Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

Neure osteretara eramaten nitu?n artisauek buruhausterik gutxi eman ohi zidaten: bidaiarekiko izaten zut?n interesa nirea bezainbatekoa izaten baitzen.

Los artesanos a quienes llevaba conmigo en mis giras me causaban preocupaciones, pues su gusto por los viajes igualaba al m?o.

Les artisans que j'emmenais dans mes tourn?es me caus?rent peu de soucis : leur go?t du voyage ?galait le mien.

The craftsmen whom I took with me on my rounds caused me little concern: their love of travel was as strong as my own.

Letra-gizonekin, ordea, eragozpena franko izana dut.

En cambio me vi en dificultades con los hombres de letras.

Mais j'eus des difficult?s avec les hommes de lettres.

But I had trouble with the writers and scholars.

Nire Flegon ezinbesteko honek baditu atso zahar batenak diruditen zenbait akats, baina bera da nire usadioei eutsi dien idazkari bakarra:

El indispensable Fleg?n tiene defectos de mujer vieja, pero es el ?nico secretario que haya resistido al uso:

L'indispensable Phl?gon a des d?fauts de vieille femme, mais c'est le seul secr?taire qui ait r?sist? ? l'usage :

The indispensable Phlegon fusses like an old woman, but he is the only secretary who has held up under the years:

hortxe dago oraindik.

todav?a est? ah?.

il est encore l?.

he is still with me.

Florus poeta, berriz, garai batean latinerazko idazkari kargua eman niona, nonahi eta noiznahi ibili ohi zen aldarrika esanaz ezen ezeren truke ere berak ez zukeela inoiz Caesar izan nahi, eszitar neguteak eta britaniar euriteak jasan beharrik ez izatearren.

El poeta Floro, a quien ofrec? una secretar?a en lengua latina, dijo a todo el mundo que no hubiera querido ser C?sar para tener que andar soportando los inviernos escitas y las lluvias bretonas.

Le po?te Florus, ? qui j'offris un secr?tariat en langue latine, s'?cria partout qu'il n'aurait pas voulu ?tre C?sar et avoir ? supporter les froids scythes et les pluies bretonnes.

The poet Florus, to whom I proposed a Latin secretaryship, proclaimed right and left that he would not have wished to be Caesar, forced to battle the cold of Scythia, or British rain.

Oinez egiten genitu?n ibilaldi luzeek ere ez zioten, nonbait, atsegin handirik ematen.

Las largas caminatas tampoco le agradaban.

Les longues randonn?es ? pied ne lui disaient rien non plus.

The long excursions on foot did not appeal to him either.

Niregatik libre zuen, alajainetan, erromatar bizimodu literaturzalearen gutiziak-edo hobestea eta jite horretako jendea, elkarri betiko hitz txukun eta dotore berberak esateko eta eltxo berberen ziztada errepikakor berberen bazka senitartekorra izateko, arratsero bildu ohi den Erromako taberna horietan egotea.

Por mi parte le dejaba de buen grado las delicias de la vida literaria romana, las tabernas donde sus colegas se re?nen todas las noches para repetir las mismas ocurrencias y hacerse picar fraternalmente por los mismos mosquitos.

De mon c?t?, je lui laissais volontiers les d?lices de la vie litt?raire romaine, les tavernes o? l'on se rencontre pour ?changer chaque soir les m?mes bons mots et se faire fraternellement piquer des m?mes moustiques.

On my side, I gladly left to him the delights of Rome's literary life, the taverns where the same witticisms are exchanged each night and the same mosquitoes are endured in common.

Artxiboen zaindaritzako kargua Suetoniori emana nion, Caesar guztiei buruz egiten zihardu?n biografia-lanetarako beharrezkoak zitzaizkion dokumentu sekretu guztietaraino iristea ahaleztatzen zion lanpostua, alegia.

