Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

Eta hemen amaitzen da Sir Gawainek Arthur erregearen ezteietan hasi zuen abentura.

Con lo cual toca a su fin la aventura emprendida por Sir Gawain durante la boda de Arturo.

Et ainsi se termina l'aventure entreprise par sire Gauvain lors du mariage d'Arthur,

And thus endith the adventure of Sir Gawayne that he did at the mariage of Arthure.

Ezagut dezagun orain Sir Torreren abentura.

Pasemos ahora a la aventura de Sir Tor.

? pr?sent le conte narre la qu?te de sire Torre.

Now go we to the questing of Sir Torre.

Behin armatua eta prest egon zenean, ehiza-txakur zuria eraman zuen zaldunaren atzetik abiatu zen eta, ustekabean, bidea ixten zion epotx batekin topo egin zuen. Sir Torre aurrera jarraitzen saiatu zenean, epotxak bere makilaz zaldia buruan jo zuen, eta honek aurreko hankak altxatu zituenez, atzeraka erortzeko zorian egon zen.

Cuando estuvo armado y dispuesto, parti? en persecuci?n del caballero que se hab?a llevado a la perra blanca, y en su camino se cruz? con un enano que le cerr? el paso. Cuando Sir Tor intent? avanzar, el enano fustig? la cabeza del caballo con una vara, haci?ndolo retroceder y tambalearse.

Lorsqu'il se fut arm? et pr?par?, il se mit ? la poursuite du chevalier qui avait enlev? la chienne blanche et, en chemin, rencontra un nain qui lui barra le passage ; sire Torre voulut forcer le passage, mais le nain, d'un coup de b?ton, frappa les naseaux du cheval qui recula et faillit tomber en arri?re.

When he was armed and ready, he went in pursuit of the knight who had taken away the white hunting brachet, and on his way he came upon a dwarf who barred his way, and when Sir Torre tried to pass, the dwarf struck his horse on the head with his staff so that it reared and nearly fell backward.

-Zergatik egin duzu hori? -galdetu zuen Torrek.

-?Por qu? hiciste eso? -inquiri? Tor.

-Pourquoi avez-vous fait cela ? demanda Torre.

"Why did you do that?" Torre demanded.

-Hango bi zaldunen aurka borrokatu gabe ezingo zara hemendik igaro-esan zion epotxak.

-No puedes pasar por aqu? a menos que lidies con esos dos caballeros-dijo el enano.

-Vous ne passerez pas avant d'avoir jout? contre les deux chevaliers qui sont l?-bas, dit le nain.

"You may not pass this way unless you joust with the two knights yonder," said the dwarf.

Orduan Sir Torrek basoko soilune batean bi oihal-etxola ikusi zituen, eta bi lantza bi zuhaitzetan ezarririk, eta bi ezkutu adarretatik zintzilik.

Entonces Tor vio en un claro dos pabellones y dos lanzas apoyadas contra sendos ?rboles y dos escudos que pend?an de las ramas.

Dans une clairi?re, sire Torre aper?ut deux tentes. Deux lances ?taient appuy?es contre les arbres, et deux ?cus suspendus aux branches.

Then Sir Torre saw among the trees two pavilions and two spears leaning against two trees and two shields hanging from the branches.

-Ezin naiz orain gelditu-esan zuen Torrek-.

-Ahora no puedo detenerme-dijo Tor-.

-Je ne peux pas m'arr?ter, dit Torre.

"I cannot stop now," Torre said.

Betebehar bat daukat egiteko eta aurrera jarraitu behar dut.

Tengo una misi?n que cumplir y debo seguir adelante.

Il faut que je poursuive ma qu?te.

"I am on a quest and I must go on."

-Ezin zara igaro-erantzun zion epotxak, eta adarrari putz eginez, hots zakar eta zorrotza atera zuen.

-No puedes pasar-retruc? el enano soplando su cuerno, que son? ronco y agudo.

-Vous ne passerez pas, r?p?ta le nain, qui souffla dans sa corne et en tira une sonnerie per?ante.

"You may not pass," the dwarf replied, and he blew a shrill blast on his horn.

Zaldun armatu bat azaldu zen oihal-etxolen atzetik eta, lantza eta ezkutua hartuz Sir Torreri oldartu zitzaion, baina zaldun gaztea haren bide erdian jarri eta zalditik bota zuen.

Un caballero armado sali? de atr?s de las tiendas, tom? lanza y escudo y arremeti? sobre Sir Tor, pero el joven lo encontr? en mitad de la carrera y lo derrib?.

