Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Parisko Andre Maria, Victor Hugo / Iñaki Azkune (Erein, 1997
)
eu
Neskak aitortuko du guk ahalik eta gozoen jokatu dugula.
es
La se?orita podr? atestiguar que hemos actuado con toda la dulzura posible.
fr
Madamoiselle nous rendra ce t?moignage, que nous avons agi avec toute la douceur possible.
en
Madamoiselle will bear us witness that we have acted with all possible gentleness."
eu
III. EZKUTUAREN ORDEZ UTZITAKO HOSTO IHARRAREN AMAIERA
es
III. Fin del escudo convertido en hoja seca
fr
III. FIN DE L'?CU CHANG? EN FEUILLE S?CHE
en
CHAPTER III. END OF THE CROWN WHICH WAS TURNED INTO A DRY LEAF.
eu
Zurbil eta herrenka entzutegiko aretora itzuli zenean, atsegin-murmurioz hartu zuten gaztea.
es
Cuando p?lida y cojeando, volvi? a la sala de la audiencia, fue recibida con un murmullo general de satisfacci?n.
fr
Quand elle rentra, p?le et boitant, dans la salle d'audience, un murmure g?n?ral de plaisir l'accueillit.
en
When she re-entered the audience hall, pale and limping, she was received with a general murmur of pleasure.
eu
Entzuleen egonezin-sentimendua ase egin zela esan nahi zuen zurrumurru hark. Teatroan ere berdintsu gertatzen da komediako azken atsedenaldia amaituta oihala altxatuz obraren amaierari ekiten zaionean.
es
Por parte del auditorio aquel murmullo significaba un sentimiento de impaciencia satisfecha; lo mismo que se experimenta en el teatro cuando se acaba el ?ltimo entreacto y cuando por fin se levanta el tel?n y la obra va a comenzar.
fr
De la part de l'auditoire, c'?tait ce sentiment d'impatience satisfaite qu'on ?prouve au th??tre ? l'expiration du dernier entracte de la com?die, lorsque la toile se rel?ve et que la fin va commencer.
en
On the part of the audience there was the feeling of impatience gratified which one experiences at the theatre at the end of the last entr'acte of the comedy, when the curtain rises and the conclusion is about to begin.
eu
Epaileentzat laster afalduko zutela esan nahi zuen.
es
Por parte de los jueces, era la esperanza de cenar pronto.
fr
De la part des juges, c'?tait espoir de bient?t souper.
en
On the part of the judges, it was the hope of getting their suppers sooner.
eu
Ahuntza ere pozik ari zen beeka.
es
Hasta la cabrita bal? de alegr?a y quiso correr hacia su due?a;
fr
La petite ch?vre aussi b?la de joie.
en
The little goat also bleated with joy.
eu
Bere jabearengana gogoz abiatuko zitekeen, banku bati lotuta egon ez balitz.
es
no pudo hacerlo porque la hab?an atado a un banco.
fr
Elle voulut courir vers sa ma?tresse, mais on l'avait attach?e au banc.
en
He tried to run towards his mistress, but they had tied him to the bench.
eu
Ilundu egin zuen eta gaua zen.
es
Se hab?a hecho totalmente de noche.
fr
La nuit ?tait tout ? fait venue.
en
Night was fully set in.
eu
Lehengo kandelak zeuden eta argi gutxi zerienez aretoko hormak ez ziren ikusten.
es
El n?mero de velas segu?a siendo el mismo y su luz era tan escasa que apenas si iluminaba los muros de la sala y todos los objetos se hallaban como sumidos entre brumas a causa de la oscuridad.
fr
Les chandelles, dont on n'avait pas augment? le nombre, jetaient si peu de lumi?re qu'on ne voyait pas les murs de la salle. Les t?n?bres y enveloppaient tous les objets d'une sorte de brume.
en
The candles, whose number had not been increased, cast so little light, that the walls of the hall could not be seen. The shadows there enveloped all objects in a sort of mist.
eu
Iluntasunak objektu guztiak lanbro antzeko batez biltzen zituen.
es
Se distingu?an malamente algunos de los rostros ap?ticos de los jueces.
fr
Quelques faces apathiques de juges y ressortaient ? peine.
en
A few apathetic faces of judges alone could be dimly discerned.
eu
Epaile batzuen aurpegi apatikoak ozta-ozta nabari ziren. Aurrez aurre, areto luzearen beste muturrean, ilunpean nabarmentzen zen zuriune lauso bat ikus zitekeen.