Hab?a nombrado a Suetonio encargado de los archivos, cargo que le permit?a consultar los documentos secretos que necesitaba para sus biograf?as de los C?sares.

J'avais donn? ? Su?tone la place de curateur des archives, qui lui permit d'acc?der aux documents secrets dont il avait besoin pour ses biographies des C?sars.

To Suetonius I had given the post of curator of archives, thus granting him access to secret documents which he needed for his biographies of the Caesars.

Gizon trebe hura, Tranquillus gaitzizena hain zuzenki zeramana, pentsatu ere ezinezkoa zen biblioteka baten markotik at:

Aquel hombre tan h?bil, y tan bien apodado Tranquilo, no era concebible m?s que en una biblioteca;

Cet habile homme si bien surnomm? Tranquillus n'?tait concevable qu'? l'int?rieur d'une biblioth?que :

This clever man so well named Tranquillus was hardly to be imagined outside a library;

Erroman jarraitu zuen, baita nire emaztearen familiako lagun bihurtu ere, hots, mundua zeinen gaizki doan maiseatzera nire emaztearenean bildu ohi zir?n kontserbadore gozakaitzek osaturiko zirkulu hartako partaideetarik bat.

permaneci? en Roma, donde lleg? a ser uno de los familiares de mi mujer, miembro de ese peque?o c?rculo de conservadores descontentos que se reun?an en su casa para criticar lo mal que anda el mundo.

il resta ? Rome, o? il devint l'un des familiers de ma femme, un membre de ce petit cercle de conservateurs m?contents qui se r?unissaient chez elle pour critiquer le train dont va le monde.

he, too, stayed behind in Rome, where he became one of my wife's intimates, a member of that small circle of discontented conservatives who gathered around her to find fault with the ways of the world.

Tranquillusi jubilazioa eman ziezaioten agindu nuen, eta sabindar mendietako bere etxetxora erretiratu zen, Tiberioren bizioez bake santuan amets egitera, segurki.

Como ese circulo me desagradaba, obligu? a retirarse a Tranquilo, que se march? a su pabell?n de los montes sabinos para seguir so?ando en paz con los vicios de Tiberio.

Ce groupe me plaisait peu : je fis mettre ? la retraite Tranquillus, qui s'en alla dans sa maisonnette des monts sabins r?ver en paix aux vices de Tib?re.

This group was little to my liking; I had Tranquillus pensioned off, and he retired to his cottage in the Sabine Hills there to mull undisturbed over the vices of Tiberius.

Arlesko Favorinusek greziar hizkuntzazko idazkaritza bat eduki zuen bere gain bolada batez:

Favorino de Arles desempe?? cierto tiempo una secretaria griega;

Favorinus d'Arles eut quelque temps un secr?tariat grec :

A Greek secretariat was held for some time by Favorinus of Arles.

xirula-soinuarena bezalako ahotsa zu?n epotx hura ez zen, hala ere, guztiz fineziarik gabea. Inoiz aurkitu izan dudan izpiriturik faltsuenetariko bat zen, ordea;

aquel enano de voz aflautada no carec?a de fineza. Era uno de los esp?ritus m?s falsos que jam?s he encontrado;

ce nain ? voix fl?t?e n'?tait pas d?pourvu de finesse. C'?tait un des esprits les plus faux que j'aie rencontr?s ;

That dwarf with the high treble voice was not devoid of subtlety but his mind was the most given to false deductions of any that I have encountered.

maiz aritzen ginen elkarrekin eztabaidan, baina beti ere haren erudizioak zorabiatu-edo egiten ninduen.

disput?bamos, pero me encantaba su erudici?n.

nous nous disputions, mais son ?rudition m'enchantait.

We were always disputing, but his erudition charmed me.

Haren hipokondria porrokatua libertigarria zitzaidan oso, han ibiltzen baitzen beti, amorante bat bere kuttunaz bezalatsu, bere osasunaz zeharo kezkaturik.

