Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

bere egitasmoak ez zituen, horregatik, ezertan ere aldatu.

Hac?a mucho que la esperaba, y sus proyectos no cambiaban en absoluto.

ses projets n'en ?taient en rien chang?s.

He had long expected it, and it left his plans unchanged.

Beti izan zena eta hil arte izango zena izaten segitu zuen hark, hots, gudalburu bat;

Segu?a siendo el de siempre, el que ser?a hasta su muerte:

Il restait ce qu'il avait toujours ?t?, et qu'il allait ?tre jusqu'? sa mort, un chef d'arm?e ;

He remained what he always had been, and what he was to be up to his death, a commander-in-chief;

baina bazuen berebiziko bertute bat, diziplinari buruz zeuk?n ikuspegi guztiz militarrari esker hain zuzen, eta zera zen, bazekiela beti ere zehazki, alegia, zer nolakoa behar zuen izan Estaduaren barneko ordenuak.

un jefe. Pero hab?a tenido la virtud de adquirir, gracias a una concepci?n totalmente militar de la disciplina, una idea de lo que es el orden en el Estado.

mais sa vertu ?tait d'avoir acquis, gr?ce ? une conception toute militaire de la discipline, une id?e de ce qu'est l'ordre dans l'?tat.

but his virtue was to have acquired, by means of his wholly military conception of discipline, an idea of order in government.

Ideia honetxen inguruan errotzen zuen guztia, hasieran behintzat, bai bere gerla-asmoak bai bere konkistaprojektuak ere.

Todo, por lo menos al principio, giraba en torno a esta idea, incluso sus planes de guerra y sus proyectos de conquista.

Autour de cette id?e, tout s'agen?ait, aux d?buts du moins, m?me ses plans de guerre et ses projets de conqu?te.

Around that idea everything else was organized, in the beginning at least, even his plans for war and his designs for conquest.

Enperadore soldadu, baina inola ere ez soldadu enperadore:

Emperador-soldado, pero en modo alguno soldado-emperador.

Empereur-soldat, mais pas du tout soldat-empereur.

A soldierly emperor, but not at all a military adventurer.

Bere betiko bizimoldeari jarraitu zion;

Nada cambi? en su vida;

Il ne changea rien ? sa vie ;

He altered nothing in his way of living;

bere apaltasunean ez zion lekurik uzten ez lirdingatsukeriari ezta benatsukeriari ere.

su modestia prescind?a tanto de la afectaci?n como del empaque.

sa modestie se passait d'affectation comme de morgue.

his modesty left room neither for affectation nor for arrogance.

Armada pozarren zoratzen zego?n bitartean, berak, berriz, eguneroko zereginen zati bat gehiago bailiran onartu zituen bere erantzukizun berriak, eta lagun hurbilenei bere poza xaloki aditzera emateaz gain ez zuen beste ezer apartekorik egin.

Mientras el ej?rcito se regocijaba, ?l asum?a sus nuevas responsabilidades como parte del trabajo cotidiano, y mostraba a sus ?ntimos una sencilla satisfacci?n.

Pendant que l'arm?e se r?jouissait, il acceptait ses responsabilit?s nouvelles comme une part du travail de tous les jours, et montrait ? ses intimes son contentement avec simplicit?.

While the army was rejoicing he accepted his new responsibilities as a part of the day's ordinary work, and very simply made evident his contentment to his intimates.

Ez zuen nigan konfiantza handirik.

Yo le inspiraba muy poca confianza.

Je lui inspirais fort peu de confiance.

He had but little confidence in me.

Lehengusu nuen, ni baino hogeita lau urtez zaharrago eta, gure aita hil zenez geroztik, neure tutore-kide ere bai.

Veinticuatro a?os mayor que yo, mi primo era mi co-tutor desde la muerte de mi padre.

Il ?tait mon cousin, de vingt-quatre ans mon a?n?, et, depuis la mort de mon p?re, mon cotuteur.

We were cousins, but he was twenty-four years my senior, and had been my co-guardian since my father's death.

