Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

hark idatzitakoak, izan ere, zorrotzak eta argiak izaten ziren gehienetan.

cambi?bamos correspondencia y sus cartas no carec?an de ingenio.

les siennes n'?taient pas d?pourvues d'esprit.

we exchanged letters; his were not without wit.

Halako batean, ordea, nazka hartu nion iruzurkeria-mota tentel eta geza hari;

Pero a la larga toda esa ins?pida impostura hab?a terminado por repugnarme.

? la longue pourtant, j'avais pris en d?go?t cette fade imposture ;

In the long run, however, I had become disgusted with such dreary pretense;

mozorroa noiznahi eta nonahi kendu ahal izatea da, hain zuzen, zahartzaroari topatzen diodan abantailarik bakarrenetakoa;

La posibilidad de quitarse la m?scara en todas las ocasiones es una de las raras ventajas que reconozco a la vejez;

la possibilit? de jeter le masque en toutes choses est l'un des rares avantages que je trouve ? vieillir ;

the possibility of discarding the mask in every respect is one of the rare advantages which I find in growing old:

Paulinaren hiletara ez nintzen joan ere egin.

vali?ndome de ella, me negu? a asistir a los funerales de Paulina.

j'avais refus? d'assister aux fun?railles de Pauline.

I had refused to be present at the funeral of Paulina.

Betharreko kanpamenduan, gorputzeko lazeriarik gorrieneko eta arimako etsimendurik beltzeneko momentuetan, samindurarik handiena zera pentsatzean sentitzen nuen, ibili eta ibili eta azkenean, alegia, Servianusek lortu egin behar zuela bere helburua, eta nire erruz lortu ere;

En el campamento de Bethar, en las peores horas de miseria f?sica y de desaliento, la suprema amargura hab?a sido la de pensar que Serviano alcanzar?a su objeto, y que lo alcanzar?a por mi culpa.

Au camp de B?thar, aux pires heures de mis?re corporelle et de d?couragement, la supr?me amertume avait ?t? de me dire que Servianus touchait au but, et y touchait par ma faute ;

In the camp of Bethar, in the worst hours of physical distress and discouragement, the supreme bitterness had been to tell myself that Servianus was nearing his goal, and nearing it by my fault;

laurogeitaka urteko agure zahar hura, bere kemenak eralgitzen beti ere hain xuhur eta neurritsua, horra nola moldatzera zihoan, horratik, berrogeita hamazazpi urteko gizon gaixo hau baino luzaroagoan bizitzeko;

Aquel octogenario tan parsimonioso con sus fuerzas se las arreglar?a para sobrevivir a un enfermo de cincuenta y siete a?os.

cet octog?naire si m?nager de ses forces s'arrangerait pour survivre ? un malade de cinquante-sept ans ;

that octogenarian so niggard of his strength would manage to survive an invalid of fifty-seven years;

testamenturik egin gabe hil izan banintz, hark jakingo zukeen, bai, nola bereganatu bai disidenteen sufragioak baita, nire koinatua hautatuz, nirekiko leialtasunari eutsi egiten ziotela pentsatuko zuketenen oniritzia ere;

Si yo mor?a intestado, sabr?a conseguir a la vez los sufragios de los descontentos y la aprobaci?n de quienes pensar?an seguir si?ndome fieles al elegir a mi cu?ado.

si je mourais intestat, il saurait obtenir ? la fois les suffrages des m?contents et l'approbation de ceux qui croiraient me rester fid?les en ?lisant mon beau-fr?re ;

if I should die intestate he would contrive to obtain both the votes of the malcontents and the approval of those who thought that they were remaining faithful to me in electing my brother-in-law;

ahaidetasun-izpi horretaz baliatuko zatekeen hura, nire obra zapuztu eta hondatzeko.

Su m?nimo parentesco le servir?a para echar abajo mi obra.

il profiterait de cette mince parent? pour saper mon ?uvre.

he would profit from our slender kinship to undermine my work.

Servianus, azken batean, ez baitzen erabat gizon txepel eta bertuterik gabea;

Me dec?a, tratando de calmarme, que el imperio pod?a encontrar amos peores;

Pour me calmer, je me disais que l'empire pourrait trouver de pires ma?tres ;

In order to calm my fears I used to say to myself that the empire could find worse masters;

agian, Fuscus trauskil hura bera ere, egunen batean, agintaritzara iristeko duin izan liteke.

despu?s de todo Serviano ten?a sus virtudes y hasta el torpe Fusco ser?a quiz? digno de reinar alg?n d?a.

