Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ama, Maxim Gorki / Jose Morales Belda (Ibaizabal, 1995
)
eu
Bat-batean argitasun zuri, ezatsegin batek bete zuen gela.
es
S?bitamente, la habitaci?n se inund? de una luz blanca y desagradable.
fr
Soudain, la chambre fut inond?e d'une lumi?re blanche, d?sagr?able.
en
The room trembled and suddenly became filled with a white, unfriendly light.
eu
Haren erdian zutik ageri zen Liudmila, burutik oinetara beltz, garai, tente.
es
Ludmila estaba all?, alta, negra, erguida.
fr
Ludmila ?tait l?, toute noire, grande, droite.
en
In the middle of the room stood Liudmila, all black, tall, straight, and serious.
eu
Dardakada batek bortizki astindu zuen Egorren gorputza, bularrera eraman zuen eskua. -Zer duzu?
es
I?gor tuvo un estremecimiento y se llev? la mano al pecho. -?Qu? pasa?
fr
I?gor eut un tressaillement de tout son corps, porta la main ? sa poitrine.
en
Yegor transferred his glance to her, and making a great effort to move his body, raised his hand to his breast.
eu
-oihu egin zuen Liudmilak, harengana lasterka hurbiltzeaz batera.
es
-grit? Ludmila, corriendo hacia ?l.
fr
Qu'y a-t-il ? s'?cria Ludmila en courant vers lui.
en
"What's the matter?" exclaimed Liudmila, running up to him.
eu
Egorren begiek finko begiratzen zioten aman, eta une hartan handiak eta bitxiki argitsuak ematen zuten.
es
El enfermo miraba a la madre con ojos fijos que parec?an enormemente grandes y brillantes.
fr
Il regardait la m?re avec des yeux fixes, qui semblaient grands et ?tonnamment brillants.
en
He looked at the mother with fixed eyes, and now they seemed large and strangely bright.
eu
Ahoa zabal-zabalik, burua jaso eta aurrerantz luzatu zuen besoa.
es
La boca muy abierta, levant? la cabeza y tendi? una mano hacia adelante.
fr
La bouche largement ouverte, il souleva haut sa t?te, et tendit la main en avant.
en
Opening his mouth wide, he raised his head and stretched his hand forward.
eu
Amak kontuz hartu zion eskua eta, arnasari eutsirik, aurpegira begiratu zion.
es
La madre tom? dulce-' mente esta mano y le mir? conteniendo la respiraci?n.
fr
La m?re la lui prit avec douceur et le regarda en retenant sa respiration.
en
The mother carefully held it up and caught her breath as she looked into his face.
eu
Lepoa dardarazko mugimendu indartsu batek hartuta, burua atzera bota eta ozenki esan zuen:
es
Con un convulso movimiento del cuello, ech? la cabeza hacia atr?s y dijo en alta voz:
fr
D'un mouvement convulsif du cou, il rejeta la t?te en arri?re et dit ? haute voix :
en
With a convulsive and powerful movement of his neck he flung his head back, and said aloud:
eu
-Ezin dut, nireak egin du!
es
-?No puedo m?s..., se termina!
fr
Je ne peux pas... c'est fini !...
en
"Give me air!" A quiver ran through his body;
eu
Haren gorputza leunki dardaratu zen, burua indarrik gabe erori zitzaion besaburu baten aldera, eta begi zabal irekietan hits islatu zen ohe gainean pizturik zegoen lanpararen argia.
es
Su cuerpo tuvo una ligera contracci?n, la cabeza cay? inerte sobre el hombro y en los ojos, muy abiertos, la fr?a luz de la l?mpara encendida a la cabecera de la cama se reflej? con un destello muerto.
fr
Son corps eut une l?g?re contraction, sa t?te retomba sans force sur son ?paule, et, dans les yeux grands ouverts, la lumi?re froide de la lampe allum?e au-dessus du lit se refl?ta avec un ?clat mort.
en
his head dropped limply on his shoulder, and in his wide open eyes the cold light of the lamp burning over the bed was reflected dully.
eu
-Nire maite laztana!
es
-Peque?o, querido I?gor...
fr
Mon petit I?gor ! murmura la m?re.
en
"My darling!" whispered the mother, firmly pressing his hand, which suddenly grew heavy.
eu
-marmaratu zuen amak. Liudmila astiro aldendu zen ohetik, leiho alboan gelditu eta, aurreko nonbaitera so, Vlasovari ezezagun zitzaion ezohiko doinu ozenez esan zuen:
es
-murmur? la madre. Ludmila se separ? lentamente del lecho, se detuvo ante la ventana y, con la mirada perdida en el vac?o, dijo con una voz extraordinariamente fuerte, que Pelagia no le conoc?a:
fr
Ludmila s'?loigna lentement du lit, s'arr?ta pr?s de la fen?tre et, le regard perdu dans le vague, dit d'une voix extraordinairement forte que P?lagie ne lui connaissait pas :
en
"He's dead!" she said in an unusually loud voice unfamiliar to Vlasova. She bent down, put her elbows on the window sill, and repeated in dry, startled tones:
eu
-Hil da...