Me regocijaba su hipocondr?a, que lo llevaba a ocuparse de su salud como un amante de su amada.

Je m'amusais de son hypocondrie, qui le faisait s'occuper de sa sant? comme un amant d'une ma?tresse aim?e.

I was amused at his hypochondria; he dwelt upon his health like a lover attending a cherished mistress.

Bazuen hinduar zerbitzari bat, Ekialdetik gastu handien truke ekarritako arroz bat prestatu ohi ziona;

Ten?a un servidor hind? que le preparaba el arroz tra?do con no poco gasto de Oriente;

Son serviteur hindou lui pr?parait du riz venu ? grands frais d'Orient ;

His Hindu servant prepared his rice, imported from the Orient at great expense;

zoritxarrez, sukaldari exotiko hura oso gaizki mintzatzen zen grekoz, eta oso gutxi bestelako edozein hizkuntzatan ere:

por desgracia aquel ex?tico cocinero hablaba muy mal el griego, y apenas sabia otros idiomas, por lo cual no pudo ense?arme nada sobre las maravillas de su pa?s natal.

par malheur, ce cuisinier exotique parlait fort mal le grec, et fort peu en aucune langue : il ne m'apprit rien sur les merveilles de son pays natal.

unfortunately, this exotic cook spoke Greek badly, and said but little in any language, so he taught me nothing about the marvels of his native land.

ez zidan bere jaioterriko miresgarritasunei buruz ezertxo ere irakatsi.

Favorino se jactaba de haber realizado en su vida tres cosas bastante raras.

Favorinus se flattait d'avoir accompli dans sa vie trois choses assez rares :

Favorinus flattered himself on having accomplished three rather rare things in his life:

Galoa izanik ere inor baino hobeto heleniartua omen zen;

Galo, se hab?a helenizado mejor que nadie;

Gaulois, il s'?tait hell?nis? mieux que personne ;

though a Gaul, he had Hellenized himself better than anyone else;

aitonen seme ez izan arren, egunero ibiltzen omen zen enperadorearekin inkimanka eta sesioan, zer horrek aparteko kalterik ez zekarkiolarik ibili ere, kalterik ez bereganatze hori nire pazientziari eta ez besteri zor zitzaiola esaten ez bazuen ere;

hombre de baja extracci?n, disputaba sin cesar con el emperador sin que ello le acarreara ning?n inconveniente, singularidad que en definitiva le honraba;

homme de peu, il se querellait sans cesse avec l'empereur, et ne s'en portait pas plus mal pour cela, singularit? qui d'ailleurs ?tait toute ? mon cr?dit ;

though of humble origin, he was constantly quarrelling with the emperor and coming off none the worse for it, a remarkable fact which was, however, entirely to my credit;

eta azkenik, nahiz-eta ziztroa troa izan, aldiro-aldiro ordaintzen omen zuen adulterioagatiko isuna.

impotente, ten?a que pagar de continuo la multa aplicable a los ad?lteros.

impuissant, il payait continuellement l'amende pour adult?re.

though impotent, he was continually paying fines for seduction of married women.

Eta egia da probintzietako bere mireslesek makina bat aldiz sortu ohi ziotela katramilarik aski, maiz asko nik neuk zuzenean parte hartu behar izaterainoko puntuan, haietatik onik aterako bazen.

Verdad es que sus admiradoras provincianas le met?an en dificultades de las cuales ten?a yo que andar sac?ndolo.

Et il est vrai que ses admiratrices de province lui cr?aient des ennuis dont j'eus plus d'une fois ? le tirer.

And it is true that his lady admirers in provincial literary circles caused him difficulties from which I had more than once to extricate him.

Azkenerako nekatu egin nintzen tipo hartaz, eta Eudemoni eman nion haren lekua.

Al final me cans? y Eudem?n ocup? su puesto.

Je m'en lassai, et Eud?mon prit sa place.

