Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

Lau kontsulgai haiek eraitearekin sasi-testamentuaren ixtorioarekin bezalaxe gertatu zen:

Con el asesinato ocurri? como con la historia del testamento fraguado:

Il en fut de l'assassinat des quatre consulaires comme de l'histoire du testament forg? :

The murder of four men of consular rank was received as was the story of the forged will:

izpiritu zintzoak, bihotz bertutetsuak, jarki egin ziren ni tartean ibil ote nintekeela pentsatze hutsaren kontra ere;

las gentes honestas, los corazones virtuosos se rehusaron a considerarme culpable;

les esprits honn?tes, les c?urs vertueux se refus?rent ? me croire impliqu? ;

the honest and pure of heart refused to believe that I was implicated;

zinikoek okerrena suposatzen zuten, baina horrexegatik, hain zuzen, hainbat mirestenago ninduten.

los c?nicos supon?an lo peor, pero me admiraban m?s por ello.

les cyniques supposaient le pire, mais m'en admiraient d'autant plus.

the cynics supposed the worst, but admired me only the more.

Erroma baretu egin zen, nire herrak bertan behera amaituak zirela jakin bezain laster;

Roma se tranquiliz?, apenas supo que mis rencores no iban m?s all?;

Rome se calma, d?s qu'on sut que mes rancunes s'arr?taient court ;

As soon as it was known that my resentment had suddenly come to an end Rome grew calm;

nork bere burua seguru sentitzearen pozak laster ahantzarazi zituen hildakoak.

el j?bilo que sent?a cada uno al saberse seguro lo llev? a olvidar prontamente a los muertos.

la joie qu'avait chacun de se sentir rassur? fit promptement oublier les morts.

each person's joy in his own security caused the dead to be promptly forgotten.

Txunditurik zebilen jendea nire gozotasuna ikusita, izan ere denek uste baitzuten deliberatua, borondatezkoa, goizero-goizero hautaturikoa zela, agian hain erraza zitzaidake?n bortxakeriaren aurka hobetsia, alegia;

Se maravillaban de mi moderaci?n pues la consideraban deliberada, voluntaria, preferida diariamente a una violencia que me hubiera sido igualmente f?cil;

On s'?merveillait de ma douceur, parce qu'on la jugeait d?lib?r?e, volontaire, pr?f?r?e chaque matin ? une violence qui ne m'e?t pas ?t? moins facile ;

My clemency was matter for astonishment because it was deemed deliberate and voluntary, chosen each morning in preference to a violence which would have been equally natural to me;

denek goraipatzen zuten nire apaltasuna, beronen azpian kalkuluren bat bazegokeela uste izaki.

alababan mi simplicidad pues la cre?an obra del c?lculo.

on louait ma simplicit?, parce qu'on croyait y voir un calcul.

my simplicity was praised because it was thought that calculation figured therein.

Trajanok berezkoak zituen bertute apalik gehienak; nireak, ordea, are harrigarriago iruditzen zitzaizkion jendeari;

Trajano hab?a tenido la mayor?a de las virtudes modestas; las m?as asombraban m?s;

Trajan avait eu la plupart des vertus modestes ; les miennes surprenaient davantage ;

Trajan had had most of the virtues of the average man, but my qualities were more unexpected;

apur bat gehixeago, eta beraietan bizio baten errefinamendua ere ikusteraino iritsiko ziratekeen, apika.

otro poco, y hubieran visto en ellas un refinamiento de vicio.

un peu plus, et on y aurait vu un raffinement de vice.

one step further and they would have been regarded as a refinement of vice itself.

