Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Arthur erregearen egintzak, John Steinbeck / Joseba Urteaga (Igela, 1996
)
eu
Lehia luzea eta ikusgarria izan zen, zaldun prestuek parte hartzen zutelako, eta oholtzetan errezel koloreanizpean zeuden epaile eta damek, handiustekeria eta benetako zaldun trebeziaren arteko aldea bereizten zekien jende aditua zenez, borrokaxehetasun guztiak epaitu, eta zaldunen merezimenduak aztertzen zituzten. Eguna igaro ahala, zaldun bakar eta lasai batek, inolako handikeria eta algararik gabe, aurre egin zioten zaldun guztiak eraitsi zituen banan-banan, eta dena oso erraz eta deskuidoan bezala egiten zuen, hain zen trebea zalduna.
es
Fue una lid prolongada y gloriosa, pues en ella se trabaron dignos varones, y los jueces y las damas, bajo el dosel multicolor, juzgaban las sutilezas y sopesaban los m?ritos, pues eran gente experta que sabia discernir la petulancia de la destreza s?lida y caballeresca Y con el transcurrir del d?a, un ?nico y sosegado caballero, sin alardes ni exhibiciones, fue arrancando de sus sillas a cuantos lo enfrentaban, y a tal punto llegaba su pericia que todo parec?a f?cil y casual.
fr
Le combat fut long et riche en prouesses, car il y avait de rudes champions, et dans la tribune, sous le dais color?, juges et dames se penchaient en avant, appr?ciant les subtilit?s, comptant les points, car ils ?taient experts en la mati?re et savaient distinguer ce qui faisait le flamboiement d'un style. ? mesure que la journ?e passait, sans esbroufe, un chevalier rencontrait quiconque s'adressait ? lui et lui faisait mordre la poussi?re, et telle ?tait son habilet? que tout ce qu'il faisait paraissait facile, presque fortuit.
en
The fight was long and glorious, for there were good men engaged, and the judges and the ladies in the stands under the colored canopy leaned forward, seeing the subtleties, noting the scores, for they were expert in the sport and knew flamboyance from good solid knightly skill. And as the day progressed one single quiet knight, without fuss and feathers, met everyone who came against him and unhorsed each one, and such was his ability that what he did seemed easy, almost casual.
eu
Ikusleek puntuak emateko markak egurrezko taulatxoetan egiten zituzten, eta tronpetak amaiera aldarrikatu zuenean, ez zen eztabaidarik izan.
es
Los observadores consignaban los puntos en tablas de madera, y cuando la trompeta anunci? el final, no hubo discusi?n alguna.
fr
Les juges compt?rent les points sur des tablettes, et lorsque retentit la sonnerie de trompette qui mettait fin au combat, il n'y eut pas la moindre contestation :
en
The watchers made marks for points on scraps of wood, and when the trumpet called cessation, there was no argument.
eu
Urrezko diadema Marhalti eman zioten, eta buru-babesa erantzi ondoren Lady de Vawseren aurrean belaunikatu zen.
es
Le llevaron a Marhalt la diadema dorada, y ?l, con la cabeza descubierta, se hinc? de hinojos frente a la dama de Vawse.
fr
le bandeau d'or fut remis ? Marhalt agenouill?, t?te nue, devant la Dame de Vawse.
en
The golden circlet was brought to Marhalt where he kneeled bareheaded before Lady de Vawse.
eu
Diademak distira egin zuen bere ile motz eta urdinduaren gainean, eta anfitrioiari eskerrak eman ondoren dama ibiltariagana joan, eta denen aurrean saria eskaini zion.
es
El trofeo relumbr? sobre su pelo corto y gris?ceo, y luego Sir Marhalt dio gracias a su anfitriona y se dirigi? a su se?ora y p?blicamente le ofreci? el prem?o.
fr
Le cercle d'or brilla sur ses cheveux grisonnants, puis il remercia son h?tesse, se dirigea ? grands pas vers son errante dame et lui offrit publiquement le prix.
en
It glittered on his short cropped graying hair, and then Sir Marhalt thanked his hostess and strode to his lady errant and publicly offered the prize to her.
eu
Damak buru-estalkia erantzi zuen mugimendu arin batez, eta lotsagorriturik burua makurtu zuen Sir Marhaltek diadema bekokian jar ziezaion, eta zaldun iaioak eta dama era berean iaioak denen txaloak jaso zituzten.
es
Ella se quit? la toca con un gesto y, sonroj?ndose, se inclin? para que Sir Marhalt le ci?era la diadema en la frente, y los presentes aplaudieron al diestro caballero y a su dama, igualmente diestra.