I wearied of that, and Eudemo took his place.

Dena dela, oro har, txunditzeko tamainan izan naiz beti ere ongi zerbitzatua.

Pero en conjunto he sido bien servido.

Mais, dans l'ensemble, j'ai ?t? ?trangement bien servi.

But on the whole I have been unaccountably well served.

Adiskide-eta enplegatu-talde txiki honen begiruneak iraun egin du denboretan zehar, jainkoek bakarrek jakin nola, bidaietako nabasikeria zakarrak ohi dakartzan eragozpenak berak ere gaindituz;

El respeto de ese peque?o grupo de amigos y de empleados ha sobrevivido, s?lo los dioses saben c?mo, a la brutal intimidad de los viajes;

Le respect de ce petit groupe d'amis et d'employ?s a surv?cu, les dieux savent comment, ? l'intimit? brutale des voyages ;

The respect of that little group of friends and employees has survived, the gods only know how, through the rough intimacies of travel;

beraien zogitasuna, beharbada, leialtasuna bera baino harrigarriagoa izan da.

su discreci?n ha sido m?s asombrosa, si es posible, que su fidelidad.

leur discr?tion a ?t? plus ?tonnante encore, si possible, que leur fid?lit?.

their discretion has been still more astonishing, if possible, than their fidelity.

Etorkizuneko Suetonioek ezin izango dute, baldinbetan, niri buruzko anekdota askorik bildu.

Los Suetonios del futuro cosechar?n muy pocas an?cdotas sobre m?.

Les Su?tones de l'avenir auront fort peu d'anecdotes ? r?colter sur moi.

The Suetoniuses of the future will have few anecdotes to harvest concerning me.

Publikoak nire bizitzaz dakien guztia nik neuk adierazia da.

Lo que el p?blico sabe de mi vida, es lo que yo mismo he revelado.

Ce que le public sait de ma vie, je l'ai r?v?l? moi-m?me.

What the public knows of my life I have revealed.

Lagunek beti oso ondo gorde izan dituzte nire sekretuak, bai politikoak bai bestelakoak ere;

Mis amigos guardaron mis secretos, tanto los pol?ticos como los otros;

Mes amis m'ont gard? mes secrets, les politiques et les autres ;

My friends have kept my secrets, political and otherwise;

aitortzea ere bidezkoa da, alabaina, nik neuk ere haien faboretan maiz egin izan dudala beste horrenbeste.

justo es decir que hice lo mismo con los suyos.

il est juste de dire que j'en fis souvent autant pour eux.

it is fair to say that I often did the same for them.

harez gero, eta betirako, aldaturik geldituko den paisaia baten gainean giza oinatza ezartzea da;

Construir es colaborar con la tierra, imprimir una marca humana en un paisaje que se modificar? as? para siempre;

Construire, c'est collaborer avec la terre : c'est mettre une marque humaine sur un paysage qui en sera modifi? ? jamais ;

To build is to collaborate with earth, to put a human mark upon a landscape, modifying it forever thereby;

hirien bizitza izan ohi den aldakuntza astirotsu horretako partaide izatea ere bada.

es tambi?n contribuir a ese lento cambio que constituye la vida de las ciudades.

c'est contribuer aussi ? ce lent changement qui est la vie des villes.

the process also contributes to that slow change which makes up the history of cities.

Zenbat ardura zubi baten edo iturri baten aurkientzarik egokiena bilatzeko, mendi-bide bati aldi berean ekonomikoena eta ederrena den bihurgune zehatza emateko.

Cu?ntos afanes para encontrar el emplazamiento exacto de un puente o una fontana, para dar a una ruta de monta?a la curva m?s econ?mica que ser? al mismo tiempo la m?s pura...

Que de soins pour trouver l'emplacement exact d'un pont ou d'une fontaine, pour donner ? une route de montagne cette courbe la plus ?conomique qui est en m?me temps la plus pure...