Un chevalier en armes sortit de derri?re les tentes, prit une lance et un ?cu, et fon?a sur sire Torre, mais le jeune homme le d?sar?onna.

An armed knight came from behind the tents, took spear and shield, and bore down on Sir Torre, but the young knight met him midway and unhorsed him.

Orduan lurrera eroritako zalduna errenditu eta errukia eskatu zion, eta Sir Torre errukitu egin zitzaion.

Entonces el caballero ca?do se rindi? y pidi? misericordia y le fue concedida.

Alors le vaincu demanda gr?ce et l'obtint.

Then the felled knight yielded and begged mercy and it was granted.

-Baina, jauna-esan zuen zaldun bentzutuak-, nire lagunak zure aurka borrokatu nahiko du.

-Aunque, caballero-a?adi?-, mi compa?ero querr? batirse contigo.

-Mon compagnon, dit-il, va demander ? jouter contre vous.

"But, sir," he said, "my companion will demand a joust with you."

-Ongi etorria izango da-esan zuen Torrek.

-En buena hora-dijo Tor.

-Il sera le bienvenu, dit Torre.

"He will be welcome," said Torre.

Bigarren zaldunak arrapalada bizian eraso zuen eta kolpearen eraginez lantza zartatu egin zitzaion. Torreren lantza, ordea, ezkutu azpitik sartu zitzaion, eta saihetsean zauritu zuen, baina ez zuen hil.

El segundo caballero acometi? a todo galope y su lanza se astill? con el impacto, mientras la lanza de Tor penetraba por debajo del escudo hiri?ndole el flanco, aunque sin matarlo.

Le second fer-v?tu arriva ventre ? terre ; sa lance se rompit sous le choc, mais celle de Torre passa sous l'?cu et le blessa au c?t?.

The second knight came on at great speed, and at the shock of meeting his spear splintered, but Torre's spear drove below the shield and entered the knight's side but did not kill him.

Etsaia lurretik altxatzen saiatzen ari zela, Sir Torre zalditik bizkor jaitsi eta buru-babesean indarrez jo zuen, eta zalduna lurrera erori eta bere bizia barkatzeko erregutu zion.

Mientras su adversario hacia esfuerzos por incorporarse, Sir Tor se apresur? a desmontar y a golpearlo con fuerza en el yelmo, y el caballero cay? por tierra y rog? por su vida.

Tandis qu'il se relevait avec peine, Torre mit rapidement pied ? terre et lui ass?na un formidable coup sur le heaume, qui le terrassa si bien qu'il demanda gr?ce.

And as he struggled to his feet, Torre quickly dismounted and struck him a great blow on the helm, and he fell to the ground and begged for his life.

-Bizirik utziko zaitut-esan zuen Torrek-, baina biak Arthur erregeagana joan eta bere menpe jarriko zarete eta nik preso hartu zaituztedala esango diozue.

-Te concedo la vida-dijo Tor-, pero ambos deb?is ir al rey Arturo y someteros a ?l como prisioneros m?os.

-Je vous laisse la vie sauve, dit Torre, ? condition que vous vous rendiez ? la cour du roi Arthur et que vous vous soumettiez ? lui comme ?tant mes prisonniers.

"I give you your life," Torre said, "but both of you must go to King Arthur and yield to him as my prisoners."

-Nork garaitu gaituela esango diogu? -galdetu zuten.

-?Qui?n diremos que nos derrot?? -preguntaron.

demand?rent-ils.

"Who shall we say defeated us?" they asked.

-Esaiozue zaldunaren eta txakur zuriaren bila abiatu zenak bidaltzen zaituztela. Zoazte orain, eta Jainkoak abiadan eraman zaitzatela, eta baita ni ere.

-Decid que os env?a el que parti? en busca del caballero y la perra blanca. Ahora en marcha, y Dios os d? prisa y tambi?n a m?.

-Dites que vous ?tes envoy?s par celui qui est en qu?te du chevalier ? la chienne blanche. Maintenant, allez, et que Dieu nous aide, vous et moi.

"Say you were sent by the one who went in quest of the knight with the white brachet-Now be on your way, and God speed you, and me."

Orduan epotxa beragana hurbildu eta mesede bat eskatu zion:

Entonces el enano se le acerc? y pidi? un favor.

Alors le nain s'approcha et demanda une faveur.

Then the dwarf approached him and begged a favor.

-Zer nahi duzu? -galdetu zuen Torrek.

-?Qu? deseas? -pregunt? Tor.

-Que veux-tu ? demanda Torre.

"What do you wish?" Torre asked.

-Zure zerbitzaria izatea besterik ez-esan zuen epotxak.

-S?lo servirte-dijo el enano.

