Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Gattopardo, G. Tomasi di Lampedusa / Koldo Biguri (Ibaizabal, 1995
)
eu
Bikario Jauna sartu zenean, arratsaldeko eguzkiak argitzen zuen kapera, eta, aldare gainean, argiz beterik zegoen andere?oek guztiz adoratzen zuten koadroa; Cremonako tankerara eginiko pintura bat zen, eta neskatila argal bat azaltzen zuen, nahiko atsegingarria, begiak zerurantz zituena, eta ile beltzaran biguina nahaspila politean sakabanaturik sorbalda erdibiluzien gainean;
es
Cuando monse?or entr?, la capilla estaba iluminada por el sol de la tarde. Encima del altar qued? a plena luz el cuadro que tanto veneraban las se?oritas.
fr
Quand Monseigneur entra, la chapelle ?tait ?clair?e par le soleil couchant de l'apr?s-midi ; et au-dessus de l'autel le tableau tr?s v?n?r? par les demoiselles se trouvait en pleine lumi?re :
en
When Monsignor entered, the chapel was lit by the late afternoon sun, which fell full on the picture above the altar so venerated by the Salina ladies.
eu
eskubian gutun lardaskatu bat zeukan.
es
Era una pintura al estilo de Cremona y representaba una joven delgada, muy agradable, con los ojos fijos en el cielo y abundantes cabellos casta?os esparcidos en gracioso desorden sobre los hombros semidesnudos.
fr
c'?tait une peinture dans le style de Cremona et elle repr?sentait une jeune fille mince, tr?s plaisante, les yeux dirig?s vers le ciel, ses souples cheveux bruns ?pars en un d?sordre gracieux sur ses ?paules ? demi nues ;
en
It was a painting in the style of Cremona and represented a slim and very attractive young woman, with eyes turned to heaven and an abundance of brown hair scattered in gracious disorder on half-bare shoulders;
eu
Irrikaz beterik zain dagoenaren aurpegikera zuen, bai eta nolabaiteko alaitasuna ere bere begi argi-argietan dizdizka; bere atzean, Lombardiako paisaia ezti berde bat ageri zen.
es
En su mano derecha ten?a una carta apa?uscada, y la expresi?n de su rostro era de anhelante espera mezclada con cierta alegr?a que resplandec?a en sus c?ndidos ojos. Al fondo verdeaba un apacible paisaje lombardo.
fr
dans sa main droite elle serrait une lettre froiss?e ; son expression d'attente inqui?te n'?tait pas d?pourvue d'une certaine joie qui brillait dans ses yeux tr?s candides ;
en
in her right hand she was gripping a crumpled letter, with an expression of anxious expectancy not-unconnected with a certain sparkle in her glistening eyesi behind her was a green and gentle Lombard landscape.
eu
Ez zegoen Jesus Haurrik, ezta koroarik, ez sugerik, ez izarrik, hau da, Mariaren irudiari lagun egiten dioten sinbolo horietako bakar bat ere;
es
Ning?n Ni?o Jes?s, ni coronas, ni serpientes, ni estrellas, ninguno, en suma, de esos s?mbolos que suelen acompa?ar las im?genes de Mar?a:
fr
Pas d'Enfant J?sus, ni de couronnes, ni serpents, ni ?toiles, aucun en somme des symboles qui accompagnent habituellement l'image de Marie ;
en
No Holy Child, no crowns, no snakes, no stars, in fact none of those symbols which usually accompany the image of Our Lady;
eu
pintoreak, nonbait, hobe beharrez uste zuen birjinaurpegia aski izango zela nor zen jakiteko.
es
el pintor debi? de confiar en que la expresi?n virginal era suficiente para identificarla.
fr
le peintre devait avoir pens? que l'expression virginale suffirait ? la faire reconna?tre.
en
the painter must have relied on the virginal expression as a sufficient mark of recognition.
eu
Bikario Jauna hurbildu, aldareko harmailetako bat igo eta, aitaren egin gabe, koadroari begira geratu zen zenbait minutuz, mirespen irribarretsua agertuz, artekritikari bat balitz bezala.
