aveugle, les deux jambes paralys?es par les blessures, qui est venu trouver Aza?a :
en
Manuel remembered the blind miliciano, with his legs paralysed by wounds, who had accosted Aza?a.
eu
"Zertarako nahi nauzu?" galdetu zion presidenteak.
es
-?Qu? quiere usted?,-pregunta el presidente.
fr
"-Que me voulez-vous ? demande le pr?sident.
en
'What do you want of me?' the President had asked. 'Nothing.
eu
"Ezertako ez:
es
-Nada, s?lo decirle:
fr
seulement vous dire :
en
Only to say to you:
eu
'kaixo eta adorea' esan nahi nizun, besterik ez" eta alde egin zuen bere makuluekin.
es
Salud y coraje-y se fue son sus muletas.
fr
Salut et courage " et qui est reparti sur ses b?quilles.
en
"Good luck and keep your chin up!" '
eu
Ez da defentsa-kontseilu bat.
es
No es un consejo de defensa.
fr
Ce n'est pas un conseil de d?fense.
en
Then the blind man had hobbled away on his crutches.
eu
Baina, gau honetan, bilera guztiak dira kontseilu.
es
Pero aquella noche toda reuni?n es un consejo.
fr
Mais, cette nuit, toute r?union est un conseil.
en
It was not a council of war-but that night every gathering was a council of war.
eu
Borrokan hezitako gizon horien patua Manuelen patuaren antzekoa da, bai eta Espainiaren patuaren antzekoa ere.
es
El destino de esos hombres formados en el combate es semejante al de Manuel y al de Espa?a.
fr
Le destin de ces hommes form?s dans le combat est semblable ? celui de Manuel et ? celui de l'Espagne.
en
The destiny of all these men, formed in active service, followed the same lines as that of Manuel and as that of Spain.
eu
-Fusil bat zenbat gizonentzat, une honetan? -galdetzen du Enriquek.
es
-?Un fusil para cu?ntos hombres, en este momento?,-pregunta Enrique.
fr
-Un fusil pour combien d'hommes, en ce moment ? demande Enrique.
en
'There's one rifle for-how many men just now?' Enrique asked.
eu
-Laurentzat-erantzuten dio ofizialetako batek.
es
-Para cuatro-contesta uno de los oficiales.
fr
-Pour quatre, r?pond un des officiers.
en
'One rifle between four men,' an officer replied.
eu
Manuelen kamarada bat da, lehen moda-diseinatzailea zena.
es
Es un camarada de Manuel, el que era dibujante de modas.
fr
C'est un camarade de Manuel, celui qui ?tait dessinateur de modes.
en
The officer was the ex-fashion artist and a friend of Manuel's.
eu
Harena da zibilen mobilizazioaren ardura:
es
Controla la movilizaci?n de los civiles:
fr
Il contr?le la mobilisation des civils :
en
He was directing the mobilization of the civilians;
eu
bezperan, alderdi komunistak sindikatuen mobilizazio orokorra eskatu du.
es
la v?spera, el Partido Comunista ha pedido la movilizaci?n general de los sindicatos.
fr
la veille, le parti communiste a demand? la mobilisation g?n?rale des syndicats.
en
on the previous day the Communist Party had asked for orders for a general mobilization of the syndicates.
eu
-Fusilen bilketa antolatu behar da-dio Enriquek-.
es
-Hay que organizar la colecta de los fusiles-dice Enrique-.
fr
-Il faut organiser le ramassage des fusils, dit Enrique.
en
'We've got to make arrangements to collect the rifles,' Enrique said.
eu
Atzealdera ekarri behar dira, lehenbiziko lagunak erori bezain laster.
es
Se los llevar? a la retaguardia cuando los primeros camaradas caigan.
fr
On les rapportera ? l'arri?re d?s que les premiers copains tomberont.
en
'When the first men fall their rifles must be picked up and taken to the rear.
eu
Antola ezazu hori gau honetan bertan, ohatila-eramaileen antolaketa eredutzat hartuz.
es
Organicen esto esta noche tomando como modelo la organizaci?n de los camilleros.
fr
Organisez ?a cette nuit en prenant mod?le sur l'organisation des brancardiers.
en
The same procedure as the stretcher-bearers. Fix that up tonight, will you?'
eu
Diseinatzaileak alde egiten du.
es
El dibujante se va.
fr
Le dessinateur s'en va.
en
The artist went away.
eu
-Erabat ezinezkoa al da Madrilen arma gehiago eskuratzea?
es
-?Todav?a es absolutamente imposible recuperar m?s armas en Madrid?
fr
-Absolument impossible de r?cup?rer encore des armes ? Madrid ?
en
'It is absolutely impossible to unearth any more weapons at Madrid?'
eu
Orain, beste batek erantzuten du.
es
Ahora es otro el que contesta.
fr
Maintenant, c'est un autre qui r?pond.
en
'There's not a rifle left except at Police Headquarters.
eu
-Poliziaren egoitzakoak alde batera utzita, guardiek, zentinelek eta eskoltek ere beren pistola baino ez dute.
es
-Salvo en la polic?a, hasta los guardias, los centinelas y las escoltas no tienen m?s que sus rev?lveres.
fr
-Sauf ? la S?ret?, m?me les gardes, les sentinelles et les escortes n'ont plus que leurs revolvers.
en
Even the sentries, escorts, and patrol-men have only kept their revolvers.
eu
Gau honetan inor ez dago babestuta.
es
Nadie est? vigilado esta noche.
fr
Personne n'est gard? cette nuit.
en
No one's armed in Madrid tonight.'
eu
-Madril galtzen badugu, ministerioak ere gal ditzakegu, bai eta arduradunak eta ministroak ere, hemen gelditzen badira.
es
-Si perdemos Madrid, podemos perder tambi?n los ministerios, los responsables y los ministros, si quedan.
fr
-Si nous perdons Madrid, nous pouvons perdre aussi les minist?res, les responsables et les ministres s'il en reste.
en
'If we lose Madrid, we stand to lose the government offices-and, of course, all the leaders and ministers, if there are any left.'
eu
-Nola doaz gotortze lanak? -galdetzen du Miajaren estatu nagusiko buruak.
es
-?C?mo est?n las fortificaciones?,-pregunta el jefe de estado mayor de Miaja.
fr
-O? en sont les fortifications ? demande le chef d'?tat-major de Miaja.
en
'How are the fortifications coming along?' Miaja's second-in-command enquired.