-Seulement vous servir, dit le nain.

"Only to serve you," said the dwarf.

-Ongi da, hartu zaldi bat eta zatoz nirekin.

-Muy bien, toma un caballo y acomp??ame.

-Tr?s bien, prends un cheval et viens avec moi.

"Very well, take a horse and come with me."

-Zakur zuriaren zaldunaren bila bazabiltza, harengana eraman zaitzaket.

-Si vas en busca del caballero de la perra blanca, puedo conducirte hasta ?l.

-Si vous cherchez le chevalier ? la chienne blanche, dit le nain, je sais o? le trouver.

The dwarf said, "If you are searching for the knight with the white brachet, I can bring you to where he is."

-Eraman nazazu, bada-esan zuen Sir Torrek, eta oihanean sartu ziren. Azkenean eliza bat aurkitu zuten, eta honen atzean bi oihal-etxola zeuden, bataren aurrean ezkutu gorri bat eta bestearen aurrean ezkutu zuri bat zeudela zintzilik.

-Ll?vame entonces-dijo Sir Tor, y se internaron en el bosque y al fin encontraron una iglesia, y detr?s de ella hab?a dos tiendas, y frente a una de ellas pend?a un escudo rojo y frente a la otra un escudo blanco.

Ils travers?rent une for?t, puis parvinrent ? un prieur? pr?s duquel deux tentes ?taient dress?es ; l'une ?tait orn?e d'un ?cu rouge, l'autre d'un ?cu blanc.

"Then lead me to him," said Sir Torre, and they went forward into the forest for a time until they came to a priory, and beside it two tents were set up and in front of one hung a red shield and on the other a white shield.

Orduan Sir Torre zalditik jaitsi, lantza epotxari eman, ezkutu zuriaren oihal-etxolara joan eta barruan hiru dontzeila ikusi zituen lotan.

Entonces Sir Tor desmont? y le pas? la lanza al enano y se dirigi? al pabell?n del escudo blanco y en su interior vio a tres doncellas durmiendo.

Sire Torre mit pied ? terre et, apr?s avoir donn? sa lance au nain, il se dirigea vers la tente o? ?tait suspendu l'?cu blanc et vit ? l'int?rieur trois demoiselles qui dormaient.

Then Sir Torre dismounted and handed his spear to the dwarf and he went to the pavilion of the white shield and inside he saw three damsels sleeping.

Beste oihal-etxolan begiratu eta dama bat ikusi zuen, hau ere lo, eta honen ondoan bilatzen ari zen ehiza-txakur zuria zegoen, zeinek zaunka egin baitzion amorru biziz.

Mir? dentro de la otra tienda y vio a una dama durmiendo y junto a ella la perra blanca que buscaba, que le ladr? con ferocidad.

Il regarda ? l'int?rieur de l'autre tente ; une dame y dormait, mais pr?s d'elle ?tait la chienne blanche de sa qu?te, qui se mit ? pousser de furieux aboiements.

He looked in the other tent and there a lady slept and beside her was the white hound bitch of his quest and it barked furiously at him.

Sir Torrek txakurrari heldu eta epotxaren esku utzi zuen.

Sir Tor aferr? al animal y se lo llev? al enano.

Il la prit et revint vers le nain avec la chienne hurlante.

Sir Torre grabbed the dog and took it howling to the dwarf.

Txakurraren zaunkek dama esnarazi zuten eta hau oihal-etxolatik irten zen, atzetik beste hiru dontzeilak zetozkiola.

Los aullidos de la perra despertaron a la dama, quien sali? de la tienda inmediatamente seguida por las tres doncellas.

Le bruit r?veilla la dame, qui sortit de sa tente ainsi que les trois demoiselles.

And the noise awakened the lady and she came from the tent and the damsels followed from their tent.

Eta damak oihu egin zuen: -Zergatik hartu duzu nire txakurra?

Y la dama lo interpel?: -?Por qu? te llevas mi perra?

-Pourquoi avez-vous pris ma chienne ? s'?cria la dame.

And the lady cried out, "Why do you take my brachet?"

-Arthur erregearen gortetik etorri naiz txakur honen bila-esan zuen Torrek.

-Vine en procura de esta perra desde la corte del rey Arturo-dijo Tor.

-Cette chienne est l'objet de ma qu?te, dit Torre.

"I came in quest of this brachet all the way from King Arthur's court," said Torre.

-Ez zara urruti iritsiko-esan zion damak-etsai baten aurka borrokatu gabe.

-Caballero-dijo la dama-, no llegar?s muy lejos con ella sin que te encuentres con un oponente.