es
Monse?or se acerc?, se subi? a una de las gradas del altar y sin haberse santiguado se qued? mirando el cuadro durante unos minutos, expresando una sonriente admiraci?n, como si fuera un cr?tico de arte.
fr
Monseigneur s'approcha, monta une des marches de l'autel et, sans s'?tre sign?, resta ? regarder le tableau pendant quelques minutes, exprimant une admiration souriante, comme s'il e?t ?t? un critique d'art.
en
Monsignor drew nearer, went up one of the altar steps and stood there, without crossing himself, looking at the picture for a minute or two, his face all smiling admiration as if he were an art critic.
eu
Haren atzean, ahizpak gurutzearen seinalea egin eta Ave Maria murmuriatzen ari ziren.
es
Detr?s de ?l las hermanas se santiguaban y murmuraban Avemar?as.
fr
Derri?re lui les trois s?urs se signaient et murmuraient des Ave Maria.
en
Behind him the sisters made signs of the Cross and murmured a Hail Mary.
eu
Gero, prelatua harmaila jaitsi eta bueltatu egin zen.
es
Luego el prelado baj? de la grada y se volvi?:
fr
Puis le pr?lat redescendit la marche, se retourna :
en
Then the prelate came down the steps again and turned around.
eu
-Pintura ederra-esan zuen-, oso adierazkorra.
es
-Una bella pintura-dijo-; muy expresiva.
fr
" Une belle peinture ", dit-il, " tr?s expressive.
en
"A beautiful painting," he said, "very expressive."
eu
-Mirarizko irudi bat da, Bikario Jauna, oso mirarizkoa!
es
-?Una imagen milagrosa, monse?or, milagros?sima!
fr
" Une image miraculeuse, Monseigneur, tr?s miraculeuse !
en
"A miraculous image, Monsignor, most miraculous!
eu
-azaldu zuen Caterinak, gaixo koitaduak, bere tortura-tresna ibiltaritik gorputza aurreratuz-.
es
-explic? Caterina, la pobre enferma, incorpor?ndose sobre su ambulante instrumento de tortura-.
fr
", expliqua Caterina, la pauvre infirme, en se penchant de son instrument de torture ambulant.
en
" explained Caterina, poor ill creature, leaning from her ambulating instrument of torture.
eu
Zenbat mirari egin dituen!
es
?Cu?ntos milagros ha hecho!
fr
" Que de miracles elle a fait ! " Carolina insistait :
en
"It has worked so many miracles!" Carolina pressed on.
eu
Carolinak jarraitu zion.
es
Carolina intervino:
fr
" Elle repr?sente la Madone ? la Lettre.
en
"It represents the Madonna of the Letter.
eu
-Gutuna duen Amabirjina agertzen du.
es
-Representa la Virgen de la Carta.
fr
La Vierge est sur le point de remettre la Sainte Missive et elle invoque son Fils Divin pour qu'il prot?ge le peuple de Messine ;
en
The Virgin is on the point of consigning the holy missive invoking her Divine Son's protection on the people of Messina:
eu
Amabirjina Eskutitz Santua ematear dago, eta babesa eskatzen dio bere Jainkozko Semeari Messinako herriarentzat; loria handiz emandako babesa, duela bi urteko lurrikara gertatu zenean izandako mirari ugariekin ikusi zen bezala.
es
La Virgen est? pintada en el momento de entregar la sagrada misiva e invoca de su Divino Hijo la protecci?n para el pueblo de Mesina, esa protecci?n que fue gloriosamente concedida, como se vio por los muchos milagros sucedidos en ocasi?n del terremoto de hace dos a?os.
fr
cette protection qui a ?t? glorieusement accord?e, comme on l'a vu aux nombreux miracles qui ont eu lieu ? l'occasion du tremblement de terre d'il y a deux ans. "
en
a protection which has been gloriously conceded, as is shown by the many miracles during the earthquake of two years ago."
eu
-Pintura ederra, andere?o;
es
-Hermosa pintura, se?orita.