Bere famili eginbeharrak seriotasun probintziano batez betetzen zituen;

Cumpl?a sus obligaciones familiares con seriedad provinciana:

Il remplissait ses obligations de famille avec un s?rieux de province ;

He fulfilled his family obligations with provincial seriousness, and was ready to do the impossible to advance me, if I proved worthy;

prest zegoen, niri laguntzearren, munduko ahalegin guztiak egiteko, baina beti ere bere begietarako duin baldin banintzen, zeren-eta, bestela, beste inork baino askoz ere gogorrago hartzen baininduen.

estaba pronto a hacer lo imposible para ayudarme si mostraba ser digno, y a tratarme con m?s rigor que nadie si resultaba incompetente.

il ?tait pr?t ? faire l'impossible pour m'avancer, si j'en ?tais digne, et, incomp?tent, ? me traiter avec plus de rigueur qu'aucun autre.

if incompetent, to treat me with more severity than anyone else.

Nire gazte-txoriburukeriek, esate baterako, izugarrizko haserre bizia eragina zioten, eta, egia esan, ez zitzaion horretarako motiborik guztiz falta, baina haren haserrea senide artean eta ez bestetan aurkitzen den horietakoa izaten zen;

Se hab?a enterado de mis locuras de muchacho con una indignaci?n en modo alguno injustificada, pero que s?lo se da en el seno de las familias;

Il avait pris mes folies de jeune homme avec une indignation qui n'?tait pas absolument injustifi?e, mais qu'on ne rencontre gu?re qu'en famille ;

He had taken my youthful follies with an indignation which was not wholly unjustified, but which is seldom encountered outside the bosom of the family;

bestalde, nire zorrak askoz ere gaitzestenago zituen nire saihespideak baino.

por lo dem?s mis deudas lo escandalizaban mucho m?s que mis travesuras.

mes dettes le scandalisaient d'ailleurs beaucoup plus que mes ?carts.

my debts, in any case, shocked him more than my misdoings.

Nire nortasunaren beste zenbait ezaugarrik, berriz, asaldatu egiten zuten:

Otros rasgos de mi car?cter lo inquietaban;

D'autres traits en moi l'inqui?taient :

Though his learning was limited, he had a touching respect for philosophers and scholars;

bera oso kultura handikoa ez izaki, bazuen filosofo eta letradunekiko halako begirune eraspentsu bat, baina gauza bat da filosofo handiak urrunetik mirestea eta bestea, oso bestea ere, alboan literaturaz gehixko kutsaturiko teniente gazte bat edukitzea.

poco cultivado, sent?a un respeto conmovedor por los fil?sofos y los letrados, pero una cosa es admirar de lejos a los grandes fil?sofos y otra tener a su lado a un joven teniente demasiado te?ido de literatura.

assez peu cultiv?, il avait pour les philosophes et les lettr?s un respect touchant, mais c'est une chose que d'admirer de loin les grands philosophes, et c'en est une autre que d'avoir ? ses c?t?s un jeune lieutenant trop frott? de litt?rature.

but it is one thing to admire the great philosophers from afar, and quite another to have at one's side a young lieutenant who dabbles in letters.

Nire printzipioak, nire gel-arauak, nire balaztak non ote zeutzan ez zekienez gero, pentsatzen bide zuen ez nuela alerik ere, eta, beraz, neure buruaren aurrean ezindua eta inongo baliabiderik gabea nintzela.

No sabiendo d?nde se situaban mis principios, mis contenciones, mis frenos, me supon?a desprovisto de ellos y sin recursos contra m? mismo.

Ne sachant o? se situaient mes principes, mes crans d'arr?t, mes freins, il m'en supposait d?pourvu, et sans ressources contre moi-m?me.

Not knowing where my principles lay, or my safeguards or restraints, he supposed me to have none, and to be without resource against my own nature.

Eskerrak inoiz ez nuen hutsik egin edo axolagabekeriarik erakutsi zerbitzuari zegozkion gauzetan.

De todas maneras, jam?s hab?a yo cometido el error de descuidar el servicio.

Au moins, n'avais-je jamais commis l'erreur de n?gliger mon service.

I had, at least, never committed the error of neglecting my duties.

Ofizial gisa neuk?n izen onak lasaitu-edo egiten zuen, baina, nolanahi ere, ni ez nintzen harentzat etorkizunaz beteriko eta gertutik jagon beharreko tribuno gazte bat besterik.

Mi reputaci?n de oficial lo tranquilizaba, pero para ?l no era m?s que un joven tribuno de brillante porvenir, que hab?a que vigilar de cerca.

Ma r?putation d'officier le rassurait, mais je n'?tais pour lui qu'un jeune tribun plein d'avenir, et ? surveiller de pr?s.

My reputation as an officer reassured him, but in his eyes I was no more than a young and promising tribune, who would bear close watching.

