Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

Erabakia zirt-zartean hartu nuen, itolarrialdizko zartako bat, besteak baino kezkagarriagoa, nozitu behar izan nu?n batean, garbi ikusi bainuen ez nuela, harez gero, inola ere denbora alferrik galtzen ibiltzeko astirik.

A ra?z de una crisis de sofocaci?n m?s grave que las anteriores-aviso de que ya no hab?a tiempo que perder-me decid? bruscamente y adopt? a Lucio, quien tom? el nombre de Elio C?sar.

Je me d?cidai brusquement, ? la suite d'une crise d'?touffement plus grave que les autres, qui vint me rappeler que je n'avais plus de temps ? perdre.

I made up my mind abruptly, after a crisis of suffocation graver than the others, which warned me that I had no more time to lose.

Ez zen oso handinahia edo, baldin bazen, ez zuen ezagun, bere axolagabezi jarrera harekin;

Su ambici?n era negligente;

J'adoptai Lucius qui prit le nom d'?lius C?sar.

I adopted Lucius, who took the name of Aelius Caesar.

askonahia beharbada bazen, baina ez antsiatsua, nahi zu?n guztia erdiesten ohituta ere bazegoelako, besteak beste;

exig?a sin avidez, habituado desde siempre a conseguirlo todo;

Il n'?tait ambitieux qu'avec nonchalance ; il ?tait exigeant sans ?tre avide, ayant de tout temps l'habitude de tout obtenir ;

He was carefree even in his ambition, and though demanding was not grasping, having always been accustomed to obtain everything;

nire erabakia lasai eta ozarki onartu zuen.

por ello recibi? con la mayor desenvoltura mi decisi?n.

il prit ma d?cision avec d?sinvolture.

he took my decision with casual ease.

Irazkin zentzugabe bat gehitu nuen, ordea, esanaz ezen printze horail hura miresgarriki eder egongo zela purpuraren azpian;

Comet? la imprudencia de decir que aquel pr?ncipe rubio ser?a admirablemente hermoso vestido de p?rpura;

J'eus l'imprudence de dire que ce prince blond serait admirablement beau sous la pourpre ;

I had the imprudence to mention that this fair-haired prince would be admirably handsome clad in the purple;

esan banuen, esan nuen, bada, zereneta berehalaxe hasi baitziren betiko maiseatzaileak, Luciusi behinola izana genu?n nabastarre atseginkoia inperioarekin ordaindu nahi omen niola-eta erasten.

los maldicientes se apresuraron a sostener que yo pagaba con un imperio la voluptuosa intimidad de otrora.

les malveillants se h?t?rent de pr?tendre que je repayais d'un empire l'intimit? voluptueuse d'autrefois.

the maliciously inclined hastened to assert that I was giving an empire in return for a voluptuous intimacy of earlier days.

Jendilaje xixtrin horrek bai ez zuela ezertxo ere konprenitzen buruzagi baten izpirituaren joka-arauez, bere titulu eta postua denik-eta gutxiena merezi izandako buruzagi bat izanda ere.

Aquello equival?a a no comprender la forma en que piensa un jefe, por poco que merezca su t?tulo y su puesto.

C'est ne rien comprendre ? la mani?re dont fonctionne l'esprit d'un chef, pour peu que celui-ci m?rite son poste et son titre.

Such a charge shows no understanding of the way that the mind of a ruler functions (provided that in some degree he merits his post and his title).

Neure erabakia hartzerakoan gisa hartako kontsideroak kontuan hartu izan banitu, ez zatekeen, noski, hautagai bakarra Lucius izango.

Si consideraciones de esa especie hubieran desempe?ado alg?n papel en la adopci?n, Lucio no era el ?nico en quien podr?a haber fijado mi atenci?n.

Si de pareilles consid?rations avaient jou? un r?le, Lucius n'?tait d'ailleurs pas le seul sur qui j'aurais pu fixer mon choix.

If like considerations had figured, then Lucius would not have been the only one on whom I could have fixed my choice.

Hil berria zen nire emaztea Palatinoko bere egoitzan, hark, Tiburera aldatu beharrean, hantxe jarraitzea nahiago izan baitzuen beti, gogoko bakarrak zitu?n bere hispaniar adiskide eta ahaide-multzo ttipi hartaz inguraturik.

Mi mujer acababa de morir en su residencia del Palatino, que segu?a prefiriendo a T?bur y donde hab?a vivido rodeada de una peque?a corte de amigos y parientes espa?oles, ?nicos que contaban para ella.

