Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Gauaren muturrerainoko bidaia, Louis Ferdinand Celine / Matias Mugica (Igela, 1992
)
eu
Nonahi topatuko zenuen.
es
Te la encontrabas por todos lados.
fr
On la retrouvait partout.
en
You couldn't move without running into her.
eu
Ardo zuria besterik ez zuen edaten hark, zerengatik ardo beltzakin odol-jarioa izaten zuen garaiz kanpo.
es
Solo beb?a blanco, ?sa, porque el tinto prolonga la regla.
fr
Elle ne buvait que du blanc elle, ? cause que le rouge donne des pertes.
en
She only drank white wine, because red wine gives you discharges.
eu
Emagina, izugarria eta bataduna, bi drametan zuzendari ari zen, lehenengoan, hirugarrenean, saltakalari, izerditsu, pozez txoratzen, mendeku-gose.
es
La comadrona, enorme y con bata, pon?a en escena los dos dramas, en el primero, en el tercero, saltarina, transpirante, arrebatada y vindicativa.
fr
La sage-femme ?norme et blous?e mettait les deux drames en sc?ne, au premier, au troisi?me, bondissante, transpirante, ravie et vindicative.
en
The elephantine midwife in her smock was directing both tragedies, on the second floor and on the fourth, bounding, sweating, delighted, vindictive.
eu
Ni etortzean morkotsa bezala zakartu zen.
es
Mi llegada la irrit?.
fr
Ma venue la mit en boule.
en
My arrival infuriated her.
eu
Goizaz geroztik txalo batean zeuzkan bere ikusleak, vedette bat, eta orain ni etorri behar.
es
Ella que ten?a a su p?blico bien cogido, la diva.
fr
Elle qui tenait son public en main depuis le matin, vedette.
en
She had been holding her audience since morning, she was the star.
eu
Alferrik egin nuen eginahala, harekin adiskidetzeko, ahal bezain diskreto jokatzera, dena ontzat ematera (nahiz eta astakeria izugarriak besterik ez zuen egin bere lanean) nere etorrera, nere hizketa, gehiagorik gabe higuin zitzaizkion.
es
En vano me las ingeni? para tratarla con tino, para hacerme notar lo menos posible, considerar todo bien (cuando, en realidad, no hab?a hecho, en su misi?n, sino abominables torpezas); mi llegada, mis palabras, la horrorizaban.
fr
J'eus beau m'ing?nier, pour me la m?nager, ? me faire remarquer le moins possible, trouver tout bien (alors qu'en r?alit? elle n'avait gu?re accompli dans son office que d'abominables sottises), ma venue, ma parole, lui faisaient horreur d'embl?e.
en
I tried my best to spare her feelings, to make myself as inconspicuous as possible, to approve of everything (when in reality everything she had done was preposterous), but my being there and every word I said went against her grain.
eu
Alferrik zen.
es
No hab?a nada que hacer.
fr
Rien ? faire.
en
It was to be expected.
eu
Erreparatzen diotela sentitu duen emagina, erlekiztena bezain gozoa izaten da.
es
Una comadrona vigilada es tan amable como un panadizo.
fr
Une sage-femme qu'on surveille, c'est aimable comme un panaris.
en
A supervised midwife is as friendly as a hangnail.
eu
Emagina non paratu ez dakizula ibiliko zara ahalik eta gaitz ttikiena egin diezazun.
es
Ya no sabes d?nde ponerla para que te perjudique lo menos posible.
fr
On ne sait plus o? la mettre pour qu'elle vous fasse le moins de mal possible.
en
You can't think of any place to put her where she'll do as little harm as possible.
eu
Familiak sukaldetik gainez eginda apartamentuan barrena aurreneko eskailmailetaraino iristen ziren, eta etxeko beste ahaideekin nahasten ziren.
es
Las familias desbordaban por el piso, desde la cocina hasta los primeros pelda?os, mezcl?ndose con los otros parientes de la casa.
fr
Les familles d?bordaient de la cuisine jusqu'aux premi?res marches ? travers le logement, se m?lant aux autres parents de la maison.
en
From the kitchen the family overflowed through the apartment and out on to the staircase, where they mingled with the relatives of other tenants.
eu
Eta hura ahaidearen emana!
es
?Y menudo si hab?a parientes!
fr
Et comme il y en avait des parents !
en
And what multitudes of relatives!