fr
" Belle peinture, mademoiselle ;
en
"A fine picture, Signorina;
eu
edozer dela ere agertzen duena, koadro ederra da eta zaindu beharra dago.
es
Sea lo que fuere lo que representa es una obra muy bella y conviene tenerlo en cuenta.
fr
quelle qu'en soit la repr?sentation c'est un beau tableau et il faut lui pr?ter de l'attention.
en
whatever it represents, it's a pretty thing and should be treated carefully."
eu
Gero erlikien aldera bueltatu zen;
es
Luego se volvi? a las reliquias.
fr
" Puis il se tourna vers les reliques :
en
Then he turned to the relics:
eu
hirurogeita hamalau zeuden, eta mukururaino betetzen zituzten aldarearen alboko bi paretak.
es
Hab?a setenta y cuatro y cubr?an las dos paredes a los lados del altar.
fr
il y en avait soixante-quatorze et elles recouvraient de fa?on serr?e les deux pans de mur aux c?t?s de l'autel :
en
seventy-four of them, they completely covered the two walls on each side of the altar.
eu
Marko banatan sarturik zeuden, eta txartel bana zeukaten, zer ziren zehazten zuena eta egiazkotasun-dokumentazioari buruzko zenbaki bana zituena.
es
Cada una de ellas estaba encerrada en un marco que conten?a un cartelito con la indicaci?n de lo que era y un n?mero que hac?a referencia a la documentaci?n de autenticidad.
fr
chacune d'elles ?tait enferm?e dans un cadre contenant aussi un cartouche avec l'indication de ce que c'?tait et un num?ro qui se r?f?rait ? la documentation d'authenticit?.
en
Each was enclosed in a frame which also contained a card with in formation about it and a number referring to the documents of authentication.
eu
Bestalde, dokumentuak berak, haietako asko tamaina handikoak eta zigiluz josiak, damaskoz forratutako kaxa baten barrean gordeta zeuden, txoko batean.
es
Los documentos, a menudo voluminosos y llenos de sellos, estaban encerrados en una caja forrada de damasco que hab?a en un ?ngulo de la capilla.
fr
Les documents eux-m?mes, souvent volumineux et alourdis de sceaux, ?taient enferm?s dans une caisse recouverte de damas, dans un coin.
en
These documents themselves, often voluminous and hung with seals, were locked in a damask covered chest in a corner of the chapel.
eu
Bazeuden zilar landuz eginiko markuak, zilar leunduz eginak, kobrezko eta koralezko markuak, kareizko markuak;
es
Hab?a all? marcos de plata labrada y plata bru?ida, marcos de cobre y de coral, marcos de concha;
fr
Il y avait des cadres d'argent sculpt? et d'argent lisse, de cuivre et de corail, des cadres d'?caill? ;
en
There were frames of worked and smooth silver, frames of bronze and coral, frames of tortoise shell;
eu
bazeuden zilar-harizkoak, egur preziatuz egindakoak, ezpelez egindakoak, tertziopelo gorrizkoak eta urdinezkoak;
es
los hab?a de filigrana, de maderas raras, de boj, de terciopelo rojo y de terciopelo azul;
fr
il y en avait en filigrane, en bois pr?cieux, en buis, en velours rouge et velours bleu ;
en
in filigree, in rare woods, in boxwood, in red and blue velvet;
eu
handiak eta nimi?oak, oktogonalak, karratuak, biribilak, obalak; fortuna oso bat balio zuten markuak, eta edozein dendatan saltzen ziren markuak ere;
es
grandes, min?sculos, octogonales, cuadrados, redondos, ovalados; marcos que val?an un patrimonio y marcos comprados en los almacenes Bocconi;
fr
des grands et des minuscules, octogonaux, carr?s, ronds, ovales ; des cadres qui valaient des fortunes et des cadres achet?s aux magasins Bocconi ;
en
large, tiny, square, octagonal, round, oval frames worth a fortune and frames bought at the Bocconi stores:
eu
denak nahas-mahasean arima elizkoi haientzat, naturaz gaindiko altxorren zaindari izateko beren betebehar erlijiosoak goralduta.