Ma femme venait de mourir dans sa r?sidence du Palatin, qu'elle continuait ? pr?f?rer ? Tibur, et o? elle vivait entour?e d'une petite cour d'amis et de parents espagnols, qui seuls comptaient pour elle.

My wife had just died in her residence at the Palatine, which she had preferred to the end to Tibur, and where she lived surrounded by a small court of friends and Spanish relations, who were all that she cared about.

Elkarrenganako begirune eta adeitasunak, elkar aditzeko garai batean eginak genitu?n saio koxkor haiek, aspaldian bukatuak ziren gure artean, eta ezari-ezarian, haiek gabe, ezinikusia, narritadura, aiherkundea, baita, haren partetik, gorrotoa ere, nagusituak ziren.

Las consideraciones, las cortes?as, las d?biles tentativas de entendimiento hab?an cesado poco a poco entre nosotros, dejando al desnudo la irritaci?n, el rencor y, por parte de ella, el odio.

Les m?nagements, les biens?ances, les faibles vell?it?s d'entente avaient peu ? peu cess? entre nous et laiss? ? nu l'antipathie, l'irritation, la ranc?ur, et, de sa part ? elle, la haine.

The polite evasions, the proprieties, the feeble efforts towards understanding had gradually terminated between us, and had left exposed only antipathy, irritation, and rancor, and, on her part, hatred.

Bisita egitera joan nintzaion, bere azkenera hurbiltzen ari zela;

Fui a visitarla en sus ?ltimos tiempos:

Je lui rendis visite dans les derniers temps ;

I paid her a visit in the last days;

gaixotasunak are mikatzago bihurtua zion bere aiurri berez garratz eta uzkurra;

la enfermedad hab?a agriado a?n m?s su car?cter ?spero y melanc?lico;

la maladie avait encore aigri son caract?re ?cre et morose ;

sickness had further soured her morose and acid disposition;

elkarrikuste hura niri agiraka zakar eta odolgaiztokoak jaukikatzeko aukera aparta izan zuen, eta badirudi, halakoak esanda, lasaitu egin zela, akar eta erasiok lekukoen aurrean egiteko oieskeria jauki bazuen ere.

la entrevista le dio ocasi?n de proferir violentas recriminaciones que la aliviaron y que tuvo la indiscreci?n de hacer ante testigos.

cette entrevue fut pour elle l'occasion de r?criminations violentes, qui la soulag?rent, et qu'elle eut l'indiscr?tion de faire devant t?moins.

that interview was occasion for her for violent recrimination; she gained relief thereby, but was indiscreet in speaking thus before witnesses.

Haurrik izan gabe hiltzeari pozgarri zeritzon;

Se felicitaba de morir sin hijos;

Elle se f?licitait de mourir sans enfants ;

She congratulated herself on dying childless:

eta berak, orduan, aitarenganako zeuk?n gaitzerizko berbera izan beharko omen zukeen-eta, semeenganako ere.

pues mis hijos se hubieran parecido a m? y ella les hubiera mostrado la misma aversi?n que a su padre.

mes fils m'eussent sans doute ressembl? ; elle aurait eu pour eux la m?me aversion que pour leur p?re.

my sons would doubtless have resembled me, she said, and she would have had the save aversion for them as for their father.

Esaldi hura, hainbesterainoko gorroto-zornea zerion esaldi huraxe dut hark inoiz eman izan didan maitasun-froga bakarra.

Aquella frase en la que supura tanto rencor fue la ?nica prueba de amor que me haya dado Sabina.

Cette phrase o? suppure tant de rancune est la seule preuve d'amour qu'elle m'ait donn?e. Ma Sabine :

That avowal, in which such bitterness rankled, is the only proof of love which she has ever given me.

saiatu nintzen, pertsona batengandik beti ere, oroimena arakatuz gero, aurki ditzakegun gomuta jasangarrien kopurua gogora ekartzen;

A su muerte remov? esos recuerdos tolerables que siempre deja alg?n ser cuando nos tomamos el trabajo de buscarlos;

je remuais les quelques souvenirs tol?rables qui restent toujours d'un ?tre, quand on prend la peine de les chercher ;

I searched for the few passably good memories which are left of someone when we take the trouble to look back for them;

oroitu nintzen, behinola, sesio baten ondoren, neure urtebeteko oparitzat hark bidalia zid?n fruitu-otzare hartaz;

rememoraba una cesta de frutas que me enviara para mi cumplea?os, despu?s de una querella;

je me rem?morais une corbeille de fruits qu'elle m'avait envoy?e pour mon anniversaire, apr?s une querelle ;

I recalled a basket of fruit which she had sent me for my birthday, after a quarrel;

