Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Salomon erregearen meategiak, H.R. Haggard / Aintzane Ibarzabal (Elkar, 1992
)
eu
Hori egin zuten, eta nik gaztea gerarazi zuen gizon zaharrarengana jo nuen.
es
Obedecieron y, avanzando unos pasos, me dirig? al hombre anciano que hab?a frenado al joven.
fr
Je fis alors quelques pas en avant, et m'adressant au vieillard qui avait retenu le jeune gar?on :
en
They obeyed, and walking to the front I addressed the elderly man who had checked the youth.
eu
-Agur-esan nuen zulueraz, zein hizkuntza erabili ez nekiela.
es
-Saludos-dije en zul?, sin saber qu? idioma deb?a utilizar.
fr
" Salut ", lui dis-je ? tout hasard en zoulou, ignorant quel idiome ils parlaient.
en
"Greeting," I said in Zulu, not knowing what language to use.
eu
Harriturik geratu nintzen nire hitzak ulertu zituelako.
es
Para m? sorpresa, me comprendieron.
fr
? mon vif ?tonnement, je vis qu'il me comprenait.
en
To my surprise I was understood.
eu
-Agur-erantzun zidan gizonak, ez juxtu-juxtu hizkuntza berberean, baina bai antz handia zuen hizkeran, eta horrenbestez ez Umbopak ez nik ez genuen hark esandakoa ulertzeko zailtasunuk izan.
es
-Saludos-respondi? aquel hombre, no exactamente en la misma lengua, sino en un dialecto tan estrechamente relacionado con ella, que ni Umbopa ni yo tuvimos dificultad en comprenderla.
fr
" Salut ", me r?pondit-il, non pas dans le m?me langage, mais dans un dialecte qui lui ?tait apparent? de si pr?s que nous n'?prouv?mes, Oumbopa et moi, aucune difficult? ? en saisir le sens.
en
"Greeting," answered the old man, not, indeed, in the same tongue, but in a dialect so closely allied to it that neither Umbopa nor myself had any difficulty in understanding him.
eu
Geroago jakin genuenez jende horrek hitz egiten zuen hizkuntza zuluera zahar mota bat zen, gutxi gorabehera Chaucerren ingelesak hemeretzigarren mendeko ingelesarekin zuen harreman berbera zuena. -Nondik zatozte?
es
En realidad, como descubrimos m?s tarde, el idioma que hablaban estas gentes era una forma arcaica de la lengua zul?, que guardaba con ella aproximadamente la misma relaci?n que el ingl?s de Chaucer con el ingl?s del siglo diecinueve. -?De d?nde ven?s?
fr
Nous e?mes d'ailleurs l'occasion de constater ult?rieurement que ce dialecte ?tait en r?alit? une forme ancienne de la langue zoulou. " D'o? venez-vous ?
en
Indeed, as we afterwards found out, the language spoken by this people is an old-fashioned form of the Zulu tongue, bearing about the same relationship to it that the English of Chaucer does to the English of the nineteenth century.
eu
-aurrera egin zuen-. Nortzu zarete?
es
-prosigui?-. ?Qui?nes sois?
fr
continua-t-il. Qui ?tes-vous ?
en
"Whence come you?" he went on, "who are you?
eu
Eta zergatik dira zuriak zuen hiruron aurpegiak, eta laugarrenaren aurpegia geure amaren semeenak bezalakoa?
es
?Y por qu? los rostros de tres de vosotros son blancos y el rostro del cuarto es como el de los hijos de nuestra madre?
fr
Et pourquoi la figure de trois d'entre vous est-elle blanche, alors que celle du quatri?me est aussi noire que celle des fils de notre m?re ? "
en
and why are the faces of three of you white, and the face of the fourth as the face of our mother's sons?" and he pointed to Umbopa.
eu
-eta Umbopa erakutsi zuen eskuaz.
es
-y se?al? a Umbopa.
fr
Je me pris ? consid?rer Oumbopa ? mon tour, et je m'aper?us qu'il disait vrai.
en
I looked at Umbopa as he said it, and it flashed across me that he was right.