Bizitza pribatuko jazoera batek ia-ia galdu ninduen bertan behera.

Un incidente de la vida privada estuvo muy pronto a punto de perderme.

Un incident de la vie priv?e faillit bient?t me perdre.

An incident of our personal lives soon threatened to be my undoing.

Aurpegi eder batek bereganatu egin ninduen oso.

Un bello rostro me conquist?.

Un beau visage me conquit.

A handsome face was my conqueror.

Sutsuki maitemindu nintzen enperadorearentzat ere kuttuna z?n mutiko batez.

Me enamor? apasionadamente de un jovencito que tambi?n hab?a llamado la atenci?n del emperador.

Je m'attachai passionn?ment ? un jeune homme que l'empereur aussi avait remarqu?.

I became passionately attached to a youth whom the emperor also fancied.

Abentura arriskutsua zen, eta halakoxea zelako, are dastagarriagoa.

La aventura era peligrosa, y la sabore? como tal.

L'aventure ?tait dangereuse, et go?t?e comme telle.

The adventure was dangerous, and was relished as such.

Gallus delako batek, artean Trajanoren idazkari zenak eta, aspalditik, nitu?n zor guztien berri hari xeheki eman ohi zionak, salatu gintuen enperadorearen aurrean.

Cierto Galo, secretario de Trajano, que desde hacia mucho se cre?a en el deber de detallarle mis deudas, nos denunci? al emperador.

Un certain Gallus, secr?taire de Trajan, qui depuis longtemps se faisait un devoir de lui d?tailler mes dettes, nous d?non?a ? l'empereur.

A certain secretary Gallus, who had long taken it upon himself to report each of my debts to Trajan, denounced us to the emperor.

une latzak, gorriak, pasatu nituen benetan.

Su irritaci?n fue grande, y yo pas? un mal momento.

ce fut un mauvais moment ? passer.

things were bad enough for a while.

Zenbait adiskidek, Acilius Attianusek besteak beste, ahaleginak egin zituzten, hain arrazoi xinple batengatiko haserre eta egoskorkeria hura ra enperadorearen burutik aienarazteko.

Algunos amigos, entre ellos Acilio Atiano, hicieron lo posible por impedir que se obstinara en un resentimiento tan rid?culo.

Des amis, Acilius Attianus entre autres, firent de leur mieux pour l'emp?cher de s'ent?ter dans une rancune assez ridicule.

Some friends, Acilius Attianus among others, did their best to keep him from settling into a permanent and rather ridiculous resentment.

Azkenean amore eman zien haien erreguei, baina abeniko hau, hasiera batean bai enperadorearen aldetik bai niretik arras axalekoa, umiliagarriagoa iruditu zitzaidan aurretiko herra-eszena guztiak baino.

Acab? cediendo a sus instancias, y la reconciliaci?n, al principio muy poco sincera por ambas partes, fue m?s humillante para m? que todas las escenas de c?lera.

Il finit par c?der ? leurs instances, et cette r?conciliation, d'abord assez peu sinc?re des deux parts, fut plus humiliante pour moi que ne l'avaient ?t? les sc?nes de col?re.

He ended by yielding to their entreaties, and the reconciliation, though at first barely sincere on either side, was more humiliating for me than the scenes of anger had been.

Aitor dut Gallus hari egundoko gorrotorik handiena gorde izan niola beti.

Confieso haber guardado a Galo un odio incomparable.

J'avoue avoir conserv? envers ce Gallus une haine incomparable.

I admit to having harbored for this Gallus a hatred beyond compare.

Urte-mordo bat geroago, eskritura publikoetan iruzurtzaile deklaratua izan zen, eta esan beharrik ere ez dago a zer nolako atseginez dastatu nuen neure mendekua.

Muchos a?os m?s tarde fue condenado por falsificaci?n de escrituras p?blicas, y me sent?-con qu? delicia-vengado.

Bien des ann?es plus tard, il fut convaincu de faux en ?critures publiques, et c'est avec d?lices que je me suis vu veng?.

Many years later he was found guilty of embezzlement of the public funds, and it was with utter satisfaction that I saw myself avenged.

Hurrengo urtean ekin zitzaion Daziarren kontrako lehendabiziko expedizioari.

La primera expedici?n contra los dacios comenz? al a?o siguiente.

La premi?re exp?dition contre les Daces se d?clencha l'ann?e suivante.

The first expedition against the Dacians got under way the following year.