Ni lehengo gizon bera nintzen, ordea, baina lehen gutxietsi egin ohi zitzaid?n hamaika gauza orain, berriz, sublimetzat jotzen zen:

Yo era el mismo hombre de anta?o, pero lo que hab?an despreciado en m? pasaba ahora por sublime:

J'?tais le m?me homme qu'autrefois, mais ce qu'on avait m?pris? passait pour sublime :

I was the same man as before, but what had previously been despised now passed for sublime:

nire betidaniko gizabide adeitsua, zeinean hainbat izpiritu trauskilek garai batean ahuleziazko jiteren bat edota, agian, koldarkeriazko zantzuren bat ikusia baitzuten, orain, berriz, indarraren ezpataren estalki leun distiratsutzat hartua zen.

una extremada cortes?a, en la que los esp?ritus groseros hab?an visto una forma de debilidad, Quiz? de cobard?a, se transformaba en la vaina lisa y brillante de la fuerza.

une extr?me politesse, o? les esprits grossiers avaient vu une forme de faiblesse, peut-?tre de l?chet?, parut la gaine lisse et lustr?e de la force.

my extreme courtesy, considered by the unsubtle a form of weakness, or even of cowardice, seemed now the smooth and polished sheath of force.

Egundoko laudorioak egiten ziren nitaz, eskaera-egileen aurrean erakusten nu?n pazientziarengatik, eritetxe militarretako gaixoei egiten nizki?n bisitengatik, edo etxera itzulitako gudari-ohiekin atxikitzen nu?n senitartekotasun adiskidetsuarengatik.

Pusieron por las nubes mi paciencia hacia los solicitantes, mis frecuentes visitas a los enfermos de los hospitales militares, mi amistosa familiaridad con los veteranos de vuelta al hogar.

On porta aux nues ma patience envers les solliciteurs, mes fr?quentes visites aux malades des h?pitaux militaires, ma familiarit? amicale avec les v?t?rans rentr?s au foyer.

They extolled my patience with petitioners, my frequent visits to the sick in the military hospitals, and my friendly familiarity with the discharged veterans.

Jokabide hura ez zen, baina, bat ere berria nigan, trataera berbera emana bainien neure bizitza osoan barrena bai neure zerbitzariei bai neure etxaldeetako kolonoei.

Nada de eso difer?a de la forma en que hab?a tratado toda mi vida a mis servidores y a los colonos de mis granjas.

Tout cela ne diff?rait pas de la mani?re dont j'avais toute ma vie trait? mes serviteurs et les colons de mes fermes.

Nothing in all that differed from the manner in which I had treated my servants and tenant farmers my whole life long.

Izan ere, gutariko bakoitzak uste den baino bertute gehiago izan ohi baitu, baina arrakastak bakarrak ekartzen ditu bertuteok argitara, beharbada jendeak, egoera berrira iragan orduko, bertuteoi muzin egingo diegula pentsatzen duelako.

Cada uno de nosotros posee m?s virtudes de lo que se cree, pero s?lo el ?xito las pone de relieve, quiz? porque entonces se espera que dejemos de manifestar?as.

Chacun de nous a plus de vertus qu'on ne le croit, mais le succ?s seul les met en lumi?re, peut-?tre parce qu'on s'attend alors ? nous voir cesser de les exercer.

Each of us has more virtues than he is credited with, but success alone brings them to view, perhaps because then we may be expected to cease practicing them.

Gizakiek, munduko nagusi bat ergelkiro nagi, harroputz edota anker huts ez dela ikusi eta txunditzen direnean, orduantxe jartzen dituzte agerian beren ezkutuko ahuleziarik okerrenak.

Los seres humanos confiesan sus peores debilidades cuando se asombran de que un amo del mundo no sea de una est?pida indolencia, presunci?n o crueldad.

Les ?tres humains avouent leurs pires faiblesses quand ils s'?tonnent qu'un ma?tre du monde ne soit pas sottement indolent, pr?somptueux, ou cruel.

Human beings betray their worst failings when they marvel to find that a world ruler is neither foolishly indolent, presumptuous, nor cruel.

Uko egina nien titulu guztiei.

Hab?a rechazado todos los t?tulos.

J'avais refus? tous les titres.

I had refused all titles.

Neure agintealdiko lehenengo hilabetean, Senatuak, nik aldez aurretik ezer ez nekiela, zenbait enperadoreren lepo inguruan, txal farfailtsu bat bailitzan, esegi ohi den ohorezko aipamenen zerrenda luze horietako batekin apaindua ninduen.

Durante el primer mes de mi reinado, y contra mi voluntad, el Senado me hab?a conferido a la larga serie de designaciones honor?ficas que, a manera de un chal rayado, adorna el cuello de ciertos emperadores.