eu
Umbopari begiratu nion hori esan zuenean, eta arrazoi zuela konturatu nintzen. Umboparen aurpegia aurrean nituen gizonen aurpegiak bezalakoa zen, eta haiena bezalakoa zuen gorputz sendoa ere.
es
Mir? a Umbopa y me di cuenta de que ten?a raz?n. Umbopa ten?a los mismos rasgos que los hombres que hab?a frente a m?, y lo mismo ocurr?a con su fuerte complexi?n.
fr
Par sa figure, comme aussi, du reste, par sa stature, Oumbopa pr?sentait beaucoup de points de ressemblance avec eux.
en
The face of Umbopa was like the faces of the men before me, and so was his great form like their forms.
eu
Baina ez nuen berdintasun horietan pentsatzeko astirik.
es
Pero no ten?a tiempo para reflexionar sobre esa coincidencia.
fr
" Nous sommes des ?trangers, et nous ne demandons qu'? vivre en paix, r?pondis-je en m'exprimant avec lenteur pour lui permettre de comprendre plus facilement.
en
But I had not time to reflect on this coincidence.
eu
-Atzerritarrak gara eta bakean gatoz-erantzun nuen, oso poliki hitz eginez, hark uler ziezadan-, eta gizon hori gure zerbitzaria da.
es
-Somos extranjeros, y venimos en son de paz-contest?, hablando con mucha lentitud para que me entendiesen-, y este hombre es nuestro criado.
fr
Cet homme est notre serviteur.
en
"We are strangers, and come in peace," I answered, speaking very slowly, so that he might understand me, "and this man is our servant."
eu
-Gezurra diozu-erantzun zuen-, inongo atzerritarrek ezin ditu gauza guztiak hiltzen diren mendiak zeharkatu.
es
-Ment?s-replic?-; ning?n extranjero puede atravesar las monta?as donde mueren todas las cosas.
fr
-Tu mens, s'?cria-t-il, aucun ?tranger ne peut franchir les montagnes o? toutes choses meurent.
en
"You lie," he answered; "no strangers can cross the mountains where all things perish.
eu
Baina zer axola dio zuen gezurrak? Atzerritarrak bazarete hil beharra duzue, ezin bait da atzerritarrik bizi kukuanatarren lurraldean.
es
Pero no importan vuestras mentiras; si sois extranjeros, deb?is morir, porque ning?n extranjero puede vivir en la tierra de los kukuanas.
fr
Mais qu'importent vos mensonges, du moment que vous ?tes des ?trangers, vous devez mourir, car il n'est permis ? aucun ?tranger de vivre dans le pays des Koukouanas.
en
But what do your lies matter? -if ye are strangers then ye must die, for no strangers may live in the land of the Kukuanas.
eu
Erregearen legea da.
es
Es la ley real.
fr
C'est la loi du roi.
en
It is the king's law.
eu
Gertu egon zaitezte hiltzeko, atzerritar horiek!
es
?Preparaos para morir, oh, extranjeros!
fr
Pr?parez-vous ? mourir, ? ?trangers !
en
Prepare then to die, O strangers!"
eu
Zalantzan egon nintzen pixka batean hori entzutean, batez ere gizon batzuek eskuak gerri alboetan ezartzen zituztela ikusi nuenean, han bait zituzten zintzilik labana mardul eta luzeak iruditu zitzaizkidanak.
es
Me qued? un poco titubeante ante aquellas palabras, especialmente al ver que las manos de algunos hombres del grupo descend?an hacia los costados, de los que colgaban unos objetos que me parecieron cuchillos grandes y pesados.
fr
" Cette r?plique me causa d'autant plus d'?motion que je voyais quelques-uns des compagnons de mon interlocuteur porter la main ? leurs flancs o? pendaient des armes qui ressemblaient ? de grands coutelas.
en
I was slightly staggered at this, more especially as I saw the hands of some of the men steal down to their sides, where hung on each what looked to me like a large and heavy knife.
eu
-Zer dio horrek? -galdegin zuen Goodek.
es
-?Qu? dice ese tipo? -pregunt? Good.
fr
" Qu'est-ce qu'il raconte, ce moricaud ? s'informa Good.
en
"What does that beggar say?" asked Good.
eu
-Hil egingo gaituztela-erantzun nuen zorrotz.