Servianus en somme n'?tait pas sans vertus ; l'?pais Fuscus lui-m?me serait peut-?tre un jour digne de r?gner.

Servianus after all was not without qualities; even the dull Fuscus would one day perhaps be worthy to reign.

Baina gelditzen zitzaid?n indar apurra oldartu egiten zen gezur honen kontra, eta bizitzari eutsi egin nahi nion, sugegorri zital hura behingoz lehertu ahal izateko.

Pero todo lo que me quedaba de energ?a se rebelaba contra esa mentira y deseaba seguir viviendo para aplastar a aquella v?bora.

Mais tout ce qui me restait d'?nergie se refusait ? ce mensonge, et je souhaitais vivre pour ?craser cette vip?re.

But all the energy which I had left was summoned to refuse this lie, and I wished to live if only to crush that viper.

Erromara itzuli nintzenean, Luciusekin elkartu nintzen berriro.

En Roma volv? a encontrarme con Lucio.

A mon retour ? Rome, j'avais retrouv? Lucius.

On coming back to Rome I saw much of Lucius again.

Garai batean, konpromiso batzuk hartuak nituen berarekiko, inork gutxik eutsi ohi dien horietakoak, egia esan, baina nik neuk gogoan neuzkanak.

En otros tiempos hab?a contra?do con ?l ciertos compromisos, de esos que nadie se preocupa de cumplir pero que yo hab?a recordado.

Jadis, j'avais pris envers lui des engagements que d'ordinaire on ne se pr?occupe gu?re de tenir, mais que j'avais gard?s.

In former days I had made commitments to him which ordinarily one hardly troubles to fulfill, but which I had kept.

Ez da egia, bestalde, inoiz purpura inperialik agindua nionik;

Verdad es, por lo dem?s, que jam?s le promet? la p?rpura imperial;

Il n'est pas vrai d'ailleurs que je lui eusse promis la pourpre imp?riale ;

It is not true, however, that I had promised him the imperial purple;

sekula ez da horrelakorik egiten. Baina hamabost urtetan zehar nik neuk ordainduak nituen haren zorrak, isilaraziak haren eskandaloak, eta beti ere luzamendurik gabe emana nien erantzuna haren eskutitzei-eskutitz zoragarriak, benetan, nahiz-eta beti beretzat dirua edota bere adiskideentzat karguak eskatzen amaitzen zutenetakoak izan-.

no se hacen cosas as?. Pero durante quince a?os hab?a pagado sus deudas, sofocado los esc?ndalos y nunca dej? de contestar sus cartas, que eran deliciosas pero que terminaban siempre con pedidos de dinero para ?l o de ascensos para sus protegidos.

on ne fait pas ces choses l? Mais pendant pr?s de quinze ans j'avais pay? ses dettes, ?touff? les scandales, r?pondu sans tarder ? ses lettres, qui ?taient d?licieuses, mais qui finissaient toujours par des demandes d'argent pour lui ou d'avancement pour ses prot?g?s.

such things are not done. But for nearly fifteen years I had paid his debts, hushed up his scandals, and answered his letters without delay; delightful letters they were, but they always ended with requests for money for himself, or for advancement for his friends.

Gizon hura nahastuegia zegoen nire bizitzarekin, eta, nahi izanez gero, horixe bera ere bazen nahiko motibo hura bazterrean uzteko, baina ez nuen inola ere horrelakorik nahi.

Demasiado unido a mi vida estaba para que pudiera excluirlo de ella si se me antojaba, pero lejos me hallaba de querer tal cosa.

Il ?tait trop m?l? ? ma vie pour que je pusse l'en exclure, si je l'avais voulu, mais je ne voulais rien de tel.

He was too much mingled with my life for me to exclude him from it had I wished to do so, but I wished nothing of the sort.

Harekin solastatzea liluragarria zen beti:

Su conversaci?n era deslumbrante;

Sa conversation ?tait ?blouissante :

His conversation was brilliant:

askok zirtzil eta axaleko zeritzot?n gizaseme gazte hark ofizioko makina bat letra-gizonek baino gehiago eta hobeto irakurria zuen.

aquel joven a quien muchos consideraban trivial, hab?a le?do m?s y mejor que los literatos profesionales.

ce jeune homme qu'on estimait futile avait plus et mieux lu que les gens de lettres dont c'est le m?tier.

this young man whom people judged superficial had read more, and more intelligently, than the writers who make such works their profession.