es
-Est? muerto...
fr
Il est mort...
en
"He's dead!
eu
Makurtu, ukondoak leihoaren hegalean jarri, eta bat-batean, buruan jo balute bezala, belauniko erori zen indarrik gabe, aurpegia eskuez estali eta isilean auhenka hasi zen.
es
Se inclin?, apoy? los codos en el alf?izar de la ventana y de pronto, como si hubiese recibido un mazazo, cay? de rodillas, sin fuerzas; se cubri? el rostro con las manos y exhal? un sordo gemido.
fr
Elle se pencha, posa ses coudes sur l'appui de la fen?tre et soudain, comme si elle e?t re?u un coup sur la t?te, tomba sans force ? genoux, se couvrit le visage de ses mains et poussa un sourd g?missement.
en
He died calmly, like a man, without complaint." And suddenly, as if struck a blow on the head, she dropped faintly on her knees, covered her face, and gave vent to dull, stifled groans.
eu
Egorren beso astunak bularraren gainean uztartu eta buru bereziki astuna burkoan ondo kokatu ondoren, ama, malkoak xukatuz, Liudmilarengana hurbildu zen, haren aldamenean konkortu eta ile sarria emeki laztantzen hasi zitzaion.
es
La madre cruz? sobre el pecho los pesados brazos de I?gor y acomod? en la almohada aquella cabeza que ahora parec?a de plomo. Luego, enjug?ndose las l?grimas, se acerc? a Ludmila, se inclin? sobre ella y acarici? dulcemente la espesa cabellera.
fr
La m?re croisa les bras pesants d'I?gor sur la poitrine et redressa sur l'oreiller sa t?te ?trangement lourde ; puis, essuyant ses larmes, elle s'approcha de Ludmila, se pencha sur elle et caressa doucement ses cheveux ?pais.
en
The mother folded Yegor's hands over his breast and adjusted his head, which was strangely warm, on the pillow. Then silently wiping her eyes, she went to Liudmila, bent over her, and quietly stroked her thick hair.
eu
Emakumea astiro jiratu zen berarengana, haren begi mateak urrikalgarriro handituta zeuden, hanka gainean jarri eta ezpain dardaratiz xuxurlaka hasi zen:
es
Lentamente, la joven volvi? hacia la madre sus ojos sin brillo y enfermizamente dilatados, se levant? y murmur? con labios temblorosos.
fr
Lentement, la jeune femme tourna vers la m?re ses yeux sans ?clat maladivement dilat?s, se releva et chuchota avec des l?vres tremblantes :
en
The woman slowly turned around to her, her dull eyes widened in a sickly way. She rose to her feet, and with trembling lips whispered:
eu
-Elkarrekin bizi izan ginen erbestean, hara joan ginen, kartzeletan egon ginen...
es
-Hab?amos estado juntos en el destierro, hemos vivido juntos, estuvimos en las mismas c?rceles...
fr
Nous avons ?t? ensemble en exil, nous y avons v?cu ensemble, nous ?tions dans les m?mes prisons...
en
We were in exile together. We went there together on foot, we sat in prison together;
eu
Batzuetan jasanezina, nazkagarria izaten zen, askok adorea galtzen zuten...
es
A veces, era insoportable, horrible, muchos perd?an el valor...
fr
Par moments, c'?tait insupportable, abominable, beaucoup perdaient courage... Un sanglot sec lui serra la gorge ;
en
many fell in spirit." Her dry, loud groans stuck in her throat.
eu
Negar zotin lehor, zoli batek estutu zion eztarria, baina nagusitu zitzaion eta, amaren aurpegira hurbilduta bere aurpegia-gaztetu egiten zuen sentimendu samur eta triste batek bigundua-, xuxurlaka mintzatzen jarraitu zuen agudo, malkorik gabe hipaka:
es
Un seco sollozo le apret? la garganta. Se domin? con un esfuerzo y, acercando a la madre su rostro, dulcificado por una expresi?n de ternura y dolor que la rejuvenec?a, continu? en un susurro r?pido, entre sollozos sin llanto.
fr
elle se domina avec effort et, rapprochant de la m?re son visage adouci par une expression de tendresse et de douleur qui la rajeunissait, elle reprit dans un murmure rapide, avec des sanglots sans larmes :
en
She overcame them with an effort, and bringing her face nearer to the mother's she continued in a quick whisper, moaning without tears:
eu
-Baina bera, nekaezin, alai zegoen beti, txantxetan, barrezka;
es
-Y ?l era incansablemente alegre.