es
-Dice que nos van a rebanar el cuello-contest? inexorable.
fr
-Il dit qu'on va nous exp?dier dans l'autre monde, r?pondis-je d'un air sombre.
en
"He says we are going to be killed," I answered grimly.
eu
-Ene Jauna!
es
 
fr
- Bigre !
en
 
eu
-esan zuen larri Goodek; eta atsekabeturik zegoenean, ohitura zuen bezala, hortz eranskinetan jarri zuen eskua, eta goiko aldea aterata ziztu bizian masailezurrera itzuli zituen klask eginez.
es
-Oh, Dios m?o-gimi? Good, y como era su costumbre cuando estaba perplejo, se llev? la mano a la dentadura postiza, se despeg? la parte superior y volvi? a colocarla en la mand?bula con un chasquido.
fr
" soupira Good. Et d'un geste qui lui ?tait familier lorsqu'il cherchait ? r?soudre une question embarrassante, il porta la main ? son r?telier, abaissant la rang?e de dents du haut contre celle du bas, et la rel?chant ensuite brusquement, de telle sorte qu'elle reprit sa place avec un bruit sec.
en
"Oh, Lord!" groaned Good; and, as was his way when perplexed, he put his hand to his false teeth, dragging the top set down and allowing them to fly back to his jaw with a snap.
eu
Benetan zorionezko keinua izan zen, eta hurrengo unean kukuanatarren talde dotoreak aho batez beldurrez oihu egin, eta zenbait yarda atzera egin zuen.
es
Fue un gesto sumamente afortunado, porque a los pocos segundos, el digno grupo de kukuanas profiri? al un?sono un grito de terror, y retrocedi? varias yardas.
fr
Ce geste fut on ne peut plus heureux, car, l'instant d'apr?s, l'impressionnante cohorte de Koukouanas poussait en ch?ur le m?me cri d'?pouvante, et, comme un seul homme, se sauvait ? toutes jambes jusqu'? vingt m?tres. " Que se passe-t-il ?
en
It was a most fortunate move, for next second the dignified crowd of Kukuanas uttered a simultaneous yell of horror, and bolted back some yards.
eu
-Zer gertatzen da?
es
-?Qu? ocurre?
fr
 
en
 
eu
-esan nuen.
es
-pregunt?.
fr
demandai-je.
en
"What's up?" said I.
eu
-Hortzak-esan zuen ahopeka Sir Henryk urduri-.
es
-Es su dentadura-susurr? sir Henry con excitaci?n-.
fr
-Ce sont ses fausses dents, me dit Sir Henry ? voix basse.
en
"It's his teeth," whispered Sir Henry excitedly.
eu
Mugitu egin ditu.
es
La ha movido...
fr
Il les a fait remuer dans sa m?choire, et c'est ce qui les a effray?s.
en
"He moved them.
eu
Ken itzazu, Good, ken itzazu!
es
?Qu?tesela, Good, qu?tesela!
fr
Retirez-les tout ? fait, Good, retirez-les !
en
Take them out, Good, take them out!"
eu
Esan ziotena egin zuen, eta hortzak franelazko alkandoraren mahuka barruan sartu zituen.
es
Obedeci? y desliz? la dentadura en la manga de su camisa de franela.
fr
Good s'ex?cuta de bonne gr?ce et fit dispara?tre son r?telier dans la manche de sa chemise de flanelle.
en
He obeyed, slipping the set into the sleeve of his flannel shirt.
eu
Berehala jakinminak beldurrari aurrea hartu zion, eta gizonek aurrerantz egin zuten poliki.
es
Al cabo de unos instantes, la curiosidad hab?a vencido al temor, y los hombres avanzaron lentamente.
fr
Cette fois, la curiosit? triompha de la peur, et les indig?nes revinrent doucement sur leurs pas.
en
In another second curiosity had overcome fear, and the men advanced slowly.
eu
Itxuraz, ahazturik zuten gu hiltzeko lehengo asmo atsegin hura.
es
Al parecer, hab?an olvidado sus amistosas intenciones de liquidarnos:
fr
Ils paraissaient maintenant avoir oubli? leur aimable intention de mettre fin ? notre existence.