Gustuz, eta politikaz, beti izan naiz gerla-aukeraren kontrakoa, baina gizona baino gehiago edo gutxiago izango nintzatekeen, Trajanoren ekintza itzel haiek ez banindute zorabiatu.

Por gusto y por pol?tica me he opuesto siempre al partido de la guerra, pero hubiera sido m?s o menos que un hombre si las grandes empresas de Trajano no me hubieran embriagado.

Par go?t, et par politique, je me suis toujours oppos? au parti de la guerre, mais j'aurais ?t? plus ou moins qu'un homme si ces grandes entreprises de Trajan ne m'avaient pas gris?.

By preference and by political conviction I have always been opposed to a policy based on war, but I should have been either more or less than a man if these great enterprises of Trajan had not intoxicated me.

Oro har begiraturik, eta urrundik, gerla-urte haiek neure urte zoriontsuen artean sailkatu ohi ditut.

Vistos en conjunto y a distancia, aquellos a?os de guerra se cuentan entre los m?s dichosos para m?.

Vues en gros, et ? distance, ces ann?es de guerre comptent parmi mes ann?es heureuses.

Viewed as a whole, and from afar, those years of war count among my happy years.

Gogorra izan zen hasiera, edo halaxe iruditu zitzaidan behinik behin.

Su comienzo fue duro, o as? me pareci?.

Leur d?but fut dur, ou me parut l'?tre.

They were hard at the start, or seemed to me so.

Bigarren mailako postuak betetzen nituen oraindik, anartean ez bainuen Trajanoren oniritzia guztiz neureganatua.

Empec? desempe?ando puestos secundarios, pues a?n no hab?a alcanzado la total benevolencia de Trajano.

Je n'occupai d'abord que des postes secondaires, la bienveillance de Trajan ne m'?tant pas encore totalement acquise.

At first I held only secondary posts, since Trajan's good will was not yet fully won.

mesederako nintzela banekien.

Pero conoc?a el pa?s y estaba seguro de ser ?til.

Mais je connaissais le pays ; je me savais utile.

But I knew the country, and knew that I was useful.

Ia ohartzen ez nintzelarik ere, negurik negu, kanpamendurik kanpamendu, gatazkarik gatazka, gero eta handitzenago nabaritzen nituen neure baitan enperadorearen politikaren aurkako hamaika objekzio eta jarkiera;

Casi a pesar m?o, invierno tras invierno, campamento tras campamento, batalla tras batalla, sent?a crecer mis objeciones a la pol?tica del emperador;

Presque ? mon insu, hiver par hiver, campement par campement, bataille par bataille, je sentais grandir en moi des objections ? la politique de l'empereur ; ces objections, je n'avais ? cette ?poque ni le devoir, ni le droit de les faire ? voix haute ;

Although barely aware of what was growing within me, winter by winter, encampment after encampment, battle after battle, I began to feel objections to the emperor's policy, objections which at this period it was not my duty, or even my right, to voice;

jarkierok, ez nuen garai hartan ez beharrik, ez eskubiderik, boz goraz adierazteko; gainera, inork ez zidakeen jaramonik egingo.

en aquella ?poca no ten?a ni el deber ni el derecho de expresar esas objeciones en voz alta, aparte de que nadie me hubiera escuchado.

d'ailleurs, personne ne m'e?t ?cout?.

furthermore, nobody would have listened to me.

Aski bazterrean jarririk, bostgarren mailan, edo hamargarrenean, hainbat hobeto nezaguzkien neure tropak;

Situado m?s o menos al margen, en el quinto o el d?cimo lugar, conoc?a tanto mejor a mis tropas y compart?a m?s ?ntimamente su vida.

Plac? plus ou moins ? l'?cart, au cinqui?me rang, ou au dixi?me, je connaissais d'autant mieux mes troupes ; je partageais davantage leur vie.

Placed more or less to one side, in fifth or tenth rank, I knew my troops the better for my position; I shared more of their life.

Artean banuen nolabaiteko ekintza-askatasun bat, edo, zehazkiago esanda beharbada, ekintzarekiko berarekiko halako urruntasun bat, zeina oso zaila izaten baita mantentzen behin agintera iritsi eta hogeita hamargarren urtetik gora abiatua zarenean.

Gozaba de cierta libertad de acci?n, o m?s bien de cierto desasimiento frente a la acci?n misma, que no es f?cil permitirse una vez que se llega al poder y se han pasado los treinta a?os.