es
Frente a ellos, al otro extremo de la larga sala, pod?a verse un punto vago de blancura que se destacaba claramente entre las sombras:
fr
Vis-?-vis d'eux, ? l'extr?mit? de la longue salle, ils pouvaient voir un point de blancheur vague se d?tacher sur le fond sombre.
en
Opposite them, at the extremity of the long hail, they could see a vaguely white point standing out against the sombre background.
eu
Salatua zen.
es
era la acusada.
fr
C'?tait l'accus?e.
en
This was the accused.
eu
Arrastaka joan zen bere lekuraino.
es
Hab?a llegado a su sitio medio arrastr?ndose.
fr
Elle s'?tait tra?n?e ? sa place.
en
She had dragged herself to her place.
eu
Charmolue berean maisuki eseri ondoren, altxa egin zen eta bere arrakastaz gehiegi harrotu gabe honakoa esan zuen: -Atxilotuak dena aitortu du. -Neska ijito hori-eman zuen segida presidenteak-.
es
Cuando Charmolue se hubo magistralmente instalado en el suyo, dijo sin mostrar excesiva vanidad por su ?xito. -La acusada ha confesado todo. -Mujer gitana-prosigui? el presidente-:
fr
Quand Charmolue se fut install? magistralement ? la sienne, il s'assit, puis se releva, et dit, sans laisser percer trop de vanit? de son succ?s : " L'accus?e a tout avou?.
en
When Charmolue had installed himself in a magisterial manner in his own, he seated himself, then rose and said, without exhibiting too much self-complacency at his success,-"The accused has confessed all."
eu
Aitortu al duzu sorginkerian, prostituzioan eta Febo Chateauperskoa hiltzen ibili zarela?
es
?No es cierto que hab?is confesado todos vuestros hechos de brujer?a y de prostituci?n as? como el asesinato de Febo de Ch?teaupers?
fr
-Fille boh?me, reprit le pr?sident, vous avez avou? tous vos faits de magie, de prostitution et d'assassinat sur Ph?bus de Ch?teaupers ?
en
"Bohemian girl," the president continued, "have you avowed all your deeds of magic, prostitution, and assassination on Phoebus de Ch?teaupers."
eu
Bihotza estutu egin zitzaion. Ilunpetik bere negar-zotinak entzun ziren.
es
El coraz?n de la gitana se encogi? y sus sollozos se oyeron entre la sombra.
fr
" Son c?ur se serra.
en
Her heart contracted. She was heard to sob amid the darkness.
eu
-Nahi duzun guztia-erantzun zuen ahots ahulez-, baina hil nazazue azkar!
es
-Todo lo que quer?is, pero matadme pronto.
fr
" Tout ce que vous voudrez, r?pondit-elle faiblement, mais tuez-moi vite !
en
"Anything you like," she replied feebly, "but kill me quickly!"
eu
-Elizako arazoetarako erregearen prokuradore jauna.
es
-Se?or procurador del rey para asuntos eclesi?sticos-dijo el presidente-, la c?mara est? dispuesta a o?r vuestras requisitorias.
fr
-Monsieur le procureur du roi en cour d'?glise, dit le pr?sident, la chambre est pr?te ? vous entendre en vos r?quisitions.
en
"Monsieur, procurator of the king in the ecclesiastical courts," said the president, "the chamber is ready to hear you in your charge."
eu
Ganbara zure errekisitoria entzuteko prest dago. Charmolue maisuak koaderno beldurgarria erakutsi zuen eta irakurtzen hasi zen keinu ugari eginez, abokatutzari dagokion tonu arranditsuaz. Latinezko mintzaldia egin zuen, prozesuko froga guztiak Zizeronen perifrasietan oinarrituz eta bere komiko kuttun Plautoren aipamenez hornituz.
es
Maese Charmolue exhibi? un terrible mont?n de hojas y comenz? a leer con mucha gesticulaci?n y con el tono exagerado propio de la abogac?a una parrafada en lat?n en donde todas las pruebas del proceso se expon?an en per?frasis ciceronianas adornadas con citas de Plauto, su comediante favorito.
fr
" Ma?tre Charmolue exhiba un effrayant cahier, et se mit ? lire avec force gestes et l'accentuation exag?r?e de la plaidoirie une oraison en latin o? toutes les preuves du proc?s s'?chafaudaient sur des p?riphrases cic?roniennes flanqu?es de citations de Plaute, son comique favori.