Au premier mois de mon r?gne, le S?nat m'avait par? ? mon insu de cette longue s?rie d'appellations honorifiques qu'on drape comme un ch?le ? franges autour du cou de certains empereurs.

In the first month of my reign the Senate had adorned me, before I could know of it, with that long series of honorary appellations which is draped like a fringed shawl round the necks of certain emperors.

Dazikoa, Parthikoa, Germanikoa:

D?cico, P?rtico, Germ?nico:

Dacique, Parthique, Germanique :

Dacicus, Parthicus, Germanicus:

Trajanok oso gogoko zituen gerla-musikazko soinu eder haiek, partar erregimenduetako zinbalo eta danborrek sortzen dituztenen antzekoak;

Trajano hab?a amado esos bellos sonidos de m?sicas guerreras, semejantes a los c?mbalos y los tambores de los regimientos partos;

Trajan avait aim? ces beaux bruits de musiques guerri?res, pareils aux cymbales et aux tambours des r?giments parthes ;

Trajan had loved these brave blasts of martial music, like the cymbals and drums of the Parthian regiments;

hari, nonbait, halako oihartzunen batzuk, halako durundioren batzuk, berpizten bide zizkioten; ni neu, ordea, narritatu edo zorabiatu besterik ez ninduten egiten.

en ?l hab?an suscitado ecos y respuestas; a mime irritaban y me aturd?an.

ils avaient suscit? en lui des ?chos, des r?ponses ; ils ne faisaient que m'irriter ou m'?tourdir.

what had roused echoes and responses in him only irritated or bewildered me.

Guzti hura ken zezatela agindu nuen;

Hice suprimir todo eso;

Je fis enlever tout cela ;

I got rid of all that, and also postponed, for the time, the admirable title of Father of the Country;

arbuiatu nuen, baita ere, hasiera batean behintzat, Aberriaren Aita delako titulu miresgarria, Augustok berak ere oso berandura arte onartu ez zuena, ez bainintzen hura neureganatzeko duin sentitzen oraindik.

tambi?n rechac?, provisionalmente, el admirable t?tulo de Padre de la Patria que Augusto s?lo acept? al final y del que no me consideraba todav?a digno.

je repoussai aussi, provisoirement, l'admirable titre de P?re de la Patrie, qu'Auguste n'accepta que sur le tard, et dont je ne m'estimais pas encore digne.

Augustus accepted that honor only late in life, and I esteemed myself not yet worthy.

Gauza bera egin nuen triunfoari zegokionez ere;

Hice lo mismo con el triunfo;

Il en alla de m?me du triomphe ;

It was the same for a triumph;

irrigarria izango zatekeen-eta triunfo bat onartzea, zergatik eta, nire meritu bakarra amaiera ematea besterik izana ez z?n gerla batengatik.

hubiera sido rid?culo consentir en ?l por una guerra en la cual mi m?rito era el de haberle puesto fin.

il e?t ?t? ridicule d'y consentir pour une guerre ? laquelle mon seul m?rite ?tait d'avoir mis fin.

it would have been ridiculous to consent to one for a war in which my sole merit had been to force a conclusion.

Nire ukazio horretan apaltasuna ikusi uste zutenak berorretan harrokeria salatu zidatenak bezainbat tronpatu ziren.

Aquellos que vieron modestia en estos rechazos se enga?aron tanto como los que los atribu?an a orgullo.

Ceux qui virent de la modestie dans ces refus se tromp?rent autant que ceux qui m'en reprochaient l'orgueil.

Those who saw modesty in these refusals were as much mistaken as they who reproached me for pride.

Ez nintzen ibili kalkuluak egiten, ea zer nolako eragina izan zezakeen nire erabakiak jendearengan, neuri ekar ziezazkidake?n mesedeak zeintzu eta zenbaterainokoak izan zitezkeen baizik.

Mis c?lculos atend?an menos al efecto provocado en el pr?jimo que a mis propias ventajas.

Mon calcul portait moins sur l'effet produit chez autrui que sur les avantages pour moi-m?me.

My motives related less to the effect produced on others than to advantages for myself.