Tibur hiriko karrika estuetan barrena etxerantz literan ninderamat?n bitartean, garai batean nire amaginarreba Matidiarena izana z?n atseden-etxe apalaren aurretik igarotzerakoan, mingostasunez ekarri nituen gogora uda urrun bateko arrats haiek, emazte hotz eta gozakaitz haren ondoan plazera bilatzen alferrik saiatu izan nintzenekoak.

mientras pasaba en litera por las estrechas calles del municipio de T?bur, frente a la modesta casa que hab?a pertenecido a mi suegra Matidia evocaba con amargura algunas noches de un lejano est?o, cuando vanamente hab?a tratado de hallar placer junto a aquella joven esposa fr?a y dura.

en passant en liti?re par les rues ?troites du municipe de Tibur, devant la modeste maison de plaisance qui avait jadis appartenu ? ma belle-m?re Matidie, j'?voquais avec amertume quelques nuits d'un lointain ?t?, o? j'avais vainement essay? de me plaire aupr?s de cette jeune ?pouse froide et dure.

while passing by litter through the narrow streets of the town of Tibur and before the small summer house which had once belonged to my mother-in-law Matidia, I thought bitterly of some nights of a summer long ago, when I had tried in vain to arouse some amorous feeling for this young bride so harsh and so cold.

Nire emaztearen heriotzak gutxiago kantitu ninduen Landetxeko etxekoandre nu?n Arete jatorrarenak baino, azken hau ere negu hartan bertan eraman baitzuen hilobira sukar-joaldi batek.

La muerte de mi mujer me conmov?a menos que la de la buena Aret?, intendenta de la Villa, a quien un acceso de fiebre arrebat? ese mismo invierno.

La mort de ma femme me touchait moins que celle de la bonne Ar?t?, l'intendante de la Villa, emport?e le m?me hiver par un acc?s de fi?vre.

The death of my wife was less moving for me than the loss of the good Arete, the housekeeper at the Villa, stricken that same winter by fever.

Enperatriza hila zu?n gaitzak-medikuek zer zen diagnostikatzen ere apenas asmatua zutenak-azkeneko boladan erraietako oinaze ikaragarriak ekarriak zizkionez gero, haren kontra pozoia erabilia nuelako salakuntza egin zitzaidan bazterretan, baita zurrumurru funtsgabe hori erraz asko barreiatu ere.

Como la letal enfermedad de la emperatriz, que los m?dicos no hab?an sido capaces de diagnosticar, le produjera hacia el fin atroces dolores de entra?as, se me acus? de haber empleado el veneno y aquel rumor insensato hall? f?cil cr?dito.

Comme le mal auquel succomba l'imp?ratrice, m?diocrement diagnostiqu? par les m?decins, lui causa vers la fin d'atroces douleurs d'entrailles, on m'accusa d'avoir us? de poison, et ce bruit insens? trouva facilement cr?ance.

Because the illness to which the empress succumbed had been put poorly diagnosed by the physicians, and towards the last caused her cruel intestinal pain, I was accused of having had her poisoned, and that wild rumor was readily believed.

Esan beharrik ez, hain alferrikako krimen bat jaukitzeko ez nuela sekula tentaziorik izan.

De m?s est? decir que un crimen tan superfluo no me hab?a tentado nunca.

Il va sans dire qu'un crime si superflu ne m'avait jamais tent?.

It goes without saying that so superfluous a crime had never tempted me.

Nire emaztearen heriotza izan zen, beharbada, Servianus dena azken jokaldi bakar batean arriskatzera bultzatu zuena:

Quiz? la muerte de mi mujer impuls? a Serviano a jugar el todo por el todo.

Le d?c?s de ma femme poussa peut-?tre Servianus ? risquer son tout :

The death of Sabina perhaps pushed Servianus to risk his all:

Sabinak Erroman zu?n eragina oso baliagarri eta segurua izana zitzaion beti;

La influencia que ten?a Sabina en Roma favorec?a su causa;

l'influence qu'elle avait ? Rome lui avait ?t? solidement acquise ;

her influence in Rome had been wholly at his disposal;

hura hiltzean, porrot egiten zion bere sostengurik gogoangarrienetako batek.

con ella se derrumbaba uno de sus sostenes m?s respetables.

avec elle s'effondrait un de ses appuis les plus respect?s.

with her fell one of his most respected supports.

Gainera, laurogeita hamargarren urtea bete berria zuen; berak ere ez zeukan denbora alferrik galtzeko inongo betarik.

