Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

Artxidiakono sutsuak ez zion amaitzen utzi.

El fogoso archidi?cono no le dej? terminar:

Le fougueux archidiacre ne le laissa pas achever.

The fiery archdeacon did not allow him to finish:

-Eta nik, medikuntza, astrologia eta hermetika ikasi ditut. Hemen bakarrik aurkitu dut egia-eta hori zioenean kutxa handiaren gainetik lehen aipatutako hautsez betetako ontzia hartu zuen-.

-Y yo he estudiado la medicina, la astrolog?a y la herm?tica y os aseguro que ?nicamente aqu? se encuentra la verdad-y al decir esto, abri? el arc?n y tom? una redoma llena de aquellos polvos de los que ya hemos bablado-.

" Et moi j'ai ?tudi? la m?decine, l'astrologie et l'herm?tique.

"And I have studied medicine, astrology, and hermetics. Here alone is the truth."

Honek bakarrik egiten du argi!

?Solamente aqu? se encuentra la luz!

Ici seulement est la v?rit? (en parlant ainsi il avait pris sur le bahut une fiole pleine de cette poudre dont nous avons parl? plus haut), ici seulement est la lumi?re !

(As he spoke thus, he took from the top of the coffer a phial filled with the powder which we have mentioned above), "here alone is light!

Hipokrates ametsa da, Urania ametsa da, Hermes pentsamendu hutsa da.

Hip?crates es un sue?o, Urania es un sue?o; Hermes es un pensamiento.

Hippocrat?s, c'est un r?ve, Urania, c'est un r?ve, Herm?s, c'est une pens?e.

Hippocrates is a dream; Urania is a dream;

Urrea eguzkia da, eta urrea egitea Jaungoiko izatea da.

El oro es el sol y hacer oro es ser Dios;

L'or, c'est le soleil, faire de l'or, c'est ?tre Dieu.

Hermes, a thought. Gold is the sun;

Hori da zientzia bakarra.

?sa es la ?nica ciencia.

Voil? l'unique science.

to make gold is to be God.

Medikuntza eta astrologia sakon aztertu ditut.

Os digo que he profundizado en la medicina y en la astrolog?a y no es nada.

J'ai sond? la m?decine et l'astrologie, vous dis-je !

I have sounded the depths of medicine and astrology, I tell you!

Ez dira ezer!

?Nada!

N?ant, n?ant.

Naught, nothingness!

Giza gorputza, ilunpea;

?El cuerpo humano?

Le corps humain, t?n?bres ;

The human body, shadows!

astroak, ilunpea!

?Tinieblas!

les astres, t?n?bres !

the planets, shadows!"

Eta bere gorputza besaulkira erortzen utzi zuen, nagusitasuna eta argitasuna erakutsiz.

?Los astros?

Et il retomba sur son fauteuil dans une attitude puissante et inspir?e.

And he fell back in his armchair in a commanding and inspired attitude.

Tourangeau adiskidea, isilik, entzuten ari zen.

?Tinieblas!

Le comp?re Tourangeau l'observait en silence.

Gossip Touraugeau watched him in silence.

Coictierrek, ironiaz irribarre egiten saiatuz, bizkarrak zertxobait altxa eta honakoa murmuratu zuen:

-y se dej? caer de nuevo en su sill?n en actitud dominadora a inspirada, mientras el compadre Tourangeau le observaba silencioso y Coictier sonre?a burl?n, alzando imperceptiblemente los hombros y repitiendo en voz baja:

Coictier s'effor?ait de ricaner, haussait imperceptiblement les ?paules, et r?p?tait ? voix basse :

Coictier tried to grin, shrugged his shoulders imperceptibly, and repeated in a low voice, -

-Erotu egin zaio!

-?Est? loco!

Un fou !

"A madman!"

-Eta hasi zen bat-batean Tourangeau-, helburu miresgarria lortu al duzu?

Entonces intervino de pronto Tourangeau:-?Y hab?is conseguido ya el objetivo maravilloso?

" Et, dit tout ? coup le Tourangeau, le but mirifique, l'avez-vous touch? ? avez-vous fait de l'or ?

"And," said Tourangeau suddenly, "the wondrous result,-have you attained it, have you made gold?"