Nik zera nahi bainuen, neure ospe eta itzal pertsonala neure larruari itsatsia eramatea, neure buru-bizkortasunaren, neure indarraren edota neuk buruturiko ekintzen arabera neurgarri izatea, alegia.

Quer?a que mi prestigio fuese personal, pegado a la piel, inmediatamente mensurable en t?rminos de agilidad mental, de fuerza o de actos cumplidos.

Je voulais que mon prestige f?t personnel, coll? ? la peau, imm?diatement mesurable en termes d'agilit? mentale, de force, ou d'actes accomplis.

I desired that my prestige should be my own, inseparable from my person, and directly measurable in terms of mental agility, strength and achievements.

Tituluak, inoiz etortzekotan, gero etorriko ziren, eta ez nolanahikoak, etorri ere, garai hartan opa izatera ere herabe nintz?n garaipen sekretu batzuen testigantza izango zir?n tituluak baizik.

Los t?tulos, de venir, vendr?an m?s tarde y ser?an diferentes: testimonios de victorias m?s secretas a las cuales todav?a no osaba pretender.

Les titres, s'ils venaient, viendraient plus tard, d'autres titres, t?moignages de victoires plus secr?tes auxquelles je n'osais encore pr?tendre.

Titles, if they were to come, would come later on; but they would be other titles, evidences of more secret victories to which I dared not yet lay claim.

Aski nuen, ordukoz, ahalik-eta neurririk gogobetegarrienean, Hadriano izatearekin edo Hadriano bilakatzen saiatzearekin.

Bastante ocupado estaba por el momento en llegar a ser, o ser lo m?s posible Adriano.

J'avais pour le moment assez ? faire de devenir, ou d'?tre, le plus possible Hadrien.

For the moment I had enough to do to become, or merely to be, Hadrian to the utmost.

Erromari maitasun kaxkarra diodala salatu ohi zait.

Me acusan de no querer a Roma.

On m'accuse d'aimer peu Rome.

They accuse me of caring little for Rome.

Ederra zen, alabaina, hiri hura, Estaduak eta biok elkar ezagutzen pasa genitu?n bi urte haietan:

Y sin embargo era bella en esos dos a?os en que el Estado y yo nos probamos mutuamente, con sus calles estrechas, sus foros amontonados, sus ladrillos de color de carne vieja.

Elle ?tait belle pourtant, pendant ces deux ann?es o? l'?tat et moi nous essay?mes l'un l'autre, la ville aux rues ?troites, aux Forums encombr?s, aux briques couleur de vieille chair.

It had beauty, though, during those two years when the State and I were feeling our way with each other, the city of narrow streets, crowded Forums, and ancient, flesh-colored brick.

kale estuzko hiria, Foro mukururaino betezkoa, haragi zaharraren koloredun adreiluzkoa.

Despu?s de Oriente y Grecia, volver a ver Roma la revest?a de una cierta rareza que un romano, nacido y alimentado perpetuamente en la ciudad, no hubiera advertido.

Rome revue, apr?s l'Orient et la Gr?ce, se rev?tait d'une esp?ce d'?tranget? qu'un Romain, n? et nourri perp?tuellement dans la Ville, ne lui conna?trait pas.

Rome revisited, after the Orient and Greece, was clothed with a strangeness which a Roman born and bred wholly in the City would not find there.

Berriro ohitu nintzen bertako negu heze eta gedarrez beteetara, Tibureko urjauzien eta Albako lakuen freskotasunak doi-doi ibitutako udaldi afrikarretara, bertako populu ia baserritar eta Zazpi Muinoei pentsamolde probintziano batez atxikia dagoen hartara, populu bat, ordea, zeinarengana gero eta ugariago ari baitira isurtzen eta bokaleratzen, handinahia edo lukuru-gosea dela medio, konkistaren edo morrontzaren gorabeherak direla karia, munduko arraza guztiak, bai Beltz tatuatua, bai Germaniar iletsua, nahiz Greziar argala nahiz Ekialdetar gizena.