eu
Lodiak eta mehettoak, molko logaletsutan multzotuak lanpara zintzilikatuen argitan.
es
Gordos y flacos aglomerados en racimos somnolientos bajo las luces de los quinqu?s colgantes.
fr
Des gros et des fluets agglom?r?s en grappes somnolentes sous les lumi?res des " suspensions ".
en
Fat ones and thin ones gathered in somnolent clusters under the hanging lamps.
eu
Ordua aurreratu ahala are gehiago etortzen ziren, probintziatik, han Parisen baino goizago joaten baita lotara jendea.
es
Pasaba el tiempo y llegaban m?s, de provincias, donde la gente se acuesta antes que en Par?s.
fr
L'heure avan?ait et il en venait encore d'autres, de province o? on se couche plus t?t qu'? Paris.
en
It was getting late, and more were arriving from the provinces where people go to bed earlier than in Paris.
eu
Horiek kokotzeraino zeuden.
es
?sos ya estaban hartos.
fr
Ils en avaient marre ceux-l?.
en
They were fed up.
eu
Beheko dramako ahaideei eta bai goiko dramakoei zer ere kontatu, dena gaizki hartzen zuten.
es
Todo lo que yo les contaba, a aquellos parientes del drama de abajo como a los del de arriba, se lo tomaban a mal.
fr
Tout ce que je leur racontais, ? ces parents du drame d'en bas comme ? ceux du drame d'en haut, ?tait mal pris.
en
Everything I said to the relatives of those tragedies... upstairs and down...
eu
Lehenengo bizitzako agoniak gutxi iraun zuen.
es
La agon?a del primer piso dur? poco.
fr
L'agonie du premier ?tage a peu dur?.
en
The death agony on the second floor didn't last long.
eu
Hainbat hobe eta hainbat kalte.
es
Tanto mejor y tanto peor.
fr
Tant mieux et tant pis.
en
Which had its good side and bad side.
eu
Noiz eta zotin handiak eria menderatzen zuenean, hara non orduantxe heldu zaion bere ohizko medikua, Omanon doktorea, besterik gabe klientea hil ote zitzaion ikustera etorria, eta erritan hasi zait bera ere edo kasik, oheburuan aurkitu nauelako.
es
En el preciso momento en que le sub?a el ?ltimo suspiro, su m?dico de cabecera, el doctor Omanon, subi?, mira por d?nde, como si tal cosa, para ver si hab?a muerto, su cliente, y me ech? una bronca ?l tambi?n, o casi, porque me encontr? a su cabecera.
fr
Au moment juste o? il lui montait le grand hoquet, voil? son m?decin ordinaire, le docteur Omanon qui monte lui, comme ?a, pour voir s'il ?tait mort son client et il m'engueule aussi lui ou presque, parce qu'il me trouve ? son chevet.
en
Just as his last gasp was coming up, Dr. Omanon, his regular doctor, drops in to see if his patient was dead, and starts bawling me out or pretty near for being there at the bedside.
eu
Orduan esplikatu nion Omanoni igandeko udal zerbitzua egokitu zitzaidala eta nere han egotea guziz bidezkoa zela eta 3.era igo nintzen berriz, duin oso.
es
Entonces le expliqu?, a Omanon, que estaba de servicio municipal del domingo y que mi presencia era muy natural y volv? a subir al tercero con mucha dignidad.
fr
Je lui expliquai alors ? Omanon que j'?tais de service municipal du dimanche et que ma pr?sence ?tait bien naturelle et je suis remont? au troisi?me bien dignement.
en
I explained to Omanan that I was on municipal Sunday duty, so my presence was perfectly natural. Whereupon, with dignity, I climbed up to the fourth floor.
eu
Goiko emakumearen ipurdiak odola zeriola segitzen zuen.
es
La mujer de arriba segu?a sangrando por el chichi.
fr
La femme en haut saignait toujours du derri?re.
en
Upstairs the woman's ass was still bleeding.
eu
Gutxi falta zen berak ere itxoitez aspertu eta hiltzeari ekiteko.
es
Poco le faltaba para ponerse a morir tambi?n sin tardanza.
fr
Pour un peu elle allait se mettre ? mourir aussi sans attendre plus longtemps.
en
It wouldn't have surprised me if she too had taken it into her head to die without bothering to wait.
eu
Minutu bat hartu injekzioa jartzeko, eta berriz jaitsi nintzen Omanonen gizonagana.