fr
Et lui, il ?tait toujours d'une gaiet? inlassable, il plaisantait, il riait, cachant vaillamment ses souffrances...
en
"Yet he was unconquerably jolly.
eu
kementsu ezkutatzen zuen bere sufrimendua... ahulei indar ematen saiatzen zen.
es
Bromeaba, re?a, ocultaba valerosamente sus sufrimientos, se esforzaba en devolver el valor a los d?biles.
fr
il s'effor?ait de redonner courage aux faibles...
en
He joked and laughed, and covered up his suffering in a manly way, always striving to encourage the weak.
eu
Ona, sentibera, atsegina...
es
Era tan bueno, tan sensible...
fr
Il ?tait si bon, si sensible...
en
He was always good, alert, kind.
eu
Han, Siberian, zereginik ezak jendea zabartzen du, sarritan berpizten dira sentimendu gaiztoak;
es
En Siberia, la inacci?n pervierte a las gentes, hace nacer en ellas sentimientos bajos...
fr
L?-bas, en Sib?rie, l'inaction pervertit les ?tres, fait souvent na?tre des sentiments bas...
en
There, in Siberia, idleness depraves people, and often calls forth ugly feelings toward life.
eu
zein ondo zekien berak haien kontra borrokatzen!...
es
?C?mo ha luchado contra esto!
fr
Comme il savait lutter contre eux !...
en
How he mastered such feelings!
eu
Lagunkide ezin hobea zen; ezagutu bazenu!
es
?Si usted viese qu? camarada era!
fr
Quel camarade c'?tait, si vous saviez !
en
What a comrade he was! If you only knew.
eu
Latza, neketsua zen haren bizitza pribatua, baina inork ez zion kexu bat bera ere entzun, inork ez, inoiz ez!
es
Su vida privada era dura, dolorosa, pero nadie le oy? nunca quejarse..., ?nadie, jam?s!
fr
Sa vie priv?e ?tait p?nible, douloureuse, mais personne ne l'a jamais entendu se plaindre...
en
His own life was hard and tormented; but I know that nobody ever heard him complain, not a soul-never!
eu
Ni haren adiskide mina nintzen, asko zor diot haren bihotzari; ahal izan zuen guztia eman zidan bere adimenetik, eta bakarrik, nekatuta egonik ere, inoiz ez zidan horren truke ez maitasunik, ez begirunerik eskatu...
es
Yo era su amiga ?ntima, debo mucho a su gran coraz?n, me dio todo lo posible de su esp?ritu..., pero ?l era solitario, cansado, y nunca pidi? a cambio ni caricias ni solicitud...
fr
personne, jamais ! J'?tais une amie intime pour lui, je dois beaucoup ? son c?ur, il m'a donn? de son esprit tout ce qu'il pouvait ; il ?tait solitaire, las, jamais il ha demand? en ?change ni caresse, ni sollicitude...
en
Here was I, nearer to him than others. I'm greatly indebted to his heart, to his mind. He gave me all he could of it; and though exhausted, he never asked either kindness or attention in return."
eu
Egorrengana hurbildu, makurtu eta, eskuan musuka, tristeziaz, ahots apalez mintzatu zitzaion:
es
Se acerc? a I?gor, se inclin? y le bes? la mano.
fr
Elle s'approcha d'I?gor, se pencha et lui baisa la main :
en
She walked up to Yegor, bent down and kissed him.
eu
-Lagunkidea, maitea, laztana, mila esker, mila esker bihotz-bihotzetik, agur!
es
-Camarada, amado camarada-dijo con voz baja y desolada-, te doy las gracias con todo mi coraz?n, ?adi?s!
fr
Camarade, mon cher camarade aim?, dit-elle d'une voix basse, d?sol?e, je te remercie, je te remercie de tout mon c?ur, adieu !
en
Her voice was husky as she said mournfully: "Comrade, my dear, dear friend, I thank you with all my heart! Good-by.
eu
Lan egingo diat, hik bezala, nekatu gabe, ezbairik gabe, bizitza osoan! Agur!
es
Trabajar? como t?, sin dudar jam?s, sin cansarme, toda mi vida. ?Adi?s!
fr
Je travaillerai, comme toi... sans me lasser, sans douter jamais, toute ma vie !...
en
I shall work as you worked-unassailed by doubt-all my life-good-by!"
eu
Negar zotinek haren gorputza inarrosten zuten, eta, arnasa hartu ezinik, ohean ipini zuen burua Egorren oinen parean.
es
Ahogada por los sollozos que la sacud?an, pos? la cabeza en el lecho, a los pies de I?gor. La madre, en silencio, lloraba abundantes l?grimas.