Haren gustua bikaina zen gauza guztietan, edozein zelarik ere gaia: bizidunak zein bizigabeak, pertsonak nahiz objektuak, usadioak edo, auskalo, baita bertso greko bat neurtzeko modurik egokiena ere.

Ten?a el m?s exquisito gusto para todas las cosas; se tratara de personas, objetos, usos, o de la manera m?s justa de escandir un verso griego.

Son go?t ?tait exquis en toutes choses, qu'il s'ag?t d'?tres, d'objets, d'usages, ou de la fa?on la plus juste de scander un vers grec.

In everything his taste was exquisite, whether for people, objects, manners, or the most exact fashion of scanning a line of Greek verse.

Haren trebetasuna aintzakotzat hartu ohi zuten Senatuan, eta lortu ere hizlari-fama handia lortua zuen, hango bere jardunak zirela medio:

En el Senado, donde ten?a fama de h?bil, hab?a logrado celebridad como orador;

Au S?nat, o? on le jugeait habile, il s'?tait fait une r?putation d'orateur ;

In the Senate, where he was considered able, he had made a reputation as an orator:

egiten zitu?n hitzaldiak, zehatzak eta oparoak aldi berean, egin eta berehalaxe erabili ohi zituzten eredutzat eledertasun-irakasleek.

sus discursos, concisos y ornados a la vez, serv?an de flamantes modelos a los profesores de elocuencia.

ses discours ? la fois nets et orn?s servaient tout frais de mod?les aux professeurs d'?loquence.

his speeches were at the same time terse and ornate, and served immediately upon utterance as models for the professors of eloquence.

Pretore izendatua nuen, kontsul ere bai, geroago: ongi beteak zituen bi eginbeharrok.

Lo hice nombrar pretor, y m?s tarde c?nsul, funciones que cumpli? satisfactoriamente.

Je l'avais fait nommer pr?teur, puis consul : il avait bien rempli ces fonctions.

I had had him named praetor, and then consul: he had fulfilled these functions well.

Urte batzuk lehenago, ezkontarazi egina nuen, neure agintealdiaren hasieran terreatua izan z?n harako Nigrinus kontsulgaiaren alabarekin;

Algunos a?os atr?s lo hab?a casado con la hija de Nigrino, uno de los tenientes imperiales ejecutados al comienzo de mi reino;

Quelques ann?es plus t?t, je l'avais mari? ? la fille de Nigrinus, l'un des hommes consulaires ex?cut?s au d?but de mon r?gne ;

Some years earlier I had arranged a marriage for him with the daughter of Nigrinus, one of the consular conspirators executed at the beginning of my reign;

ezkontza hura nire bakeatze-politikaren ezaugarri bihurtua zen.

aquella uni?n pas? a ser el emblema de mi pol?tica de pacificaci?n.

cette union devint l'embl?me de ma politique d'apaisement.

that union became the emblem of my policy of conciliation.

emazte gazte hura kexu ibiltzen zen beti, senarrak abandonaturik zeukala-eta;

El matrimonio no fue muy feliz;

Elle ne fut que mod?r?ment heureuse :

It was but moderately successful:

hala eta guztiz ere, hiru ume izan zituen Luciusengandik, haietariko bat mutila.

la joven esposa se quejaba del abandono de Lucio, de quien ten?a sin embargo tres hijos, uno de ellos var?n.

la jeune femme se plaignait d'?tre n?glig?e ; elle avait pourtant de lui trois enfants, dont un fils.

the young woman complained of being neglected, but she had three children by him, one of whom was a son.

Emaztearen zinkurin ia etengabekoei Luciusek, izotzezko adeitasun batekin, zera ihardesten zien, ezkondu, alegia, familiarentzat ezkontzen dela bat, eta ez norberarentzat, eta hain kontratu larri bat nekez egoki daitekeela amodioaren jolas axolagabeekin.

A sus quejas casi continuas, Lucio respond?a con helada cortes?a que uno se casa por su familia y no por si mismo, y que un contrato tan grave no se aviene con los despreocupados juegos del amor.

? ses g?missements presque continuels, il r?pondait avec une politesse glac?e qu'on se marie pour sa famille, et non pour soi-m?me, et qu'un contrat si grave s'accommode mal des jeux insouciants de l'amour.

To her almost continual repining he would reply with frigid politeness that one marries for one's family's sake and not for oneself, and that so weighty a contract ill affords with the carefree play of love.

Haren sistema konplikatuak emakume amorante galantak galdatzen zituen fazarako, eta esklabo manukorrak irritserako.