Me acostumbr? otra vez a sus inviernos h?medos y cubiertos de holl?n, a sus veranos africanos moderados por la frescura de las cascadas de T?bur y por los lagos de Alba, a su pueblo casi r?stico, provincianamente aferrado a sus siete colinas, pero en el cual la ambici?n, el cebo del lucro, los azares de la conquista y de la servidumbre vuelcan poco a poco todas las razas del mundo, el negro tatuado, el germano velludo, el esbelto griego y el pesado oriental.

Je me r?habituais ? ses hivers humides et couverts de suie, ? ses ?t?s africains temp?r?s par la fra?cheur des cascades de Tibur et des lacs d'Albe, ? son peuple presque rustique, provincialement attach? aux sept collines, mais chez qui l'ambition, l'app?t du gain, les hasards de la conqu?te et de la servitude d?versent peu ? peu toutes les races du monde, le Noir tatou?, le Germain velu, le Grec mince et l'Oriental ?pais.

to the African heat of its summers, tempered by the refreshing cascades of Tibur and by the Alban lakes; to its almost rustic population, bound with provincial attachment to the Seven Hills, but gradually exposed to the influx of all races of the world, driven thither by ambition, enticements to gain, and the hazards of conquest and servitude, the tattooed black, the hairy German, the slender Greek, and the heavy Oriental.

Anartean neuzk?n zenbait fineziaz ere libratu nintzen:

Me desembarac? de ciertas delicadezas:

Je me d?barrassais de certaines d?licatesses :

I freed myself of certain fastidious restraints:

populua joan ohi zeneko ordu beretan joaten nintzen bainu publikoetara;

acud?a a los ba?os p?blicos en las horas de afluencia popular;

je fr?quentais les bains publics aux heures populaires ;

I no longer avoided the public baths at popular hours;

Jokoak pairatzen ikasi nuen, berorietan ordura arte zarrastelkeria basati bat besterik ikusia ez banuen ere.

aprend? a soportar los Juegos, en los que hasta entonces s?lo hab?a visto un feroz derroche.

j'appris ? supporter les Jeux, o? je n'avais vu jusque-l? que gaspillage f?roce.

I learned to endure the Games, where hitherto I had seen only brutal and stupid waste.

Nire iritzia ez zen aldatua:

No hab?a cambiado de opini?n:

Mon opinion n'avait pas chang? :

My opinion had not changed;

higuina nien animaliari aukerarik bat ere uzten ez zaion sarraski haiei;

detestaba esa matanza donde las fieras no tienen ninguna probabilidad a su favor;

je d?testais ces massacres o? la b?te n'a pas une chance ;

I detested these massacres where the beast had not one chance, but little by little I came to feel their ritual value, their effect of tragic purification upon the ignorant multitude.

ezari-ezarian, ordea, sumatuz nindoan haiek zut?n balio errituala, jendetza ezjakinarengan sortzen bide zituzket?n garbaltze eta purifikazio tragikozko eraginak;

poco a poco, sin embargo, percib?a su valor ritual, sus efectos de purificaci?n tr?gica en la inculta multitud;

je percevais pourtant peu ? peu leur valeur rituelle, leurs effets de purification tragique sur la foule inculte ;

I wanted my festivities to equal those of Trajan in splendor, though with more art and decorum.

festen arranditasuna Trajanoren garaikoen parekoa izan zedin nahi nuen, arte apur bat eta ordenu pixka bat gehixeagorekin, hori bai.

quer?a que las fiestas igualaran en esplendor a las de Trajano, pero con m?s arte y m?s orden.

je voulais que la splendeur des f?tes ?gal?t celles de Trajan, avec plus d'art toutefois, et plus d'ordre.

I forced myself to derive pleasure from the perfect fencing of the gladiators, but only on the condition that no one should be compelled to practice this profession against his will.

Neure burua behartu egiten nuen gladiadoreen eskrimaren antzetasuna aintzat hartzen ikasteko, baldintza bat ezarriz beti ere, inor ez zedila, alegia, ofizio hau bere gogoaren kontra egitera bortxatua izan.

Me obligaba a saborear la esgrima exacta de los gladiadores, pero a condici?n de que nadie fuera obligado a ejercer ese oficio contra su voluntad.

Je m'obligeais ? go?ter l'exacte escrime des gladiateurs, ? condition cependant que nul ne f?t forc? d'exercer ce m?tier malgr? lui.