Je poss?dais encore une certaine libert? d'action, ou plut?t un certain d?tachement envers l'action elle-m?me, qu'il est difficile de se permettre une fois arriv? au pouvoir, et pass? trente ans.

I still retained a certain liberty of action, or rather a certain detachment toward action itself, which cannot readily be indulged in once one has attained power, and has passed the age of thirty.

Banituen abantaila bereziak eta neure-neureak ere:

Ten?a mis ventajas:

J'avais mes avantages bien ? moi :

There were also advantages special to me:

herrialde gogor harekiko gustua, ez-eukitasun eta austeritate-forma borondatezko-bestalde, noizbehinkako-guztiekiko atxikimendua.

el gusto por ese duro pa?s, mi pasi?n por todas las formas voluntarias-por lo dem?s intermitentes-de desposeimiento y austeridad.

mon go?t pour ce pays dur, ma passion pour toutes les formes volontaires, et d'ailleurs intermittentes, de d?pouillement et d'aust?rit?.

my liking for this harsh land, and my passion for all voluntary (though of course intermittent) forms of privation and discipline.

Agian neu nintzen, ofizial gazte guztien artean, Erromaren urrun-minez sufritzen ez zu?n bakarra.

Quiz? era el ?nico de los oficiales j?venes que no a?oraba Roma.

J'?tais peut-?tre le seul des jeunes officiers ? ne pas regretter Rome.

I was perhaps the only one of the young officers who did not regret Rome.

Kanpainaldiko urteak, beti ere basatza eta elur artean, aurrera joanahala, orduan eta nabarmenago agertzen ziren nire kemenahalbideak.

Cuanto m?s se iban alargando en el lodo y en la nieve los a?os de la campa?a, m?s pon?an de relieve mis recursos.

Plus les ann?es de campagne s'allongeaient dans la boue et dans la neige, plus elles mettaient au jour mes ressources.

The longer the campaign years extended into the mud and the snow the more they brought forth my resources.

Han aldarte oneko goraldi izugarri bat bizi izan nuen, neurri batean, inguruan nu?n teniente gazte multzo txiki baten eraginari esker, hauek Asiako goarnizio urrunetan ezagutuak zituzt?n jainko arraro kilikagarri batzuen berri eman baitzidaten.

Viv? entonces una ?poca de exaltaci?n extraordinaria, debida en parte a la influencia de un peque?o grupo de tenientes que me rodeaba y que hab?an tra?do extra?os dioses del fondo de las guarniciones asi?ticas.

Je v?cus l? toute une ?poque d'exaltation extraordinaire, due en partie ? l'influence d'un petit groupe de lieutenants qui m'entouraient, et qui avaient rapport? d'?tranges dieux du fond des garnisons d'Asie.

There I lived through an entire epoch of extraordinary exaltation, due in part to the influence of a small group of lieutenants around me who had brought back strange gods from the garrisons deep in Asia.

Mithraren kultuak, garai hartan, gaur egun, Partharren kontrako expedizioen ondotik, bihurtua den baino askoz ere ez-ezagunagoa zenak, liluratu egin ninduen ziplo, borondatearen uztaia gogorki teinkarazten zu?n bere aszetismo sukartsuarengatik, gure soldadu-bizitza arruntaren laztasun hutsala munduaren zentzu-azalpenaren mailara antzaldatzen zu?n heriotzarekiko, burdinarekiko eta odolarekiko bere obsesioarengatik.

El culto de Mitra, menos difundido entonces de lo que lleg? a ser luego de nuestras expediciones contra los partos, me conquist? un momento por las exigencias de su arduo ascetismo, que tend?a duramente el arco de la voluntad, por la obsesi?n de la muerte, del hierro y la sangre, que exaltaba al nivel de explicaci?n del mundo la aspereza trivial de nuestras vidas de soldados.

Le culte de Mithra, moins r?pandu alors qu'il ne l'est devenu depuis nos exp?ditions chez les Parthes, me conquit un moment par les exigences de son asc?tisme ardu, qui retendait durement l'arc de la volont?, par l'obsession de la mort, du fer et du sang, qui ?levait au rang d'explication du monde l'?pret? banale de nos vies de soldats.

The cult of Mithra, less widespread then than it has become since our expedition in Parthia, won me over temporarily by the rigors of its stark asceticism, which drew taut the bowstring of the will, and by its obsession with death, blood, and iron, which elevated the routine harshness of our military lives to the level of a symbol of universal struggle.