fr
D'un seul geste, elle enleva sa coiffe et se pencha en rougissant ; alors Marhalt posa le bandeau sur son front, et toute la compagnie applaudit le vaillant chevalier et sa vaillante dame.
en
She swept her headdress off with one motion and, blushing, leaned forward, and Sir Marhalt placed the circlet on her brow, and the company applauded the skillful knight and the equally skillful lady.
eu
Jarraian festa, musika eta amodiozko hiru egun izan ziren, eta baita diskurtsoak, harropuzkeriak eta borroka sutsu bakan batzuk ere, eta oso lo gutxi. Inork sekula ikusitako torneorik eta festarik onenak izan ziren.
es
Siguieron tres d?as de festejos y m?sica y amor, con discursos y petulancias y unas pocas y encarnizadas disputas y muy poco sue?o: el mejor torneo y el mejor fest?n de que todos tuvieran memoria.
fr
Suivirent trois jours de f?te, de musique, d'amour, trois jours o? l'on bavarda, o? l'on se glorifia, o? l'on se querella, et tous convinrent que c'?tait le plus beau tournoi et la plus belle f?te dont ils eussent souvenir.
en
Then followed three days of feasting and music and love, and speech-making and boasting and a few angry quarrels and very little sleep, all in all the best tournament and feast anyone could remember.
eu
Laugarren egunean, eguzkia zeruan altu zegoela, Sir Marhalt eta bere dama gaztelutik nekatu samarturik irten, eta hegoalderantz abiatu ziren zaldiz landa berde zabalean barrena.
es
Al cuarto d?a, cuando el sol rodaba en lo alto del cielo, Sir Marhalt, acompa?ado por su dama, cruz? melanc?licamente las puertas del castillo y cabalg? hacia el sur a trav?s de la verde campi?a.
fr
Le quatri?me jour, alors que le soleil ?tait d?j? haut dans le ciel, Marhalt, portant sa dame en croupe, franchit la grille du ch?teau et chevaucha p?niblement vers le sud ? travers la campagne verdoyante.
en
On the fourth day, when the sun was well up, Sir Marhalt, with his lady behind him, rode wearily out the castle gate and took his way southward through the green countryside.
eu
Damak bidai-jantziak zituen soinean eta tresneria miresgarriaren poltsa zelari lotuta zeraman.
es
La dama vest?a sus ropas de viaje, y su bolsa de dom?sticas maravillas iba sujeta al estribo.
fr
La dame portait ses v?tements de voyage, et son sac de merveilles domestiques ?tait suspendu ? l'ar?on de la selle.
en
The lady wore her traveling clothes and her bag of domestic wonders was tied to the saddle stirrup.
eu
-Azkenean alde egin dugu-esan zuen Marhaltek-.
es
-Es bueno alejarse-observ? Marhalt-.
fr
-C'est bien d'?tre parti, dit Marhalt.
en
"It's good to be gone," Marhalt said.
eu
Parranda borroka baino gogorragoa da.
es
Celebrar es m?s duro que combatir.
fr
Festoyer est plus dur que jouter.
en
"Feasting is harder than jousting.
eu
Hezur guztiak minberatuta dauzkat.
es
Me duelen los huesos.
fr
Je suis tout bris?.
en
My bones ache."
eu
-Gau batzuk izarpean, jauna, eta bake eta atseden pixka bat lortuko dugu.
es
-Unas cuantas noches al descampado, mi se?or, un poco de paz y reposo.
fr
-Il vous faut quelques nuits au grand air, mon seigneur, du calme et du repos.
en
"A few nights in the open, my lord, a quiet time and peace.
eu
Bai, neu ere pozik nago alde egin izanaz.
es
Si, admito que me alegra irme.
fr
Oui, j'admets que je suis contente.
en
Yes, I admit I am glad.
eu
Atsegina izan da, baina atsegina da bakarrik egotea ere.
es
Fue hermoso, pero tambi?n es hermoso estar a solas.
fr
C'?tait bon, mais il est ?galement bon d'?tre seul.
en
It was good, but it is also good to be alone.
eu
Ez dugu ezertarako presarik.
es
No hay necesidad de apurarse.
fr
Nous n'avons nul besoin de nous h?ter.
en
We need not hurry.
eu
Bidearen bukaeran hilobia dago.
es
Al final del camino hay una tumba.
fr
Au bout du chemin nous attend la tombe.
en
At the end is a tomb.
eu
Lasterka joan behar al dugu?
es
?Necesitamos precipitarnos hacia ella?
fr
Devons-nous nous y pr?cipiter ?
en
Do we need to rush toward it?
eu
Bestela ere zain izango dugu, bai.