es
todos mezclados por aquellas almas devotas y exaltadas por su religiosa misi?n de custodios de los sobrenaturales tesoros.
fr
tous mis ensemble, pour ces ?mes d?votes, et exalt?es par leur devoir religieux de gardiennes des tr?sors surnaturels.
en
all collected by those devoted souls in their religious exaltation as custodians of supernatural treasures.
eu
Carolina izan zen bilduma horren egiazko sortzailea;
es
Carolina hab?a sido la verdadera creadora de esta colecci?n:
fr
Carolina avait ?t? la v?ritable cr?atrice de cette collection :
en
The real creator of this collection had been Carolina;
eu
berak ezagutu zuen donna Rosa, atso lodi-lodi bat, erdi monja, harreman onak zituena Palermoko eta ing?ruetako eliza guztiekin, komentu guztiekin eta erruki-ekintza guztiekin.
es
hab?a descubierto a la t?a Rosa, una vieja gorda mitad monja que ten?a buenas relaciones con todas las iglesias, todos los conventos y todas las obras piadosas de Palermo y sus alrededores.
fr
elle avait d?nich? donna Rosa, une vieille tr?s grosse, ? moiti? nonne, poss?dant des relations fructueuses dans toutes les ?glises, tous les couvents et toutes les ?uvres de charit? de Palerme et des environs.
en
she had found somewhere a certain Donna Rosa, a great fat old woman, with connections in all the churches, convents, and charitable foundations of Palermo and its surroundings.
eu
Bi hilabetez behin, donna Rosak santu-erlikia bana eramaten zuen Villa Salinara, zeta-paperez bilduta.
es
Esta t?a Rosa llevaba cada dos meses a Villa Salina una reliquia de santos envuelta en papel de seda.
fr
C'?tait elle, cette donna Rosa, qui avait apport? ? la villa Salina tous les deux ou trois mois une relique de saint envelopp?e dans du papier v?lin.
en
It had been this Donna Rosa who every few months had brought up to Villa Salina a relic of a saint wrapped up in tissue paper.
eu
Esaten zuenez, parrokia behartsuren batetik edota gainbeheran zegoen etxeren batetik eskuratzea lortzen zuen.
es
Dec?a que hab?a logrado arranc?rsela a una parroquia menesterosa o a una gran Casa en decadencia.
fr
Elle avait r?ussi, disait-elle, ? l'arracher ? une paroisse dans la g?ne ou ? une famille noble en d?clin.
en
She had managed, she would say, to get some dilapidated parish church or decayed family to part with it.
eu
Zuhurtasun ulergarri eta, are gehiago, txalogarriagatik, saltzailearen izena ez zen inoiz ezagutzera ematen;
es
Si no se daba el nombre del vendedor era tan s?lo por una comprensible y tambi?n encomiable discreci?n.
fr
Si le nom du vendeur n'apparaissait pas ce n'?tait que pour une raison de discr?tion compr?hensible, et m?me digne d'?loge ;
en
The name of the seller was not given, merely because of understandable, in fact praiseworthy, discretion;
eu
bestalde, emakumeak inoiz hutsik egin gabe eramaten zituen egiazkotasun-frogak eguzkia bezain argiak izaten ziren beti, latinez edota, bere esanetan, grekoak edo siriarrak ziren hizki misteriotsu batzuez idatzita baitzeuden.
es
Por otra parte, las pruebas de autenticidad que llevaba consigo siempre estaban all? tan claras como el sol, escritas en lat?n o en misteriosos caracteres que dec?a eran griegos o siriacos.
fr
et d'ailleurs les preuves d'authenticit? qu'elle apportait et remettait ?taient l? claires comme le jour, ?crites en latin ou en caract?res myst?rieux que l'on disait grecs ou syriaques.
en
and anyway there were the proofs of authenticity which she brought and always handed over, clear as daylight, written out in Latin or mysterious characters she called Greek or Syriac.
eu
Concetta izanik administratzaile eta diruzaina, berak ordaintzen zuen.
es
Concetta, administradora y tesorera, pagaba.
fr
Concetta, administratrice et tr?sori?re, payait.