Su complicado sistema requer?a hermosas amantes para el espect?culo, y f?ciles esclavos para la voluptuosidad.

Son syst?me compliqu? exigeait des ma?tresses pour l'apparat et de faciles esclaves pour la volupt?.

His complicated system demanded mistresses for display and willing slaves for sensuous delights.

Plazeraren plazerez bere burua akabatzen ari zen, baina maisu-lan bat egiterakoan artista batek bere burua hiltzen duen era berdintsuan:

Se estaba matando a fuerza de placer, pero como un artista se mata realizando una obra de arte;

Il se tuait de plaisir, mais comme un artiste se tue ? r?aliser un chef-d'?uvre :

He was killing himself in pursuit of pleasure, but was doing so like an artist who destroys himself in completing a masterpiece:

ezin niezaiokeen, hori zelaeta, deus ere gaitzetsi.

y no soy yo quien he de reproch?rselo.

ce n'est pas ? moi de le lui reprocher.

it is not for me to reproach him in that.

Aditasunez begiratzen nuen haren bizitza:

Lo miraba vivir.

Je le regardais vivre :

I watched him live:

hari buruz neuk?n iritzia etengabe zihoan aldatuz, eta hori ez da oso maiz gertatzen, oso gertutik hunkitzen gaituzten izakienganako izan ezik;

Mi opini?n sobre ?l se modificaba de continuo, cosa que s?lo sucede con aquellos seres que nos tocan de cerca;

mon opinion sur lui se modifiait sans cesse, ce qui n'arrive gu?re que pour les ?tres qui nous touchent de pr?s ;

my opinion of him was constantly changing, a thing which rarely happens except for those persons to whom we are closely attached;

normalean, besteok askoz ere orokorkiago, eta behin betirako, juzkatzearekin aski zaigula pentsatu ohi dugu.

a los dem?s nos contentamos con juzgarlos en general y de una vez por todas.

nous nous contentons de juger les autres plus en gros, et une fois pour toutes.

we are satisfied to judge others more in general, and once for all.

Batzuetan, haren mutiritasun itxuratiren batek, haren zakarkeriaren batek, edota haren hitz hotz eta txoribururen batek asaldatu egiten ninduen;

A veces me inquietaba alguna estudiada insolencia, una dureza, una palabra fr?amente fr?vola;

Parfois, une insolence ?tudi?e, une duret?, un mot froidement frivole m'inqui?taient ;

Sometimes a studied insolence and hardness, or a coldly frivolous remark would disturb me;

noizbehinka, oharpen zorrotzen bat egiten zuenean, bazirudien ziplo agertarazten zuela estadu-gizona izateko zeuk?n dohaia.

pero casi siempre me dejaba arrastrar por aquel ingenio r?pido y ligero, en el que una observaci?n acerada permit?a presentir bruscamente al estadista futuro.

plus souvent, je me laissais entra?ner par cet esprit rapide et l?ger ; une remarque ac?r?e semblait faire pressentir tout ? coup l'homme d'?tat futur.

more often, however, I let myself be carried along by his swift and nimble intelligence; an astute comment seemed suddenly to reveal the future statesman.

Aipatu egiten nizkion kontuok Marcius Turbori, nire lagun hau, pretorioko prefekturako bere karguan egun luze eta nekosoa iragan ondoren, arratsero etortzen baitzen nirera, eguneroko gaiez solas egin eta dato-partidatxoren bat jolastera;

Hablaba de ?l a Marcio Turbo, quien una vez terminada su fatigosa jornada de prefecto del pretorio venia todas las noches a charlar sobre las cuestiones del momento y a jugar conmigo una partida de dados;

J'en parlais ? Marcius Turbo, qui, apr?s sa fatigante journ?e de pr?fet du pr?toire, venait chaque soir causer des affaires courantes et faire avec moi sa partie de d?s ;

I spoke of all this to Marcius Turbo, who after his tiring day as Praetorian prefect came every evening to talk over current business and play his game of dice with me;

astiro eta zehazki berraztertzen genituen Luciusek enperadore-eginkizunak behar bezala betetzeko izan litzakeen ahalbideak.

juntos volv?amos a examinar minuciosamente las posibilidades que ten?a Lucio de cumplir adecuadamente una carrera de emperador.

nous r?-examinions minutieusement les chances qu'avait Lucius de remplir convenablement une carri?re d'empereur.

together we re-examined in utmost detail Lucius' possibilities for suitably fulfilling the career of emperor.