es
No va a dejar de esperarnos.
fr
Moi, j'attendrai.
en
It will wait."
eu
-Arrazoi duzu-esan zuen Sir Marhaltek-.
es
-Tienes raz?n-dijo Sir Marhalt-.
fr
-Moi aussi, dit Marhalt.
en
"I agree," Sir Marhalt said.
eu
Bide puska bat egin ondoren leku lasai bat bilatuko dugu ur ertzean, eta iratzea moztuko dut atseden hartzeko, eta agian txabola txiki bat ere egingo dut parranda luzearen ondoren indarberritzeko.
es
Cuando hayamos recorrido un trecho buscaremos un sitio tranquilo cerca del agua y yo cortar? un helecho para que descansemos, y quiz? hasta construya una peque?a choza donde podamos recobrarnos de las rondas del placer.
fr
Quand nous aurons fait un bout de chemin, nous chercherons un lieu tranquille pr?s de l'eau, je couperai un lit de foug?res et construirai une hutte o? nous nous remettrons des fatigues de ces plaisirs.
en
"When we have gone a little we will look out for a quiet place near water and I will cut bracken for our rest, and maybe even build a little bower where we can recover from the rounds of pleasure."
eu
-Poltsan oilasko errea eta ogi borobil on bat dauzkat, jauna.
es
-En la bolsa tengo un pollo asado y una buena hogaza de pan, mi se?or.
fr
-J'ai un chapon et une bonne miche de pain dans mon sac, mon seigneur.
en
"I have a roasted chicken and a good wheat loaf in my bag, my lord."
eu
-Altxor bat daramat nirekin zaldian-esan zuen zaldunak.
es
-Llevo un tesoro cabalgando en ancas-dijo ?l.
fr
-Moi, j'ai un tr?sor en croupe.
en
"I have a treasure riding pillion," he replied.
eu
Ur hotz eta murmuriatsua zerion iturri baten ondoko soilune batean Marhaltek ezpataz moztutako adarrez txabola xume bat egin, eta barruan usain gozoko iratzez ohe biguna prestatu zuen.
es
En un peque?o claro junto a un manantial de aguas fr?as y rumorosas, Marhalt construy? una discreta caba?a con ramas que cort? a estocadas, y arm? un mullido lecho con helechos secos de dulce aroma.
fr
Dans une clairi?re, pr?s d'une babillante source d'eau froide, il coupa des branchages avec son ?p?e, construisit une mignonne petite hutte et la joncha d'odorantes foug?res s?ches.
en
In a little glade beside a spring of cold bubbling water he built a cunning little house of boughs hacked off with a sword, and bedded it deep with dried sweet-smelling ferns.
eu
Harri batzuk pilatu zituen eltzea jartzeko, eroritako zuhaitz baten enborretik egur lehor sorta bat bildu eta zaldia ingumko larre batean utzi zuen loturik.
es
Apil? piedras para apoyar la marmita, recogi? un haz de le?a seca arrancada al tronco de un ?rbol ca?do y at? el caballo en un pastizal cercano.
fr
Puis il assembla les pierres d'un foyer pour la bouilloire, fit une provision de bois sec qu'il fendit d'un arbre mort, et mit son cheval au pr?.
en
Nearby he fitted stones in a structure to hold the little pot, and gathered a heap of dry wood cloven from the underside of a fallen tree, and he tethered his horse in nearby grass.
eu
Armadura txabola ondoko haritz batean utzi zuen zintzilik, eta ondoan ezkutua eta lantza.
es
Colg? la armadura del roble que hab?a junto a la choza, y al lado el escudo y la lanza.
fr
Son armure, sa lance et son ?cu ?taient suspendus au ch?ne pr?s de la hutte.
en
His armor hung on the oak beside the bower and his shield and lance beside it.
eu
Dontzeila ez zen ezer egin gabe gelditu.
es
La doncella no permaneci? ociosa.
fr
Cependant la demoiselle ne restait pas inactive.
en
The damsel was not still.
eu
Marhalt aldatu zenean, ba'rruko arropa garbitu zion eta andere-mahats zuri batean jarri zuen zabaldurik lehortzeko.
es
En cuanto Marhalt se cambi?, ella le lav? la ropa interior y la puso a secar en un arbusto de grosella blanca.
fr
Lorsqu'il fut en robe, elle lui lava son linge et le mit ? s?cher sur un buisson de groseilles vertes.
en
When he had robed himself she washed his underthings and hung them on a gooseberry bush to dry.
eu
Eltzea andere-mahatsez bete zuen eta, begiak eta belarriak zorroztuz, erle batzuen hegaldiari jarraitu, eta basoko eztia lortu zuen zuhaitz baten zuloan andere-mahatsak gozatzeko.