What thought and care to determine the exact site for a bridge, or for a fountain, and to give a mountain road that perfect curve which is at the same time the shortest....

Megarako bidearen zabaltzeak antzaldatu egin zuen skyroniar harkaitzen paisaia;

La ampliaci?n de la ruta de Megara transformaba el paisaje de rocas esquinorianas;

L'?largissement de la route de M?gare transformait le paysage des roches skyroniennes ;

The widening of the road to Megara transformed the shore along the Scironian Cliffs;

Antinoe Itsaso Gorriarekin elkartzen duten ia bi mila estadiotako zoladura sendozko galtzadak, ur-bildegiz eta postu militarrez han-hemenka horniturikoak, lortu zuen, lortu, basamortuan oparotasunaren aroa has zedin, arriskuaren lehengo aroari amaiera emanaz.

los dos mil estadios de camino pavimentado, provisto de cisternas y puestos militares, que unen Ant?noe al Mar Rojo, inauguraban en el desierto la era de la seguridad y acababan con la del peligro.

les quelque deux mille stades de voie dall?e, munie de citernes et de postes militaires, qui unissent Antino? ? la Mer Rouge, faisaient succ?der au d?sert l'?re de la s?curit? ? celle du danger.

the two thousand odd stadia of paved way, provided with cisterns and military posts, which connected Antino?polis with the Red Sea brought an era of security to the desert following an era of danger.

Asiako bostehun hirik hornitutako zergen kopurua ez zen aski, hala ere, Troaden akuedukto-sistema bat eraikitzeko;

Los impuestos de quinientas ciudades asi?ticas no eran demasiados para construir un sistema de acueductos en la Tr?ade;

Ce n'?tait pas trop de tout le revenu de cinq cents villes d'Asie pour construire un syst?me d'aqueducs en Troade ;

For construction of a system of aqueducts in Troas all the revenue from five hundred cities of the province of Asia was not too high a price;

Carthagoko akueduktoak, berriz, neurri batean bederen, ordainduak zituen gerla punikoetako gogorkeriak.

el acueducto de Cartago resarc?a en cierto modo de las durezas de las guerras p?nicas.

l'aqueduc de Carthage repayait en quelque sorte les duret?s des guerres puniques.

an aqueduct for Carthage atoned in some part for the rigors of the Punic Wars.

Gotorlekuak altxatzea, azken batean, eustormak edo dikeak eraikitzea bezalakoxea zen:

Levantar fortificaciones, en suma, era lo mismo que construir diques:

?lever des fortifications ?tait en somme la m?me chose que construire des digues :

The erecting of fortifications was much like constructing dykes:

ibar bat edo inperio osoa babesteko gai izan ziteke?n lerro bat, ezponda bat, aurkitzea zen ardura nagusia, uhinen edo barbaroen erasoa geldiarazia, eutsia, hautsia, izango zen puntu zehatza markatzea.

consist?a en hallar la l?nea desde donde puede defenderse un ribazo o un imperio, el punto donde el asalto de las olas o de los b?rbaros ser? contenido y roto.

c'?tait trouver la ligne sur laquelle une berge ou un empire peut ?tre d?fendu, le point o? l'assaut des vagues ou celui des barbares sera contenu, arr?t?, bris?.

the object was to find the line on which a shore, or an empire, can be defended, the point where the assault of waves (or barbarians) will be held back, stopped, or utterly broken.

Portuak zizelkatzea, itsas golkoen edertasuna ernaltzea bezainbatekoa zen.

Dragar los puertos era fecundar la hermosura de los golfos.

Creuser des ports, c'?tait f?conder la beaut? des golfes.

The beauty of the gulfs bore fruit with the opening of harbors.

Bibliotekak fundatzea, ostera, bihitegi publikoak eraikitzea zen, zenbait zantzuren arabera, ondikotz, laster gainera etorriko zaigun izpirituaren negu luzerako erreserbak biltzea, alegia.