Je l'ai suivie depuis la cour du roi Arthur. -Sire chevalier, dit la dame, vous n'irez pas loin.

"Sir Knight," said the lady, "you will not get far with her before you will be met with force."

-Jainkoaren graziagatik, ene andrea, datorkidana onartuko dut-esan zuen Sir Torrek, eta zaldi gainera igo eta Cameloteko bidea hartu zuen, baina iluntzen ari zuenez epotxari galdetu zion ea ezagutzen zuen inguruan ostaturen bat.

-Por la gracia de Dios, mi se?ora, aceptar? lo que El disponga-dijo Sir Tor, y mont? y volvi? grupas hacia Camelot, pero como ya anochec?a le pregunt? al enano si conoc?a alg?n alojamiento en los alrededores.

-Dame, r?pondit Torre, par la gr?ce de Dieu, j'accepterai ce qui viendra. Enfourchant sa monture, il reprit le chemin de Camelot et, quand la nuit vint ? tomber, il demanda au nain s'il ne connaissait pas quelque abri dans le voisinage.

"By God's grace, I will accept what comes, my lady," he said, and he mounted and turned back on the way to Camelot, but night began to fall as he rode and he asked the dwarf if he knew of any lodging nearby.

-Ermita bat besterik ez dago inguru hauetan-esan zuen epotxak-.

-Lo ?nico que hay es una ermita-dijo el enano-.

-Il n'y a qu'un ermitage, dit le nain.

"There is nothing near but a hermitage," the dwarf said.

Aurkitzen dugunarekin konformatu beharko dugu. -Eta kapera baten ondoko harrizko gela ilun batera gidatu zuen, eta zaldiak bazkatu ondoren ermitauak afaltzeko zeukana eskaini zien, ogi pusketa gogor bat, eta harrizko zolu hotzean etzanda lo egin zuten.

Debemos conformarnos con lo que encontremos. -Y lo condujo a una oscura celda de piedra pr?xima a una capilla, y apacentaron a los caballos y el ermita?o les dio lo que ten?a para cenar, un poco de pan duro, y durmieron sobre el helado piso de piedra.

Et il mena sire Torre ? une sombre cellule de pierre, pr?s d'une chapelle. L'ermite leur donna ce qu'il avait, un peu de pain rassis pour souper, et ils dormirent sur les dalles froides de la cellule.

"We must take what we can find," and he led the way to a dark stone cell beside a chapel and they fed their horses, and the hermit gave them what he had, a little coarse bread for their supper, and they slept on the cold stone floor of the cell.

Biharamun goizean, kaperan meza entzun ondoren, Sir Torrek ermitauari bedeinkazioa emateko eta bere alde errezatzeko eskatu zion, eta azkenik Cameloterantz jarraitu zuten.

Por la ma?ana oyeron misa en la capilla y luego Sir Tor solicit? la bendici?n y las plegarias del ermita?o y por fin continuaron viaje rumbo a Camelot.

Le lendemain matin, ils entendirent la messe dans la chapelle, puis sire Torre demanda sa b?n?diction ? l'ermite, et se mit en route vers Camelot.

In the morning they heard Mass in the chapel and afterward Sir Torre begged the hermit's blessing and his prayers and then he rode on toward Camelot.

Urrutira gabe, zaldun bat etorri zitzaien atzetik arrapaladan esanez: -Itzul iezadazu nire damari kendu diozun txakurra, zaldun horrek.

No hab?an andado largo trecho cuando un caballero los sigui? al galope, diciendo: -Caballero, devu?lveme la perra que le quitaste a mi se?ora.

Ils n'?taient pas depuis longtemps partis qu'ils entendirent derri?re eux le galop d'un cheval. -Messire, cria un chevalier, rendez-moi le chien que vous avez pris ? ma dame.

They had not gone far before a knight came galloping after them, and he called out, "Knight, give back the brachet you took from my lady."

Sir Torre jiratu egin zen eta ikusi zuen zalduna gizon ederra zela, zaldiz ibiltzen trebea eta ezin hobeki armatua.

Sir Tor se volvi? y vio que el caballero era un hombre de hermosas facciones, bien montado y bien armado de todo punto.

Torre lit volte-face et vit que le chevalier ?tait un bel homme, bien mont? et arm? de pied en cap.

Sir Torre turned about and saw that the knight was a handsome man, well mounted and well armed at all points.

Orduan epotxari lantza eskatu, ezkutua besoratu eta, abiada hartuz, eraso egin zuen. Kolpearen eraginez bi zaldiak lurrera erori ziren.