es
Un minuto para ponerle una inyecci?n y ah? me ten?ais otra vez, abajo, junto al tipo de Omanon.
fr
Une minute pour lui faire une piq?re et me revoil? descendu aupr?s du type ? Omanon.
en
A minute to give her an injection, and down again to Omanon's patient.
eu
Erabat bukatua zen dena.
es
Todo hab?a terminado.
fr
C'?tait bien fini.
en
It was definitely all over.
eu
Omanon arestian joana zen.
es
Omanon acababa de marcharse.
fr
Omanon venait de s'en aller.
en
Omanon had just left.
eu
Nere hogei liberak kobratuta, horraatik, zerria.
es
Pero, de todos modos, se hab?a quedado con mis veinte francos, el muy cabr?n.
fr
Mais il avait quand m?me touch? mes vingt francs la vache.
en
But the bastard had pocketed my twenty francs.
eu
Deskalabroa.
es
Un fracaso.
fr
Flanelle.
en
Another dud.
eu
Hortaz hobe nion abortoaren etxean hartutako tokiari eutsi.
es
Conque no quise perderme el sitio que hab?a conseguido en la casa del aborto.
fr
Du coup, je ne voulais pas l?cher la place que j'avais prise chez la fausse couche.
en
After that I was determined to stick to my post beside the miscarriage.
eu
Ziplo igo nintzen atzera.
es
As? es que sub? a escape.
fr
Je remontai donc dare-dare.
en
So I ran upstairs as fast as I could.
eu
Alu odolduaren aurrean berriz nintzela, kontu batzuk esplikatu nizkien etxekoei.
es
Ante la vulva sangrante, expliqu? m?s cosas a?n a la familia.
fr
Devant la vulve saignante, j'expliquai encore des choses ? la famille.
en
Her vulva was still bleeding, and I explained a few things to the family.
eu
Emagina, bistan zen, ez zen nere eritzi berekoa.
es
La comadrona, evidentemente, no opinaba como yo.
fr
La sage-femme, ?videmment, n'?tait pas du m?me avis que moi.
en
Naturally the midwife disagreed.
eu
Bazirudien nere kontraesanean ateratzen zuela bizimodua.
es
Parec?a casi que se ganara su parn? contradici?ndome.
fr
On aurait presque dit qu'elle gagnait son pognon ? me contredire.
en
It almost looked as if she were being paid for contradicting me.
eu
Baina han nintzen ni, han, izorra zedila, axola gutxi kontent dagoen ala ez, zera!
es
Pero yo estaba all?, mala suerte, ?all? pel?culas si le gustaba o no!
fr
Mais j'?tais l?, tant pis, faut s'en foutre qu'elle soye contente ou pas !
en
But there I was, I had to do something, who cared if she was happy or not?
eu
Akabo fantasiak!
es
?Se acabaron las fantas?as!
fr
Plus de fantaisie !
en
So let's not fool around!
eu
Ehun franko bai aterako nituen handik behar bezain abila eta temosoa izan ezkero!
es
?Me iba a ganar por lo menos cien pavos, si sab?a mont?rmelo y persistir!
fr
J'en avais pour au moins cent balles si je savais m'y prendre et persister !
en
This case was worth at least a hundred francs to me if I handled it right and stuck to my guns.
eu
Lasai egon, aurrena, eta zientzia, alajaina!
es
Calma de nuevo y ciencia, ?qu? leche!
fr
Du calme encore et de la science, Nom de Dieu !
en
A man of science keeps his temper, damn it!
eu
Zure buru hobengabearen gainetik urrikalgaitz elkar jotzera datozen komentario eta galdera ardo zuriz beteak agoantatzen, lan ederra da, ez da gero erreza.
es
Resistir los asaltos en forma de comentarios y preguntas llenas de vino blanco que se cruzan implacables por encima de tu cabeza inocente es un currelo que para qu?, nada c?modo.
fr
R?sister aux assauts des remarques et des questions pleines de vin blanc qui se croisent implacables au-dessus de votre t?te innocente, c'est du boulot, c'est pas commode.
en
It's hard work standing up to the remarks and questions steeped in white wine that hurtle implacably through the air over your innocent head... it's no joke.
eu
Familiari hasperenka eta pokerka pentsatzen duena jaulkitzen zaio.
es
La familia dec?a lo que pensaba entre suspiros y eructos.
fr
La famille dit ce qu'elle pense ? coups de soupirs et de renvois.