Fundar bibliotecas equival?a a construir graneros p?blicos, amasar reservas para un invierno del esp?ritu que, a juzgar por ciertas se?ales y a pesar m?o, veo venir.

Fonder des biblioth?ques, c'?tait encore construire des greniers publics, amasser des r?serves contre un hiver de l'esprit qu'? certains signes, malgr? moi, je vois venir.

The founding of libraries was like constructing more public granaries, amassing reserves against a spiritual winter which by certain signs, in spite of myself, I see ahead.

Berreraikintza-lan asko egina naiz: jarduera hau, izan ere, aspaldiko denborekin lankidetzan aritzea baita, orduko izpiritua jaso edo aldaraztea, etorkizun luzeago baterako errelebu gisa jokatzea;

He reconstruido mucho, pues ello significaba colaborar con el tiempo en su forma pasada, aprehendiendo o modificando su esp?ritu, sirvi?ndole de relevo hacia un m?s lejano futuro;

J'ai beaucoup reconstruit : c'est collaborer avec le temps sous son aspect de pass?, en saisir ou en modifier l'esprit, lui servir de relais vers un plus long avenir ;

I have done much rebuilding. To reconstruct is to collaborate with time gone by, penetrating or modifying its spirit, and carrying it toward a longer future.

harrien azpian iturburuen sekretua berraurkitzea da.

es volver a encontrar bajo las piedras el secreto de las fuentes.

c'est retrouver sous les pierres le secret des sources.

Thus beneath the stones we find the secret of the springs.

Gure bizitza labur da:

Nuestra vida es breve;

Notre vie est br?ve :

Our life is brief:

etengabe aipatzen ditugu geurearen aurretiko edo geurearen ondorengo mendeak, gurekin, baina, zerikusirik gabeko zerbait erabat arrotz bailiran; nik neuk, ordea, ukitu egiten nituen iragan eta etorkizun horiek, harri haiekin jolasten nintz?n bakoitzean.

hablamos sin cesar de los siglos que preceden o siguen al nuestro, como si nos fueran totalmente extranjeros; y sin embargo llegaba a tocarlos en mis juegos con la piedra.

nous parlons sans cesse des si?cles qui pr?c?dent ou qui suivent le n?tre comme s'ils nous ?taient totalement ?trangers ; j'y touchais pourtant dans mes jeux avec la pierre.

we are always referring to centuries which precede or follow our own as if they were totally alien to us, but I have come close to them in my play with stone.

Eskoratzen ari naizen orma eta pareta hauek beroak daude oraindik, aspaldi suntsituriko hainbat gorputzek bertan utzitako igurtziak direla medio;

Esos muros que apuntalo est?n todav?a tibios del contacto de cuerpos desaparecidos;

Ces murs que j'?taie sont encore chauds du contact de corps disparus ;

These walls which I reinforce are still warm from contact with vanished bodies;

oraindik sortu gabeko aunitz eskuk laztanduko dituzte zutabe-ganore hauetxek.

manos que todav?a no existen acariciar?n los fustes de estas columnas.

des mains qui n'existent pas encore caresseront ces f?ts de colonnes.

hands yet unborn will caress the shafts of these columns.

Neure heriotzaz, eta batez ere beste battoarenaz, zenbat-eta gogoeta gehiago egin, orduan-eta gogatsuago saiatu izan naiz geure bizitzei luzagarri ia suntsiezin hauek ematen.

Cuanto m?s he pensado en mi muerte, y sobre todo en la del otro, con mayor motivo he buscado agregar a nuestras vidas esas prolongaciones casi indestructibles.

Plus j'ai m?dit? sur ma mort, et surtout sur celle d'un autre, plus j'ai essay? d'ajouter ? nos vies ces rallonges presque indestructibles.

The more I have meditated upon my death, and especially upon that of another, the more I have tried to add to our lives these virtually indestructible extensions.