zenbaitek sorbaldak altxatu eta aholku bakartzat zera esaten zidaten, nahi nuena egiteko, alegia;

Mis amigos se asombraban de mis escr?pulos, algunos encogi?ndose de hombros, me aconsejaban tomar el partido que m?s me agradara;

Mes amis s'?tonnaient de mes scrupules ; certains me conseillaient en haussant les ?paules de prendre le parti qui me plaisait ;

My friends were amazed at my scruples; some of them counseled me, with a shrug of the shoulders, to take whatever decision I liked;

nik ez dakit horrelako jendeak zer pentsatzen duen, norbaiti munduaren erdia oinordekotzan uztea zein mendiko txabola bat uztea gauza berdintsua-edo dela, nonbait.

gentes as? se imaginan que uno puede legar la mitad del mundo como si dejara una casa de campo.

ces gens-l? s'imaginent qu'on l?gue ? quelqu'un la moiti? du monde comme on lui laisserait une maison de campagne.

such people imagine that one bequeaths half the world to someone as one would leave a country house to a friend.

Gauez ere, hausnarketan jarraitzen nuen:

Durante la noche volv?a a pensar en el asunto.

J'y repensais la nuit :

I reflected further about it by night:

Luciusek bete berria zuen bere hogeita hamargarren urtea:

Lucio ten?a apenas treinta a?os.

Lucius avait ? peine atteint la trentaine :

Lucius had hardly reached thirty;

zer zen Caesar hogeita hamar urterekin, familia oneko seme zorretan ito eta eskandaloen eskandaloz zeharo likistu bat baizik?

?Qu? era C?sar a los treinta a?os sino un hijo de buena familia, cubierto de deudas y manchado de esc?ndalos?

qu'?tait C?sar ? trente ans, sinon un fils de famille cribl? de dettes et sali de scandales ?

what was Caesar at thirty years but a young patrician submerged in debts and sullied by scandal?

Trajanok ni aukeratu baino lehenago Antiokian pasa nitu?n harako egun txar haietan bezala, larritasunak bihotza estutzen zidalarik, pentsatu ere egiten nuen ezen ezer ez dela gizon baten benetako jaiotza baino astirotsuagoa:

Como en los negros d?as de Antioqu?a, antes de ser adoptado por Trajano, pensaba con el coraz?n oprimido que nada es m?s lento que el verdadero nacimiento de un hombre;

Comme aux mauvais jours d'Antioche, avant mon adoption par Trajan, je songeais avec un serrement de c?ur que rien n'est plus lent que la v?ritable naissance d'un homme :

As in the bad days of Antioch, before my adoption by Trajan, I thought with a pang that nothing is slower than the true birth of a man:

neure hogeita hamargarren urtea Panoniako kanpainarakoan bete nuen, hango gorabeherek boterearen erantzukizunak zeinen handiak diren ohartarazi eta estreinako aldiz begiak zabaldu zizkidateneko hartan;

yo mismo hab?a pasado los treinta a?os cuando la campa?a de Panonia me abri? los ojos sobre las responsabilidades del porvenir;

j'avais moi-m?me d?pass? ma trenti?me ann?e ? l'?poque o? la campagne de Pannonie m'avait ouvert les yeux sur les responsabilit?s du pouvoir ;

I had myself passed my thirtieth year before the Pannonian campaign had opened my eyes to the responsibilities of power;

Lucius, zenbaitetan, ni adin horretan nintz?n baino ere helduago iruditzen zitzaidan.

y a veces me parec?a que Lucio era un hombre m?s cumplido que yo a esa edad.

Lucius me semblait parfois plus accompli que je ne l'?tais ? cet ?ge.

Lucius seemed to me at times more accomplished than I was at that age.

Erabakia zirt-zartean hartu nuen, itolarrialdizko zartako bat, besteak baino kezkagarriagoa, nozitu behar izan nu?n batean, garbi ikusi bainuen ez nuela, harez gero, inola ere denbora alferrik galtzen ibiltzeko astirik.

A ra?z de una crisis de sofocaci?n m?s grave que las anteriores-aviso de que ya no hab?a tiempo que perder-me decid? bruscamente y adopt? a Lucio, quien tom? el nombre de Elio C?sar.

Je me d?cidai brusquement, ? la suite d'une crise d'?touffement plus grave que les autres, qui vint me rappeler que je n'avais plus de temps ? perdre.

I made up my mind abruptly, after a crisis of suffocation graver than the others, which warned me that I had no more time to lose.