Entonces le pidi? la lanza al enano, embraz? el escudo y acometi? a toda carrera. El impacto derrib? a los caballos, y los dos jinetes se desembarazaron de sus monturas y echaron mano a la espada y lucharon como leones.

Alors il demanda sa lance au nain, se couvrit de son ?cu et chargea : le choc fut si violent que les deux montures roul?rent sur le sol.

Then he took his spear from the dwarf and set his shield and he met the knight in full career and the shock of meeting drove both horses to the ground.

Bi zaldunak zaldiez libratu, ezpatak zorroetatik atera eta lehoiak bezala borrokatu ziren, Ezpatek ezkutuak eta armadurak zartatu zituzten eta bi zaldunek amorru handiz zauritu zuten elkar.

Las espadas hendieron escudos y armaduras y ambos se hirieron con sa?a.

Les deux chevaliers s'en lib?r?rent et, tirant l'?p?e, se battirent comme des lions.

Then both knights stepped clear and drew their swords, and they fought like lions.

Sarezko kota zartatuei odol lodi eta beroa zerien, eta neke izugarria jabetu zen bietaz.

La sangre se escurr?a espesa y caliente por las cotas de malla, y una inmensa fatiga se adue?? de los contendientes.

D?chirant ?cu et armure, leurs ?p?es p?n?tr?rent dans les chairs, un ?pais sang chaud jaillit des cottes de mailles fendues, et une grande fatigue s'abattit sur eux.

Their swords cut through shields and armor and each wounded the other severely and thick hot blood poured from the cloven mail and a great weariness fell on both.

Baina Sir Torrek antzeman zion etsaiari bera baino ahulago zegoela eta, bere gazte-kemenaz baliatuz, are eta indartsuago eraso zuen, azkenean ezpatada bortitz batez zalduna eraitsi eta errenditzeko eskatu zion arte.

Pero Sir Tor vio que su adversario ten?a menos br?os que ?l y, sacando fuerzas de flaqueza, redobl? el ataque, hasta que lo arroj? por tierra de una estocada y le exigi? la rendici?n.

Cependant Torre sentit que son adversaire faiblissait et, rassemblant ses jeunes forces, il poursuivit son avantage pour, d'un ultime coup puissant, ?tendre le chevalier sur le sol et lui faire crier gr?ce.

But Sir Torre felt that his opponent weakened more than he, and he drew on his young strength and redoubled his attack, until at last, under a heavy blow, the knight toppled to the ground, and Sir Torre demanded his surrender.

-Txakur zuria ematen ez badidazu, bizia eta arima izan bitartean ez naiz errendituko.

-Mientras tenga vida y alma no me rendir? a menos que me des la perra blanca.

-? moins que vous me rendiez la chienne blanche, je ne crierai pas gr?ce tant que j'aurai un souffle de vie.

"I will never yield while I have life and soul, unless you give me the white brachet."

-Ezin dut hori egin-esan zuen Torrek-.

-Eso es imposible-dijo Sir Tor-.

-Je ne le puis, dit sire Torre.

"That I cannot do," said Torre.

Zu eta zure txakur zuria Arthur erregearen aurrera eramateko agindu didate.

Me han ordenado llevarte a ti y a la perra blanca al rey Arturo.

J'ai fait v?u de vous ramener, vous et la chienne blanche, au roi Arthur.

"It is my quest to bring you and the white hound to King Arthur."

Hortan, andere gazte bat zaldi arin batean arrapaladan hurbildu eta ondo-ondoan geratu zitzaien, eta esan zuen;

En eso se acerc? una dama a lomos de un palafr?n, contuvo las riendas y dijo:

Alors une demoiselle qui galopait sur un palefroi s'arr?ta devant eux et dit : -Doux sire, je vous prie de m'accorder une faveur.

Then a damsel on a palfrey galloped to them and pulled up short and said, "I beg a gift from you, gentle knight.

-Opari bat eskatuko dizut, zaldun adeitsu horri, eta Arthur erregea maite baduzu eskaera onartuko didazu.

-Te pedir? una gracia, gentil caballero. Y si amas al rey Arturo me la conceder?s.

Et si vous aimez le roi Arthur, vous me l'accorderez.

And if you love King Arthur you will grant it."

Eta Torrek, oharkabean, esan zuen:

Y Tor respondi?, irreflexivamente:

-Quelle que soit la faveur, je vous l'accorderai, r?pondit Torre sans r?fl?chir.

And Torre, without thinking, said, "Ask anything you wish.

-Eskatu nahi duzuna, zurea izango da eta.

-Pide lo que quieras. Es tuyo.

-Merci, noble sire.

I will grant it."