Por otra parte Serviano acababa de cumplir noventa a?os, y tampoco ?l ten?a tiempo que perder.

De plus, il venait d'entrer dans sa quatre-vingt-dixi?me ann?e ; lui non plus n'avait plus de temps ? perdre.

And further, he had just entered upon his ninetieth year; like me, he had no more time to lose.

Hilabeteak zeramatzan pretoriar goardiako ofizial-talde txiki batzuk bereganatzeko ahaleginetan;

Llevaba varios meses tratando de atraerse a peque?os grupos de oficiales de la guarda pretoriana;

Depuis quelques mois, il s'effor?ait d'attirer chez lui de petits groupes d'officiers de la garde pr?torienne ;

For some months now he had tried to draw around him small groups of officers of the Praetorian Guard;

batzuetan, adin zaharrak sortarazten duen begirune sinotsuaz baliatuz, ausartu ere egiten zen etxe barruan enperadore tratua eman ziezaioten agintzera.

su atrevimiento lleg? al punto de explotar el respeto supersticioso que inspira la edad avanzada, y hacerse tratar como emperador a puertas cerradas.

il osa parfois exploiter le respect superstitieux qu'inspire le grand ?ge pour se faire entre quatre murs traiter en empereur.

sometimes he ventured to exploit the superstitious respect which great age inspires in order to assume imperial authority within his four walls.

Jakinaren gainean nengoen, erabat, beraiek sekretuak zirela uste zut?n kontziliabulo haietaz, non Ursus zaharrak-Servianusek-konplotak egiteko hasi-masiak eta trikimailuak erakusten jarduten baitzion bere bilobari.

Poco tiempo antes hab?a yo reforzado la polic?a secreta militar, instituci?n que me parece repugnante pero que en esta oportunidad prob? su utilidad.

J'avais r?cemment renforc? la police secr?te militaire, institution r?pugnante, j'en conviens, mais que l'?v?nement prouva utile.

I had recently reinforced the secret military police, a distasteful institution, I admit, but one which the event proved useful.

Luciusen izendapenak ez zuen harritu agurea; aspaldidanik bide zegoen zeharo sinetsita ezen arazo honetan nik adierazten nitu?n zalantzak egiazki erabaki sendo ongi disimulatuak besterik ez zirela;

Nada ignoraba de aquellos concili?bulos que parec?an tan secretos, y en los cuales Serviano ense?aba a su nieto el arte de las conspiraciones.

Je n'ignorais rien de ces conciliabules suppos?s secrets o? le vieil Ursus enseignait ? son petit-fils l'art des complots.

I knew all about those supposedly secret assemblies, wherein the aged Ursus was teaching the art of conspiracy to his grandson.

baina ekintzara pasatzeko une jakin egokia aukeratu zuen, hau da, adopzioaren akta oraindik bermatu eta berretsi gabetanik zegoenekoa.

La adopci?n de Lucio no sorprendi? al anciano, pues hac?a mucho que tomaba mi incertidumbre por una decisi?n h?bilmente disimulada, pero aprovech? para obrar el momento en que el acta de adopci?n era todav?a materia de controversias en Roma.

il y avait longtemps qu'il prenait mes incertitudes ? ce sujet pour une d?cision bien dissimul?e ; mais il profita pour agir du moment o? l'acte d'adoption ?tait encore ? Rome une mati?re ? controverse.

he had long taken my incertitude on this subject for a well dissimulated decision; but he chose to act at the moment when the legal adoption was still a matter of controversy in Rome.

Crescens izeneko haren idazkari batek, berrogei urtetan zehar leialtasunari eutsi eta beti gaizki ordaindua izateaz nekaturik nonbait, den-denaren berri eman zigun:

Su secretario Crescencio, cansado de cuarenta a?os de fidelidad mal retribuida, delat? el proyecto, la fecha y el lugar de ejecuci?n, y el nombre de los c?mplices.

Son secr?taire Crescens, las de quarante ans de fid?lit? mal r?tribu?e, ?venta le projet, la date du coup, le lieu, et le nom des complices.

His secretary, Crescens, weary of forty years of faithful service badly repaid, divulged the project, the date and place of attack, and the names of the accomplices.

projektua zein zen, kolperako eguna zein zen, lekua, sopikunen izenak, dena.