es
Llen? la marmita de grosellas y, observando y escuchando, sigui? el vuelo de unas abejas y de un tronco hueco trajo miel silvestre para endulzar las grosellas.
fr
Elle remplit sa bouilloire de groseilles ? maquereau puis, ayant remarqu? le bourdonnement d'un essaim, suivit les abeilles et rapporta du miel sauvage d'un arbre creux pour adoucir le mets.
en
She filled her little pot with gooseberries and watching and listening followed the flight of bees and brought wild honey from a hollow tree for sweetening.
eu
Txabolan, oheari usain ona emateko, basoko ezkaia ipini zuen han-hemenka, eta oihal iragazkaitzean belar gozoak bildu zituen buruko bigun eta on bat egiteko. Gero tresneria urria ordenatu, labanatxo sendoaz kimu batzuk moztu, eta garbitu egin zituen arropa esekitzeko.
es
Y en la choza, se ocup? de dispersar tomillo silvestre para perfumar el lecho, de envolver dulces hierbas en su pa?o impermeable para hacer una blanda almohada, de darle un orden dom?stico a su peque?a provisi?n de enseres, y con su cuchillo, peque?o y eficaz, cort? y limpi? v?stagos para colgar las ropas.
fr
Dans la hutte, elle r?pandit du thym pour parfumer la couche, fourra sa couverture de tendres herbes pour en faire un doux oreiller, disposa son n?cessaire puis, avec son couteau, coupa des rejets et leur fit des encoches pour accrocher ses v?tements.
en
And in the bower she busied herself spreading wild thyme to perfume the couch, rolling sweet grasses in her tight-woven cloth to make a rich soft pillow, arranging her little store of needments in domestic order, and with her small strong knife she cut and notched saplings from which to hang her clothing.
eu
Zaldunak ileari eusteko erabiltzen zuen urrezko orratza eskatu zion damari, zaldi-zurdaz arrantzatzeko hari bat txirikordatu zuen, eta ur-jauzi baten murmurioak gidaturik putzu baterantz abiatu, eta bidean amu-eltxoak bildu zituen.
es
Su caballero le pidi? el alfiler dorado que le sujetaba el pelo, arm? una l?nea con crines del caballo, y se dirigi? a un estanque donde ca?a el rumor del agua, recogiendo ef?meras al pasar.
fr
Son chevalier lui demanda l'?pingle dor?e qui retenait ses cheveux, arracha du crin ? la queue de son cheval et fabriqua une ligne, puis il se dirigea vers le ruisseau, capturant des ?ph?m?res en chemin.
en
Her knight begged the golden pin that held her hair, and he pulled tail hair from his horse and braided a line, and he went toward the sound of water falling in a pool and gathered mayflies as he went.
eu
Handik puxka batera lau amuarrain pikardatu ederrekin itzuli zen, orratza zuzendu zuen eta damari itzuli zion.
es
Al poco tiempo regres? con cuatro hermosas truchas manchadas, enderez? el alfiler y se lo devolvi?.
fr
Peu apr?s il revint avec quatre belles truites mouchet?es, redressa l'?pingle et la lui rendit.
en
And shortly he returned with four fine speckled trout, straightened her hairpin, and gave it her.
eu
Ondoren amuarrainak iratze berdean bildu, eta bazter batean utzi zituen ilunabarrean txingarretan erretzeko.
es
Luego envolvi? las truchas en una servilleta de helechos y las dej? a un costado, para cocerlas a la brasa cuando cayera la tarde.
fr
Puis il enveloppa les truites dans un paquet de foug?res vertes pour les faire cuire le soir dans des cendres chaudes.
en
And then he wrapped the trout in a blanket of green fern and laid them by to place in hot ashes in the evening.
eu
-Ez, jauna, atseden har ezazu-esan zion damak-.
es
-No, descansa, mi se?or-dijo ella-.
fr
-Reposez-vous, mon seigneur.
en
"No, rest, my lord," she said.
eu
Zure lana egin duzu.
es
Ya has cumplido tus menesteres.
fr
Vous avez fait votre travail.
en
"Your work is done.
eu
Utz iezadazu niri ere zerbait egiten.
es
No me prives de mi colaboraci?n.
fr
Ne me privez pas de ma contribution.
en
Please do not rob me of my contribution.
eu
Hara, iratzezko eserleku bigun bat egin dut.
es
Mira, hice un blando asiento de helecho.
fr
Regardez, j'ai fait un doux lit de foug?res.
en
See, I have made a soft seat of bracken.