-Lortu izan banu-erantzun zion artxidiakonoak, pentsatzen ari denaren gisa hitzak poliki ahoskatuz-, Frantziako erregearen izena Luis ez eta Claude litzateke.

-Si lo hubiera conseguido-respondi? el archidi?cono, articulando lentamente sus palabras como alguien que est? reflexionando-el rey de Francia se llamar?a Claude y no Luis.

-Si j'en avais fait, r?pondit l'archidiacre en articulant lentement ses paroles comme un homme qui r?fl?chit, le roi de France s'appellerait Claude et non Louis. "

"If I had made it," replied the archdeacon, articulating his words slowly, like a man who is reflecting, "the king of France would be named Claude and not Louis."

Medikuaren adiskideak bekozkoa jarri zuen.

Ante esta respuesta, Tourangeau frunci? el ce?o.

Le comp?re fron?a le sourcil.

The stranger frowned.

-Baina, zer diot?

-Pero, ?qu? estoy diciendo?

" Qu'est-ce que je dis l? ? reprit dom Claude avec un sourire de d?dain.

"What am I saying?" resumed Dom Claude, with a smile of disdain.

-erantsi zuen dom Claudek destainazko irribarre batez-Zertarako Frantizako tronua, Ekialdeko inperio osoa berregiteko modua izanda?

-prosigui? dom Claude con una sonrisa un tanto desde?osa-: ?Qu? me importar?a el trono de Francia pudiendo levantar el imperio de Oriente?

Que me ferait le tr?ne de France quand je pourrais reb?tir l'empire d'Orient !

"What would the throne of France be to me when I could rebuild the empire of the Orient?"

-esan zion adiskideak.

-a?adi? el compadre.

-? la bonne heure ! dit le comp?re.

"Very good!" said the stranger.

-A! Eroa halakoa! -murmuratu zuen Coictierrek.

-?Ah!, ?pobre loco, pobre loco! -murmur? Coictier.

le pauvre fou ! " murmura Coictier.

"Oh, the poor fool!" murmured Coictier.

Artxidiakonoa, bere pentsamenduei baizik jaramon egin gabe, hariari jarraitu zitzaion:

Pero el archidi?cono prosegu?a, dando la impresi?n de responder s?lo a sus pensamientos.

L'archidiacre poursuivit, paraissant ne plus r?pondre qu'? ses pens?es :

The archdeacon went on, appearing to reply now only to his thoughts, -

-Baina, ez. Oraindik arrastaka ari naiz.

-No, no; todav?a sigo a gatas;

" Mais non, je rampe encore ;

"But no, I am still crawling;

Lurpeko bidean neure aurpegi eta eskuetako larruazala urratuz nabil oraindik.

a?n sigo despellej?ndome la cara y las rodillas entre las piedras del camino subterr?neo.

je m'?corche la face et les genoux aux cailloux de la voie souterraine.

I am scratching my face and knees against the pebbles of the subterranean pathway.

Zerbait sumatzen dut, baina ez dut ikusten!

Logro percibir algo pero no puedo verlo a?n;

J'entrevois, je ne contemple pas !

I catch a glimpse, I do not contemplate!

Letreiatu egiten dut, baina ezin dut irakurri!

no hago sino deletrear, no puedo leer a?n.

je ne lis pas, j'?pelle !

I do not read, I spell out!"

-Eta irakurtzen duzunean-galdetu zion adiskideak-, urrerik egingo al duzu?

-Y si supieseis leer-le pregunt? el compadre-, ?ser?ais capaz de fabricar oro?

-Et quand vous saurez lire, demanda le comp?re, ferez-vous de l'or ?

"And when you know how to read!" demanded the stranger, "will you make gold?"

-erantzun zion artxidiakonoak.

-le respondi? el archidi?cono.

-Qui en doute ? dit l'archidiacre.

"Who doubts it?" said the archdeacon.

Beraz, zure liburuak irakurtzen jakin nahi nuke. Esadazu maisu agurgarri.

-En ese caso, Nuestra Se?ora sabe c?mo necesito el dinero, y me gustar?a mucho aprender a leer en vuestros libros.