en
Apparently they had now forgotten their amiable intention of killing us.
eu
-Nola liteke, atzerritar horiek-galdegin zuen gizon zaharrak ahots beteaz-, gizon lodi horrek (Good erakutsiz, soin gainean botak eta franelazko alkandora besterik ez zeramana, eta bizarra erdi moztua), goiputza jantzita eta hankak jantzi gabe dituen horrek, bere gaixo-aurpegiaren alde batean bakarrik ilea ateratzen zaiona eta ez bestean, eta begi garden distiratsu bakarra duenak, bakarrik mugitzen diren hortzak izatea, gainera masailezurretik atera eta berriz nahi dutenean bere lekura itzultzen direnak?
es
-?C?mo es posible, oh extranjeros-pregunt? el anciano con solemnidad-, que este hombre-y se?al? a Good, que s?lo llevaba la camisa de franela y no hab?a acabado de afeitarse-, que lleva ropas y cuyas piernas est?n desnudas, que tiene pelo en un lado de su cara enfermiza y no en el otro, y un ojo brillante y transparente, tenga dientes que se mueven solos, que se salen de las mand?bulas y vuelven a su sitio por su propia voluntad?
fr
" Comment se fait-il, ? ?trangers, questionna d'une voix grave le vieillard, que l'homme-et, ce disant, il indiquait Good, ? demi ras?-qui a du poil sur un c?t? de sa face p?le et pas sur l'autre, et qui poss?de un ?il transparent qui brille, ait des dents qui remuent toutes seules, au point de quitter sa m?choire pour y retourner ensuite d'elles-m?mes ?
en
"How is it, O strangers," asked the old man solemnly, "that this fat man (pointing to Good, who was clad in nothing but boots and a flannel shirt, and had only half finished his shaving), whose body is clothed, and whose legs are bare, who grows hair on one side of his sickly face and not on the other, and who wears one shining and transparent eye-how is it, I ask, that he has teeth which move of themselves, coming away from the jaws and returning of their own will?"
eu
-Ireki ahoa-esan nion Goodi, eta berehala zimurtu zituen ezpainak eta irribarre egin zion gizon zaharrari zakur amorratuaren antzera; haren begirada harrituaren aurrean agerian utzi zuelarik bi lerro gorrizko hobiak, elefante jaio berriarenaren antzera, bolizko hortzik gabea.
es
-Abra la boca-le dije a Good, que inmediatamente frunci? los labios y sonri? al anciano caballero como un perro furioso, mostrando ante su mirada at?nita dos enc?as rojas delgadas como l?neas, tan v?rgenes de marfil como un elefante reci?n nacido.
fr
-Ouvrez la bouche ", soufflai-je ? Good qui aussit?t retroussa ses l?vres, comme un chien en col?re, en d?couvrant ses gencives aussi ?dent?es que celles d'un ?l?phant qui vient de na?tre.
en
"Open your mouth," I said to Good, who promptly curled up his lips and grinned at the old gentleman like an angry dog, revealing to his astonished gaze two thin red lines of gum as utterly innocent of ivories as a new-born elephant.
eu
Ikuslegoak oihu egin zuen harrituta.
es
La concurrencia emiti? un grito sofocado.
fr
Tous les indig?nes le regard?rent avec stupeur.
en
The audience gasped.
eu
-Non ditu hortzak?
es
-?D?nde est?n los dientes?
fr
" O? sont ses dents ? s'exclam?rent-ils.
en
"Where are his teeth?" they shouted;
eu
-garrasi egin zuten-.
es
-gritaron-.
fr
 
en
 
eu
Geure begiz ikusi ditugu.
es
Los hemos visto con nuestros propios ojos.
fr
Nous les avons vues de nos propres yeux.
en
"with our eyes we saw them."
eu
Buruari poliki bira eman eta adierazi ezin den gutxiesteko keinua eginez, Goodek eskua ahoan sartu zuen alde batetik bestera.
es
Girando la cabeza con lentitud, en un gesto de inefable desprecio, Good se pas? la mano por la boca.
fr
" D?tournant lentement la t?te avec un air de d?dain impayable, Good passa sa main devant sa bouche.
en
Turning his head slowly and with a gesture of ineffable contempt, Good swept his hand across his mouth.