en
Master Charmolue exhibited an alarming note book, and began to read, with many gestures and the exaggerated accentuation of the pleader, an oration in Latin, wherein all the proofs of the suit were piled up in Ciceronian periphrases, flanked with quotations from Plautus, his favorite comic author.
eu
Damu dugu gure irakurleei zati garrantzitsu hau eskaini ezina. Hizlaria harrigarriro ari zen bere lanean.
es
Lamentamos no poder ofrecer a nuestros lectores esta pieza tan destacable de su exposici?n.
fr
Nous regrettons de ne pouvoir offrir ? nos lecteurs ce morceau remarquable.
en
We regret that we are not able to offer to our readers this remarkable piece.
eu
Bere saioa artean amaitu gabe izan arren, bekokitik izerdiak irteten zion, eta begiak burutik ere bai.
es
El orador se manifestaba con gestos ampulosos y todav?a se encontraba en el exordio y el sudor le cubr?a ya la frente, los ojos y la cabeza.
fr
L'orateur le d?bitait avec une action merveilleuse. Il n'avait pas achev? l'exorde, que d?j? la sueur lui sortait du front et les yeux de la t?te.
en
The orator pronounced it with marvellous action. Before he had finished the exordium, the perspiration was starting from his brow, and his eyes from his bead.
eu
Bat-batean, bere esaldi bat erdialdean eten egin zen, eta normalean lasaia eta ergel samarra zuen begirada, ikaragarri bihurtu zen.
es
De pronto, se interrumpi? en medio de una de sus parrafadas y su mirada, que de ordinario era tranquila y hasta un tanto est?pida, se transform? y pareci? fulminante.
fr
Tout ? coup, au beau milieu d'une p?riode, il s'interrompit, et son regard, d'ordinaire assez doux et m?me assez b?te, devint foudroyant.
en
All at once, in the middle of a fine period, he interrupted himself, and his glance, ordinarily so gentle and even stupid, became menacing.
eu
-Jaunak! -oihu egin zuen (frantsesez oraingoan, esan zuena koadernoan ez zegoenez gero)-Satan arazo honetan hain dago nahastua, ze gure eztabaidetan baitago bere maiestatearen arrastoak erakutsiz.
es
-Se?ores-exclam? (ahora en franc?s puesto que no figuraba en los papeles)-, Sat?n se encuentra de tal modo mezclado en este asunto que incluso asiste a nuestros debates, import?ndole muy poco la personalidad de quien le represente.
fr
" Messieurs, s'?cria-t-il (cette fois en fran?ais, car ce n'?tait pas dans le cahier), Satan est tellement m?l? dans cette affaire que le voil? qui assiste ? nos d?bats et fait singerie de leur majest?.
en
"Gentlemen," he exclaimed (this time in French, for it was not in his copy book), "Satan is so mixed up in this affair, that here he is present at our debates, and making sport of their majesty.
eu
Begiratu horra!
es
?Mirad ah?!
fr
Voyez !
en
Behold!"
eu
Eta horrela mintzatuz, behatzez ahuntz txikia erakutsi zuen, zeinak Charmolue keinuka ikusiz berak ere beste horrenbeste egin zezakeela pentsatu baitzuen. Horregatik, atzeko hanketan eserita, aurreko hankez eta bizarra zerion buruaz, elizako arazoetarako erregearen prokuradoreak egiten zituen keinu patetikoak imitatzen zituen.
es
-Y al hablar as?, se?al? con la mano a la cabrita que, al ver gesticular a Charmolue, debi? creer que ella pod?a hacer otro tanto y sent?ndose sobre sus patas traseras, imitaba como mejor le sal?a, con sus patas delanteras, y su cabeza con perilla, la pantomima pat?tica del procurador del rey para asuntos de la Iglesia.
fr
" En parlant ainsi, il d?signait de la main la petite ch?vre, qui, voyant gesticuler Charmolue, avait cru en effet qu'il ?tait ? propos d'en faire autant, et s'?tait assise sur le derri?re, reproduisant de son mieux, avec ses pattes de devant et sa t?te barbue, la pantomime path?tique du procureur du roi en cour d'?glise.
en
So saying, he pointed to the little goat, who, on seeing Charmolue gesticulating, had, in point of fact, thought it appropriate to do the same, and had seated himself on his haunches, reproducing to the best of his ability, with his forepaws and his bearded head the pathetic pantomine of the king's procurator in the ecclesiastical court.
eu
Gogoratzen bagara, hura zen bere imitazio politenetakoa.
es
Recordemos que era ?sa una de sus m?s graciosas imitaciones.