Mis enemigos no hab?an desplegado mayor imaginaci?n:

L'imagination de mes ennemis ne s'?tait pas mise en frais ;

My enemies had not taxed their imagination;

Nire etsaien irudimena ez zen, horratik, den mendrenik ere zaharberritua, garai batean Nigrinusek eta Quietusek egin gogo izan zut?n atentatua kopiatzeko asmoa bai baitzuten soil-soilik;

se limitaban a copiar el atentado concebido en otros tiempos por Nigrino y Quieto.

on copiait tout simplement l'attentat pr?m?dit? jadis par Nigrinus et Qui?tus ;

they simply copied outright the assault premeditated long before by Quietus and Nigrinus:

Kapitolioko erlijio-ospakizun batean eraso eta hilko ninduten;

Deb?an matarme durante una ceremonia religiosa en el Capitolio;

j'allais ?tre abattu au cours d'une c?r?monie religieuse au Capitole ;

I was to be struck down during a religious ceremony at the Capitol;

nire semetzakoa ere nirekin batera garbituko zuten.

mi hijo adoptivo caer?a conmigo.

mon fils adoptif tomberait avec moi.

my adopted son was to fall with me.

Gau hartan bertan hartu nituen neure neurriak:

Aquella misma noche tom? mis precauciones.

Je pris mes pr?cautions cette nuit m?me :

I took my precautions that very night:

sobera eta gehiegi bizi izana zen etsai hura; Luciusi arriskurik gabeko etorkizun garbi bat utziko nion ondaretzat.

Nuestro enemigo hab?a vivido demasiado, y yo quer?a dejar a Lucio una herencia libre de peligros.

notre ennemi n'avait que trop v?cu ; je laisserais ? Lucius un h?ritage nettoy? de dangers.

our enemy had lived only too long; I would leave Lucius a heritage cleansed of dangers.

Hamabigarren orduaren inguruan, otsaileko egunsenti arre batez, Servianusentzat eta beronen biloba Fuscusentzat heriotz epaitza zeram?n tribuno bat aurkeztu zen nire koinatuaren etxean;

Alrededor de la duod?cima hora, en un fr?o amanecer de febrero, un tribuno portador de la sentencia de muerte de Serviano y de su nieto se present? en casa de mi cu?ado;

Vers la douzi?me heure, par une aube grise de f?vrier, un tribun porteur d'une sentence de mort pour Servianus et son petit-fils se pr?senta chez mon beau-fr?re ;

Towards the twelfth hour, on a gray dawn of February, a tribune bearing a sentence of death for Servianus and his grandson presented himself to my brother-in-law;

agindua ere hartua zuen, harik-eta sententzia beterik zegoela egiazta zezan arte, atalondoan zain gelditzekoa.

ten?a la consigna de esperar en el vest?bulo hasta que la orden que llevaba fuese cumplida.

il avait pour consigne d'attendre dans le vestibule que l'ordre qui l'amenait e?t ?t? accompli.

his instructions were to wait in the vestibule until the order which he brought had been executed.

Servianusek deitu egin zion bere medikuari; dena egokiro eta azkar bukatu zen.

Serviano mand? llamar a su m?dico y todo transcurri? decorosamente.

Servianus fit appeler son m?decin ; tout se passa convenablement.

Servianus sent for his physician, and all was decently performed.

Hil aurretik, zera opa izan omen zidan, gaitz sendaezin baten alhamen eta oinazeen erdian ainendin astiroastiro suntsi, berak zeukana bezalako agonia labur baten onurarik gabe, alegia.

Antes de morir, me dese? que expirara lentamente, atormentado por un mal incurable, sin gozar como ?l del privilegio de una breve agon?a.

Avant de mourir, il me souhaita d'expirer lentement dans les tourments d'un mal incurable, sans avoir comme lui le privil?ge d'une br?ve agonie.

Before dying he expressed the wish that I should expire in the slow torments of incurable illness, without having like him the privilege of brief agony.

Ondotxo betea da haren guraria, ondotxo betea denez.

Sus votos ya se han cumplido.

Son v?u a d?j? ?t? exauc?.

His prayer has already been granted.

Terreamendu bikoitz hartarako agindua ez nuen inola ere pozarren emana;

No hab?a ordenado con alegr?a aquella doble ejecuci?n, pero m?s tarde no sent? la menor l?stima ni el menor remordimiento.

Je n'avais pas command? cette double ex?cution de gaiet? de c?ur ; je n'en ?prouvai par la suite aucun regret, encore moins de remords.

I had not ordered this double execution light-heartedly, but I felt no regret for it thereafter, and still less remorse.

baina, eginda gero, inongo damurik edo deitorerik ere ez nuen sentitu.

Una vieja cuenta quedaba liquidada;

Un vieux compte venait de se clore ;

An old score had been paid at last;

Kontu zahar baten kitapena zen, besterik ez.

eso era todo.

c'?tait tout.

that was all.