eu
Berriz egin zuen irribarre, eta hara, han zeuden hortz ederretako bi lerroak.
es
Luego volvi? a sonre?r, y h?teme aqu? dos hileras de hermosos dientes.
fr
Puis il se mit ? ricaner, et, ? miracle, deux superbes rang?es de dents blanches ?tincelaient maintenant dans sa bouche.
en
Then he grinned again, and lo, there were two rows of lovely teeth.
eu
Orduan labaina bota zion gizon gaztea belar gainean etzan zen eta ikarazko oihu luzea hustu zuen barrendik.
es
El joven que hab?a lanzado el cuchillo se arroj? al suelo y dio rienda suelta a un prolongado alarido de terror;
fr
Le jeune gar?on, qui avait lanc? le couteau, se jeta ? plat ventre dans l'herbe en laissant ?chapper un long hurlement de terreur ;
en
Now the young man who had flung the knife threw himself down on the grass and gave vent to a prolonged howl of terror;
eu
Gizon helduari dagokionez, belaunak beldurrez elkartu zitzaizkion.
es
y con respecto al anciano caballero, se le entrechocaron las rodillas de terror.
fr
quant au vieillard, son saisissement ?tait si grand que ses genoux s'entrechoquaient.
en
and as for the old gentleman, his knees knocked together with fear.
eu
-Ikusten dut izpirituak zaretela-esan zuen zalantzan-.
es
-Veo que sois esp?ritus-dijo en un balbuceo-.
fr
" Je vois que vous ?tes des esprits, balbutia-t-il ;
en
"I see that ye are spirits," he said falteringly;
eu
Inoiz ikusi al da emakumearengandik jaiotako gizonak aurpegiaren alde batean bizarra izatea eta ez bestean, edo begi borobil garden bat, edo mugitu eta desagertu eta berriz hazten diren hortzak?
es
?Acaso alg?n hombre nacido de mujer tiene pelo en un lado de la cara y no en el otro, o un ojo redondo y transparente, o dientes que se mueven y se esfuman y vuelven a crecer?
fr
vit-on jamais un homme n? d'une femme avoir du poil sur un c?t? de la figure et pas sur l'autre, ou bien un ?il rond et transparent, ou encore des dents qui remuent et qui disparaissent pour revenir un instant apr?s ?
en
"did ever man born of woman have hair on one side of his face and not on the other, or a round and transparent eye, or teeth which moved and melted away and grew again?
eu
Barka iezaiguzue, jaunak.
es
Perdonadnos, se?ores.
fr
Pardonnez-nous, ? seigneurs !
en
Pardon us, O my lords."
eu
Hori izan zen hori zorte ona, eta, esan beharrik ez dago, ez nuela aukera alferrik galdu.
es
Aquello fue un verdadero golpe de suerte, y como es de suponer, me precipit? a aprovechar la oportunidad.
fr
" Une chance inesp?r?e s'offrait ? nous.
en
Here was luck indeed, and, needless to say, I jumped at the chance.
eu
-Barkatua dago-esan nuen agintarien irribarrea erabiliz-.
es
-Perd?n concedido-repliqu? con una sonrisa imperial-.
fr
" Notre pardon vous est accord?, r?pliquai-je avec un sourire d'empereur.
en
"It is granted," I said with an imperial smile.
eu
Baina egia jakin beharra duzue.
es
Pero deb?is saber la verdad.
fr
Et de plus, vous allez conna?tre la v?rit?.
en
"Nay, ye shall know the truth.
eu
Beste mundu batetik gatoz, zuek bezalako gizonak bagara ere;
es
Venimos de otro mundo, aunque somos hombres como vosotros;
fr
Bien que nous soyons des hommes tels que vous, nous venons d'un autre monde que le v?tre ;
en
We come from another world, though we are men such as ye;
eu
gu-aurrera egin nuen-gauean distiratzen duen izar handienetik gatoz.
es
venimos-prosegu?-de la estrella m?s grande que brilla en la noche.
fr
nous venons, poursuivis-je, de la plus grosse ?toile que vous voyez la nuit, briller dans le ciel.
en
we come," I went on, "from the biggest star that shines at night."