en
Concetta, administrator and bursar, would pay.
eu
Gero markuak bilatu eta moldatzeari ekingo zioten.
es
Despu?s ven?a la b?squeda y adaptaci?n de los marcos.
fr
Venaient ensuite la recherche et l'adaptation des cadres.
en
Then would come a search and adaptation of frames.
eu
Eta berriz ere Concettak ordainduko zuen, izutu gabe.
es
Y otra vez pagaba la impasible Concetta.
fr
Et encore une fois l'impassible Concetta payait.
en
And once again the impassive Concetta would pay.
eu
Halako batean, urte pare batez, bilduma osatzeko grina Carolinare? eta Caterinaren ametsak ere asaldatzera iritsi zen:
es
Hubo un momento, que dur? un par de a?os, durante el cual la man?a coleccionista turb? hasta el descanso de Carolina y Caterina:
fr
Il y eut un moment, et cela dura deux ans environ, o? la manie collectionneuse alla jusqu'? troubler le sommeil de Carolina et de Caterina ;
en
There was a period, a couple of years ago, when the collecting mania even disturbed Carolina's and Caterina's sleep;
eu
goizean elkarri kontatzen zizkioten aurkikuntza miragarriei buruzko beren ametsak, eta haiek benetan gertatzea espero zuten; eta, batzuetan, halaxe gertatzen zen, amets horiek donna Rosari jakinarazi eta gero.
es
por la ma?ana se contaban una a otra sus sue?os de milagrosos hallazgos y esperaban que se realizasen, como suced?a cuando los sue?os eran confiados a la t?a Rosa.
fr
le matin elles se racontaient leurs r?ves de d?couvertes miraculeuses, et elles esp?raient qu'ils se r?aliseraient comme cela arrivait parfois apr?s que les r?ves eurent ?t? confi?s ? donna Rosa.
en
in the morning they would recount to each other dreams of miraculous discoveries, with the hope that they would be realized, as indeed sometimes did happen after the dreams had been confided to Donna Rosa.
eu
Concettaren ametsak, aldiz, ez zituen inork ezagutzen.
es
Lo que so?aba Concetta no lo sab?a nadie.
fr
Ce dont r?vait Concetta, personne ne le savait.
en
What Concetta dreamed no one knew.
eu
Gero, donna Rosa hil egin zen, eta erlikien etorrera ia erabat eten zen;
es
Luego muri? la t?a Rosa y la afluencia de reliquias ces? casi del todo.
fr
Donna Rosa mourut et l'afflux des reliques cessa presque compl?tement ;
en
Then Donna Rosa died and the influx of relics stopped almost completely;
eu
gainera, nahikoa eta gehiago ere bazeukaten ordurako.
es
Por lo dem?s se produjo cierta saciedad.
fr
d'ailleurs on ?tait arriv? ? une certaine sati?t?.
en
anyway, by then there was a certain satiation.
eu
Bikario Jaunak arreta gehiegirik gabe begiratu zituen begietatik hurbilen zituen markuak.
es
Monse?or mir? con cierta prisa algunos de los marcos que estaban m?s a la vista.
fr
Monseigneur regarda h?tivement quelques-uns des cadres les plus pr?s de sa vue.
en
Monsignor glanced rather hurriedly at one or two of the nearest frames.
eu
- Altxorrak -zioen-, egiazko altxorrak;
es
-Tesoros - dec?a -, tesoros.
fr
 
en
 
eu
zeinen marku ederrak!
es
?Qu? hermosura de marcos!
fr
" Des tr?sors ", disait-il, " des tr?sors ;
en
"Treasures)" he said, "treasures!
eu
Gero, apaingarri ederrengatik poztuz (Danteren hitzak erabili zituen) eta biharamunean Kardinalearekin itzuliko zela aginduz ("Bai, bederatziak jotzean"), belaunikatu eta aitaren egin zuen, alboko paret batean eskegitako Pompeiko Madonna umil batengana zuzenduta; gero, kaperatik irten zen.