en
Belching and sighing, the family impart their opinions.
eu
Emagina, berriz hantxe dago zain noiz hankasartze bat ederra egin, kikildu eta joango ote naizen, ehun liberak harentzat utzita.
es
La comadrona esperaba, por su parte, que yo metiera la pata bien, que me largase y le dejase los cien francos.
fr
La sage femme attend de son c?t? que je patauge en plein, que je me sauve et que je lui laisse les cent francs.
en
The midwife is waiting for me to make a fool of myself, clear out, and leave her the hundred francs.
eu
Hobe du bai pazientzia hartu.
es
Pero, ?ya pod?a esperar sentada, la comadrona!
fr
Mais elle peut courir la sage-femme !
en
But the midwife has another think coming.
eu
Eta nere etxeko errenta zer?
es
Y mi alquiler, ?qu??
fr
Et mon terme alors ?
en
What about my rent?
eu
Nork pagatuko du?
es
?Qui?n lo pagar?a?
fr
Qui c'est qui le payera ?
en
Who's going to pay it?
eu
Erdialdi hura goizean hasita kaka lana izan da, bistan dago.
es
Aquel parto iba de culo desde por la ma?ana, ya lo creo.
fr
Cet accouchement vasouille depuis le matin, je veux bien.
en
This labor had been twiddling its thumbs since this morning, I won't deny it.
eu
Odola bota besterik ez du egiten, hori ere bistan da, ez ateratzen, ordea, eta eutsi egin behar halere!
es
Sangraba de lo lindo, ya lo creo tambi?n, pero no sal?a, ?y hab?a que saber aguantar!
fr
?a saigne, je veux bien aussi, mais ?a ne sort pas, et faut savoir tenir !
en
She's bleeding, I won't deny that either, but it's not coming out, I've got to hold my ground.
eu
Behean beste minbiziduna hil zenez geroztik, haren agoni ikusleak hona hasi ziren igotzen itzalgaizka.
es
Ahora que el otro canceroso hab?a muerto abajo, su p?blico de agon?a sub?a, furtivo, aqu?.
fr
Maintenant que l'autre canc?reux est mort en bas, son public d'agonie furtivement remonte par ici.
en
Now that the cancer patient has died downstairs, his deathbed audience has crept up here.
eu
Iaketa esna pasatu behar den gaua, sakrifizio hori egin behar izan ezkero, inguruan distraitzeko ikusi daitekeen guzia aprobetxatu behar da.
es
Puestos a pasar la noche en blanco, hecho ya el sacrificio, hab?a que aprovechar para no perderse ninguna de las distracciones de los alrededores.
fr
Tant qu'on est en train de passer la nuit blanche, qu'on en a fait le sacrifice, faut prendre tout ce qu'il y a ? regarder en distractions dans les environs.
en
As long as you're losing a night's sleep, as long as you're making the sacrifice, you may as well take in all the entertainment the neighborhood has to offer.
eu
Beheko familia gora etorri zen hemen ere haienean bezain fin txarra izango ote zen ikustera.
es
La familia de abajo vino a ver si la cosa iba a terminar all? tan mal como en su casa.
fr
La famille d'en bas vint voir si par ici ?a allait se terminer aussi mal que chez eux.
en
The downstairs family comes up to see if maybe this tragedy is going to end as badly as theirs.
eu
Gau berean, etxe berean bi hildako, hori bizi osorako emozioa litzateke!
es
Dos muertos en la misma noche, en la misma casa, ?iba a ser una emoci?n para toda la vida!
fr
Deux morts dans la m?me nuit, dans la m?me maison, ?a serait une ?motion pour la vie !
en
Two deaths in the same house, on the same night, would be a sensation to last them a lifetime.
eu
Bai horixe!
es
?Ni m?s ni menos!
fr
Tout simplement !
en
Nothing less.
eu
Mundu guziko zakurren hotsa aditzen da eskaileretan, salto-zilipurdika kriskitinen hotsa!
es
Se o?a, por los cascabeles, a los perros de todo el mundo saltando y haciendo cabriolas por las escaleras.
fr
Les chiens de tout le monde on les entend par coups de grelots qui sautent et cabriolent ? travers les marches.
en
Everybody's dogs can be heard tinkling their bells as they scamper up and down the stairs.
eu
Haiek ere gora.
es
Sub?an tambi?n, ?sos.
fr
Ils montent aussi eux.
en
They come in too.