In the Circus I learned to parley with the crowd from the height of the tribune, speaking through heralds, and not to impose silence upon the throngs save with deference (which they repaid me hundred-fold);

Ikasi nuen Zirkoko tribunaren gainetik heraldoen bidez populuarekin elkarrizketatzen, populu horri biziki eskertu eta ehun aldiz emendaturik itzultzen zid?n adeitasun batez izan ezik isiltasunik ez inposatzen, populu horretxi arrazoibidez espero izateko eskubide zuena bakarrik ematen eta neure ukoaren arrazoiak esplikatu gaberik ezer ez ukatzen.

Desde lo alto de la tribuna del Circo, aprend?a a parlamentar con la multitud por boca de los heraldos, a imponerle silencio con una deferencia que ella me devolv?a centuplicada, a no concederle jam?s algo que no tuviera derecho a esperar dentro de lo razonable, a no negar nada sin explicar mi negativa.

J'apprenais, du haut de la tribune du Cirque, ? parlementer avec la foule par la voix des h?rauts, ? ne lui imposer silence qu'avec une d?f?rence qu'elle me rendait au centuple, ? ne jamais rien lui accorder que ce qu'elle avait raisonnablement le droit d'attendre, ? ne rien refuser sans expliquer mon refus.

likewise never to accord them anything but what they had reasonably the right to expect, nor to refuse anything without explaining my refusal.

Ez nituen, zuk egiten duzun bezala, neure liburuak palko inperialera eramaten:

No llevaba, como haces t?, mis libros al palco imperial;

Je n'emportais pas comme toi mes livres dans la loge imp?riale :

I did not take my books with me, as you do, into the imperial loge;

besteri irain egitea bai baita haren pozak destainatzen dituzulako itxurak azaltzea.

se insulta al pr?jimo cuando se desde?an sus alegr?as.

c'est insulter les autres que de para?tre d?daigner leurs joies.

it is insulting to others to seem to disdain their joys.

Ikuskizunak nazkatzen baninduen, bera pairatzeko egiten nu?n ahalegina Epikteto irakurtzea baino ariketa baliotsuagoa zitzaidan.

Si el espect?culo me repugnaba, el esfuerzo de soportarlo era un ejercicio m?s valioso que la lectura de Epicteto.

Si le spectacle m'?c?urait, l'effort de l'endurer m'?tait un exercice plus valable que la lecture d'?pict?te.

If the spectacle revolted me, the effort to bear it out was for me a more valuable exercise than the study of Epictetus.

Morala konbentzio pribatua da;

La moral es una convenci?n privada;

La morale est une convention priv?e ;

Morals are matter of private agreement;

dezentzia, berriz, arazo publikoa;

la decencia, una cuesti?n p?blica;

la d?cence est affaire publique ;

decency is of public concern.

lizentzia agerikoegiak oro beti iruditu izan zaizkit gustu txarreko nabarmenkeriak.

toda licencia demasiado visible me ha hecho siempre el efecto de una ostentaci?n de mala ley.

toute licence trop visible m'a toujours fait l'effet d'un ?talage de mauvais aloi.

Any conspicuous license has always struck me as a tawdry display.

Debekatu egin nituen bainu mixtoak, istilu-iturri ia etengabeak baitziren;

Prohib? los ba?os mixtos, causa de ri?as casi continuas;

J'interdis les bains mixtes, cause de rixes presque continuelles ;

I forbade use of the baths by both sexes at the same time, a custom which had given rise to almost continual brawling;

urtu eta atzera berriz Estaduaren altxorrera sarrarazi nuen Vitellius enperadoreak bere gularen asebiderako eginarazia zu?n ontzi axalezko baxera ikaragarri hura.

hice fundir e incorporar a las arcas del Estado la colosal vajilla de plata que hab?a servido para la gula de Vitelio.

je fis fondre et rentrer dans les caisses de l'?tat le colossal service de vaisselle plate command? par la goinfrerie de Vitellius.

I returned to the State treasury the colossal service of silver dishes, melted down by my order, which had been wrought for the hoggish appetite of Vitellius.