fr
C'?tait, si l'on s'en souvient, un de ses plus gentils talents.
en
This was, if the reader remembers, one of his prettiest accomplishments.
eu
Gorabehera hark, froga hark, eragin handia izan zuen.
es
El incidente y esta prueba definitiva produjeron un gran efecto;
fr
Cet incident, cette derni?re preuve, fit grand effet.
en
This incident, this last proof, produced a great effect.
eu
Ahuntzari hankak lotu egin zizkioten eta erregearen prokuradorea bere hitz-jario dotoreari lotu zitzaion.
es
as? que ataron las patas a la cabra y el procurador del rey encontr? de nuevo el hilo de su elocuencia.
fr
On lia les pattes ? la ch?vre, et le procureur du roi reprit le fil de son ?loquence.
en
The goat's hoofs were tied, and the king's procurator resumed the thread of his eloquence.
eu
Luzeegia izan arren, hitzaldi bikaina egin zuen.
es
Fue largu?simo aquello pero la perorata result? admirable.
fr
Cela fut tr?s long, mais la p?roraison ?tait admirable.
en
It was very long, but the peroration was admirable.
eu
Hona hemen azken esaldia.
es
Aqu? tenemos la ?ltima frase;
fr
En voici la derni?re phrase ;
en
Here is the concluding phrase;
eu
Charmolue maisuaren ahots latza eta arnas hotsa erantsi behar zaizkio.
es
a??dase a ella la voz engolada y el gesto jadeante de maese Charmolue.
fr
qu'on y ajoute la voix enrou?e et le geste essouffl? de ma?tre Charmolue :
en
let the reader add the hoarse voice and the breathless gestures of Master Charmolue,
eu
-Ideo, Domini, coram stryga demonstrata, crimine patente, intentione criminis existente, in nomine santa ecclesiae Nostrae Dominae Parisiensis, quae est in saisina habendi omnimodam altam eta bassam justitiam in illa hac intemerata Civitatis insula, tenore praesentium declaramus nos requirere, primo, aliquandam pecuniariam indemnitatem;
es
-Ideo Domni, coram stryga demonstrata, crimine patente, intentione criminis existente, in nomine sanctae ecclesiae Nostroe Domince Parisiensis, quoe est in saisina habendi omnimodum altam et bassam justitiam in illa hac intemerata Civitatis insula tenore proesentium declaremus nos requirere, primo, aliquandam pecuniariam indemnitatem;
fr
" Ideo, Domni, coram stryga demonstrata, crimine patente, intentione criminis existente, in nomine sanct? ecclesi? Nostr?-Domin? Parisiensis, qu? est in saisina habendi omnimodam altam et bassam justitiam in illa hac intemerata Civitatis insula, tenore pr?sentium declaramus nos requirere, primo, aliquandam pecuniarium indemnitatem ;
en
"Ideo, domni, coram stryga demonstrata, crimine patente, intentione criminis existente, in nornine sanctoe ecclesioe Nostroe-Domince Parisiensis qu? est in saisina habendi omnimodam altam et bassam justitiam in illa hac intemerata Civitatis insula, tenore proesentium declaremus nos requirere, primo, aliquamdam pecuniariam indemnitatem;
eu
secundo, amendationem honorabilem ante portalium maximum Nostrae-Dominae, ecclesiae cathedralis;
es
secundo, amendationem honorabilem ante portalium maximum Nostroe Domince, ecclesiae cathedralis;
fr
secundo, amendationem honorabilem ante portalium maximum Nostr?-Domin?, ecclesia cathedralis ;
en
secundo, amendationem honorabilem ante portalium maximum Nostroe-Dominoe, ecclesioe cathedralis;
eu
tertio, sententiam in virtute cujus ista stryga cum sua capella, seu in trivio vulgariter dicto la Greve, seu in insula exeunte in fluvio Sequanae, juxta pintara lorategii regalis, executatae sint!
es
tertio, sententiani in virtute cujus ista stryga cum sua capella, seu in trivio vulgariter dicto la Gr?ve, seu in insula exeunte in fluvio Secanae juxta pointam juardini regalis, executatae sint.
fr
tertio, sententiam in virtute cujus ista stryga cum sua capella, seu in trivio vulgariter dicto la Gr?ve, seu in insula exeunte in fluvio Sequan?, juxta pointam jardini regalis, executat? sint !