es
Luego, felicit?ndolas por los bellos ornamentos y prometiendo volver al d?a siguiente con Su Eminencia ("s?, a las nueve en punto"), se arrodill?, se santigu? frente una modesta Madonna di Pompei que hab?a en la lateral y sali? del oratorio.
fr
qu'ils sont beaux ces cadres ! " Puis, se f?licitant des " belli arredi ", des beaux objets (c'est exactement ce qu'il dit, avec les mots de Dante), et promettant de revenir le lendemain avec Son ?minence (" oui, ? neuf heures pr?cises "), il fit une g?nuflexion et se signa devant une modeste Madone de Pomp?i accroch?e ? un mur lat?ral, et il sortit de la chapelle.
en
What lovely frames!" Then, congratulating them on the fine decor, and promising to return next day with His Eminence ("Yes, at nine exactly"), he genuflected, crossed himself toward a modest Madonna of Pompeii hung on a side wall, and left the oratory.
eu
Laster, aulkiak kapeluen alargun gelditu ziren, eta elizgizonak Artzapezpikutegiaren karrozetara igo ziren, hauek, beren zaldi beltzekin, patioan zain egon ondoren.
es
Pronto las sillas se quedaron viudas de sombreros, y los eclesi?sticos salieron en los tres coches del arzobispado que con sus caballos negros hab?an estado esperando en el patio.
fr
Les chaises rest?rent bient?t veuves de leurs chapeaux, et les eccl?siastiques mont?rent dans les voitures de l'Archev?ch? qui, avec leurs chevaux noirs, avaient attendu dans la cour.
en
Soon the seats were bereft of hats, and the ecclesiastics climbed into the three carriages from the Archbishopric with their near-black horses which had awaited them in the courtyard.
eu
Bikario Jaunak bere karrozan eraman nahi izan zuen kapilaua, aita Titta, eta berau biziki poztu zen goramendu horrekin.
es
Monse?or tuvo a bien llevar en su propio coche al capell?n, al padre Titta, a quien confort? mucho esta distinci?n.
fr
Monseigneur tint ? avoir dans sa propre voiture le chapelain, le p?re Titta, qui fut tr?s r?confort? par cette distinction.
en
Monsignor made a point of asking the chaplain, Father Titta, to share his own carriage, much to the latter's solace.
eu
Zalgurdiak abiatu ziren; Bikario Jauna isilik zegoen;
es
 
fr
 
en
 
eu
Villa Falconeri aberatsaren aldamenetik igaro ziren;
es
Los coches se pusieron en marcha y monse?or callaba.
fr
Les voitures avanc?rent et Monseigneur se taisait, on c?toya la riche villa Falconeri, avec son bougainvillier fleuri qui d?bordait du mur du jardin splendidement entretenu ;
en
The carriages moved off, and Monsignor was silent;
eu
bere bugainbilea, loran, bikain zaindutako lilitegiko harresitik kanpora hedatzen zen; Palermorantz jaisten zen aldapara iritsi zirenean, laranjondo artetik, Bikario Jaunak hitz egin zuen.
es
Se rode? la hermosa Villa Falconeri, con su bunganvilla florida que asomaba por la tapia del jard?n espl?ndidamente cuidado, y cuando se lleg? a la pendiente hacia Palermo entre los naranjos, monse?or habl?:
fr
quand on arriva ? la descente vers Palerme, au milieu des orangeraies, Monseigneur parla.
en
they drove by the sumptuous Villa Falconeri, with its flowering bougainvillaeas hanging over the walls of the splendidly kept garden; when they reached the slope down to Palermo amid the orange groves, Monsignor spoke.
eu
-Orduan, aita Titta, barrena eduki duzu hainbat urtez Sakrifizio Santua neska horren koadroaren aurrean ospatzeko?
es
-?De modo que usted, padre Titta, ha tenido las tragaderas de celebrar durante a?os el Santo Sacrificio ante el cuadro de esa muchacha?
fr
" Ainsi, p?re Titta, vous avez eu le courage de c?l?brer pendant des ann?es le Saint Sacrifice devant le tableau de cette jeune fille ?
en
"And so you, Father Titta, have actually said Mass for years in front of the picture of that girl?