eu
Atseden har ezazu, jauna, bizkarra zuhaitzaren kontra jarrita, eta ikusi dama bat nola saiatzen den bere zaldunari atsegin ematen.
es
Descansa, se?or, reclinado en el ?rbol, y observa c?mo tu dama se afana por complacerte. ?l sonri? y se sent? y olfate? las grosellas que burbujeaban en la miel caliente.
fr
Reposez-vous contre cet arbre et regardez une dame s'activer pour son seigneur. Il sourit, s'assit sur les foug?res, et sentit l'odeur des groseilles vertes qui cuisaient dans le miel.
en
Rest, sir, against the tree and see a lady strive to please her lord." He smiled and took his seat and smelled the gooseberries bubbling in honey at the fire.
eu
Zalduna irribarrez eseri zen eta ezti beroan burbuilaka ari ziren andere-mahatsak usaitu zituen.
es
Estir? las piernas y alz? los brazos por encima de la cabeza.
fr
Il s'?tira et leva les bras au-dessus de sa t?te.
en
He stretched his limbs and raised his arms over his head.
eu
-Hain gauza gutxi behar da zoriontsu izateko, eta aldi berean hainbeste-esan zuen-.
es
-Hace falta tan poco para ser dichoso, y a la vez tantas cosas-dijo-.
fr
-Il faut beaucoup et si peu pour ?tre content, dit-il.
en
"Contentment requires so little and so much," he said.
eu
Begira udako zeru garbia arrastiriko eguzkiak gorriztatua, eta arratseko izarra.
es
Observa el di?fano cielo estival sonrosado por el crep?sculo, y la estrella del atardecer.
fr
Regardez l'?toile du soir et ces reflets roses dans le bleu clair du ciel d'?t?.
en
"See the clear blue summer sky pink with afterglow and the evening star.
eu
Zoriontsu egiten gaituen hori guztia ez da nolanahiko huskeria.
es
No pocos trabajos se requieren para crear todo eso que nos hace felices.
fr
Ce n'est pas rien que d'avoir tout cela pour notre contentement.
en
It's no small work to bring all that about for our content.
eu
Eta orain hitz egin dezagun etorkizunaz, maitea.
es
Y ahora hablemos del futuro, querida m?a.
fr
Mais parlons du futur, ma mie.
en
Let us speak about the future, my dear."
eu
-Nahiago nuke orainaz isilean gozatu, jauna.
es
-Preferir?a gozar en silencio del presente, mi se?or.
fr
-Je pr?f?rerais go?ter en silence l'instant pr?sent, mon seigneur.
en
"I would prefer to be silently happy about the now, my lord."
eu
-Bai, bai-esan zuen zaldunak-.
es
-Si, s?-dijo ?l-.
fr
-Oui, oui.
en
"Yes, yes," he said.
eu
Ez nintzen ari guretzat espreski gordeta eta zain dugun etorkizun urrunaz.
es
No me refer?a a ese lejano futuro que nos est? reservado y nos aguarda.
fr
Je ne parle pas de l'avenir lointain, ce parchemin qui attend d'?tre d?roul?.
en
"I did not mean the far future rolled up and waiting.
eu
Abentura bila goaz.
es
Vamos a la ventura.
fr
Nous sommes en qu?te.
en
We are adventuring.
eu
Maiz ibili naiz honela, baina sekula ez naiz hain zoriontsu izan.
es
Sal? muchas veces a la ventura, pero nunca fui tan feliz.
fr
Je l'ai souventes fois ?t?, mais jamais avec aussi grande joie.
en
I have adventured much but never so happily.
eu
Badira, ordea, baldintza batzuk, eta bete egin behar ditugu.
es
Pero hay ciertos requisitos, y debemos cumplirlos.
fr
Certaines choses sont requises. Nous devons faire ce qui est requis.
en
But certain things are required. We must do what is required.
eu
Erregearen etsaiak garaitu ditugu eta torneo batean lehiatu gara.
es
Hemos derrotado a los enemigos del rey y hemos combatido en un torneo.
fr
Nous avons vaincu les ennemis du roi et jout?, dans un tournoi.
en
We have defeated the king's enemies and fought in tournament.
eu
Urte bete dugu guretzat abiatu ginenez geroztik, eta ez dugu inolako presarik.
es
 
fr
 
en
 
eu
Orain gure abenturak lasai hartuko ditugu, franko izango baitira.
es
Tenemos un a?o a contar desde nuestra partida y no hay necesidad de apurarse.
fr
Nous avons une ann?e devant nous, et nul besoin de nous h?ter.
en
We have a year from the beginning and there is no need for hurry.