-En ce cas, Notre-Dame sait que j'ai grande n?cessit? d'argent, et je voudrais bien apprendre ? lire dans vos livres.

"In that case Our Lady knows that I am greatly in need of money, and I should much desire to read in your books.

Zure zientzia Andre Mariak gogokoa al du?

Decidme, reverendo maestro, ?vuestra ciencia es acaso enemiga o desagrada a Nuestra Se?ora?

Dites-moi, r?v?rend ma?tre, votre science est-elle pas ennemie ou d?plaisante ? Notre-Dame ?

Tell me, reverend master, is your science inimical or displeasing to Our Lady?"

Adiskidearen galdera hari dom Claudek lasai eta harro erantzun zion: -Zeren artxidiakono naiz bada?

A esta pregunta del compadre, dom Claude respondi? serenamente y con altivez. -?De qui?n soy entonces archidi?cono?

" ? cette question du comp?re, dom Claude se contenta de r?pondre avec une tranquille hauteur :

"Whose archdeacon I am?" Dom Claude contented himself with replying, with tranquil hauteur.

-Egia da, maisu.

-Es verdad, maestro;

-Cela est vrai, mon ma?tre.

"That is true, my master.

Eta, hasi-masiak irakatsiko al zenizkidake?

os voy a pedir algo: ?consentir?ais en iniciarme?

Eh bien ! vous plairait-il m'initier ?

Well! will it please you to initiate me?

Zurekin batera letreiatu nahi nuke.

Hacedme deletrear con vos.

Faites-moi ?peler avec vous.

Let me spell with you."

Claude orduan Samuelen antzeko maiestateaz honela mintzatu zitzaion:

Claude tom? entonces la actitud majestuosa y pontifical de un Samuel.

Claude prit l'attitude majestueuse et pontificale d'un Samuel.

Claude assumed the majestic and pontifical attitude of a Samuel.

-Zaharregia zara.

-Sois ya un tanto viejo y se necesitar?an m?s a?os de los que os quedan para emprender un viaje como ?ste a trav?s del misterio.

" Vieillard, il faut de plus longues ann?es qu'il ne vous en reste pour entreprendre ce voyage ? travers les choses myst?rieuses.

"Old man, it requires longer years than remain to you, to undertake this voyage across mysterious things.

Gai misteriotsuetan zehar egin behar den bidaia egiteko zure bizialdiak oraindik igarotzeko dauzkanak baino ordu gehiagoren premia dago.

?Vuestros cabellos son ya grises!

Votre t?te est bien grise !

Your head is very gray!

Kobazulotik ileak zurituta ateratzen da, baina ile beltzez sartu behar izaten da.

Se sale de la caverna con el pelo blanco, es verdad, pero hay que entrar con los cabellos negros.

On ne sort de la caverne qu'avec des cheveux blancs, mais on n'y entre qu'avec des cheveux noirs.

One comes forth from the cavern only with white hair, but only those with dark hair enter it.

Zientziak badaki berak bakarrik giza aurpegiak zulatzen, ihartzen eta zimurtzen.

La ciencia sabe muy bien, ella sola, socavar, marchitar y secar los rostros humanos;

La science sait bien toute seule creuser, fl?trir et dess?cher les faces humaines ;

Science alone knows well how to hollow, wither, and dry up human faces;

Zahardadeak eskainitako aurpegi zimelen premiarik ez du. Hala ere, zure adinean apetak emanda diziplina horretan hasi eta jakintsuen alfabetoa ikasi nahi baduzu, zatoz nirekin eta irakasten saiatuko naiz.

no necesita que la vejez se los preste, pero si el deseo de entrar en su disciplina os domina a pesar de todo y si a vuestra edad dese?is descifrar el temible alfabeto de los sabios, est? bien, venid conmigo y yo intentar? ense?aros.

elle n'a pas besoin que la vieillesse lui apporte des visages tout rid?s. Si cependant l'envie vous poss?de de vous mettre en discipline ? votre ?ge et de d?chiffrer l'alphabet redoutable des sages, venez ? moi, c'est bien, j'essaierai.

Nevertheless, if the desire possesses you of putting yourself under discipline at your age, and of deciphering the formidable alphabet of the sages, come to me; 'tis well, I will make the effort.