en
tertio, sententiani in virtute cujus ista styrga cum sua capella, seu in trivio vulgariter dicto la Gr?ve, seu in insula exeunte in fluvio Secanoe, juxta pointam juardini regalis, executatoe sint!"*
eu
Bere boneta ipini eta eseri egin zen.
es
Dicho esto, se ajust? el gorro y volvi? a sentarse.
fr
"
en
* The substance of this exordium is contained in the president's sentence.
eu
-E!
es
-?Eh!
fr
Il remit son bonnet, et se rassit.
en
He put on his cap again and seated himself.
eu
-hasperen egin zuen Gringoirek nahigabeturik-Bassa latinitas!
es
-suspir? Gringoire, decepcionado-: ?Bassa latinitas!(6)
fr
" Eheu ! soupira Gringoire navr?, bassa latinitas ! "
en
"Eheu!" sighed the broken-hearted Gringoire, "bassa latinitas-bastard latin!"
eu
Beltzez jantzitako beste gizon bat zutitu egin zen salatuaren ondoan.
es
Otro hombre de toga negra, que estaba junto a la acusada, se puso de pie.
fr
Un autre homme en robe noire se leva pr?s de l'accus?e.
en
Another man in a black gown rose near the accused;
eu
Bere abokatua zen.
es
Era su abogado.
fr
C'?tait son avocat.
en
he was her lawyer.
eu
Baraurik zeuden epaileak, marmarka hasi ziren.
es
Los jueces, todos en ayunas, comenzaron a murmurar.
fr
Les juges, ? jeun, commenc?rent ? murmurer.
en
-The judges, who were fasting, began to grumble.
eu
-Abokatu jauna.
es
-Sed breve, abogado-le dijo el presidente.
fr
" Avocat, soyez bref, dit le pr?sident.
en
"Advocate, be brief," said the president.
eu
Labur, mesedez-esan zion presidenteak. -Presidente jauna-erantzun zion abokatuak-.
es
-Se?or Presidente-respondi? el abogado-, puesto que mi defendida ha confesado su crimen, s?lo me queda una palabra que decir a sus se?or?as.
fr
-Monsieur le pr?sident, r?pondit l'avocat, puisque la d?fenderesse a confess? le crime, je n'ai plus qu'un mot ? dire ? messieurs.
en
"Monsieur the President," replied the advocate, "since the defendant has confessed the crime, I have only one word to say to these gentlemen.
eu
Salatuak bere krimena aitortu duenez, hitz bat bakarrik dut esateko.
es
 
fr
 
en
 
eu
Hona lege salikoaren testu bat:
es
He aqu? un texto de la ley s?lica:
fr
Voici un texte de la loi salique :
en
Here is a text from the Salic law;
eu
"Sorgin batek gizon bat jaten badu eta aitortzen badu, zortzi mila denari edo urrezko berrehun soseko isuna ordainduko du." Beraz ganbara honi nire bezeroa isuna ordaintzera baino ez dezala kondena eskatzen diot.
es
"Si una bruja-vampiro se ha comido a un hombre y lo confiesa, pagar? una multa de ocho mil denarios que equivalen a doscientos sueldos de oro". Ruego a la c?mara que ?nicamente condene a mi cliente al pago de esta indemnizaci?n.
fr
" Si une stryge a mang? un homme, et qu'elle en soit convaincue, elle paiera une amende de huit mille deniers, qui font deux cents sous d'or. " Plaise ? la chambre condamner ma cliente ? l'amende.
en
'If a witch hath eaten a man, and if she be convicted of it, she shall pay a fine of eight thousand deniers, which amount to two hundred sous of gold.' May it please the chamber to condemn my client to the fine?"
eu
-Testu hori ez dago indarrean-esan zuen erregearen abokatu bereziak.
es
-Ese texto est? ya derogado-adujo el abogado extraordinario del rey.
fr
-Texte abrog?, dit l'avocat du roi extraordinaire.
en
"An abrogated text," said the advocate extraordinary of the king.
eu
-Nego-erantzun zion abokatuak.
es
-Nego-replic? el defensor.
fr
-Nego, r?pliqua l'avocat.
en
"Nego, I deny it," replied the advocate.
eu
-Botazioa egin dadila!
es
-?Que se vote!
fr
-Aux voix ! dit un conseiller ;
en
"Put it to the vote!" said one of the councillors;
eu
-esan zuen kontseilarak-Krimena garbi dago eta berandu da.
es
-terci? un consejero-; el crimen es manifiesto y ya es demasiado tarde.
fr
le crime est patent, et il est tard.
en
"the crime is manifest, and it is late."