fr
Adieu !... ?touff?e par les sanglots qui la secouaient toute, elle posa sa t?te sur le lit aux pieds d'I?gor.
en
The dry, sharp groans shook her body, and gasping for breath she laid her head on the bed at Yegor's feet. The mother wept silent tears which seared her cheeks.
eu
Amak malko mardulak isurtzen zituen isilik.
es
Trataba de retenerlas sin saber por qu?.
fr
La m?re, silencieuse, pleurait d'abondantes larmes.
en
For some reason she tried to restrain them.
eu
Zergatik jakin gabe, malkoei eusten ahalegintzen zen, Liudmila laztan berezi eta sendo batez laztantzeko gogoa zuen, Egorri buruz maitasunezko eta tristurazko hitzez mintzatzeko gogoa zuen.
es
Hubiera querido ser cari?osa hacia Ludmila, testimoniarle un afecto particular y profundo, hablarle de I?gor con buenas palabras de ternura Y aflicci?n.
fr
elle aurait voulu ?tre tendre pour Ludmila, lui t?moigner une affection particuli?re et profonde, lui parler d'I?gor avec de bonnes paroles d'amour et d'affliction.
en
She wanted to fondle Liudmila, and wanted to speak about Yegor with words of love and grief.
eu
Malkoen artetik haren aurpegi hustuari begiratzen zion, bekain eroriek loguraz bezala erdi itxitako begiei, irribarre leunean zurrundutako ezpain ilunei.
es
A trav?s de sus l?grimas ve?a el hinchado rostro del muerto, sus ojos que parec?an dormir bajo los p?rpados cerrados, sus labios l?vidos fijos en una ligera sonrisa.
fr
? travers ses larmes, elle regardait le visage boursoufl? du mort, ses yeux qui semblaient dormir sous les paupi?res abaiss?es, ses l?vres sombres, fig?es en un l?ger sourire.
en
She looked through her tears at his swollen face, at his eyes calmly covered by his drooping eyelids as in sleep, and at his dark lips set in a light, serene smile.
eu
Isiltasunak eta argitasun goibel batek betetzen zuten gela...
es
Todo estaba en silencio, bajo la hiriente claridad de la l?mpara.
fr
Tout ?tait silencieux; sous la clart? fastidieuse de la lampe...
en
It was quiet, and a bleak brightness pervaded the room.
eu
Ivan Danilovitx sartu zen, betiko moduan, urrats presati eta laburrak eginez;
es
El doctor entr? a pasitos r?pidos, como siempre.
fr
Le docteur entra, ? petits pas press?s comme toujours ;
en
Ivan Danilovich entered, as always, with short, hasty steps.
eu
sartu, bat-batean gelaren erdian gelditu eta, keinu azkar batez eskuak poltsikoetan sarturik, urduri eta ozenki galdetu zuen:
es
Se detuvo bruscamente en medio del cuarto. Con gesto vivo hundi? las manos en los bolsillos y pregunt? con voz nerviosa y fuerte:
fr
d'un geste rapide il plongea ses mains dans ses poches, et demanda d'une voix nerveuse et forte :
en
He suddenly stopped in the middle of the room, and thrust his hands into his pockets with a quick gesture.
eu
-Orain dela asko? Ez zioten erantzun.
es
-?Hace mucho...? No le contestaron.
fr
Il y a longtemps ?...
en
"Did it happen long ago?" His voice was loud and nervous.
eu
Hanken gainean leunki balantzaka eta bekokia xukatuz, Egorrengana hurbildu zen, haren eskua estutu eta bazterrera aldendu zen.
es
Vacil? un poco sobre sus piernas y se acerc? a I?gor sec?ndose la frente.
fr
On ne lui r?pondit pas.
en
Neither woman replied.
eu
-Ez da harritzekoa, zeukan bihotzarekin orain dela urte erdia gertatzekoa zen...
es
Le estrech? la mano y se separ?.
fr
Il vacilla un peu sur ses jambes et s'approcha d'I?gor en s'essuyant le front, lui serra la main et s'?carta.
en
He quietly swung about, and wiping his forehead went to Yegor, pressed his hand, and stepped to one side.
eu
gutxienez...
es
-No es extra?o..., con su coraz?n...
fr
Pas ?tonnant, avec son c?ur, ?a devait lui arriver il y a six mois...
en
"It's not strange-with his heart.
eu
Haren ahots garaia, ezorduan ozena, bortxatuki lasaia, tupustean urratu zen.
es
Su voz aguda de desplazada sonoridad, de forzada calma, se quebr? repentinamente.
fr
au moins... Sa voix aigu?, ? la sonorit? d?plac?e, au calme voulu, se brisa soudain.
en
His voice, high-pitched and jarringly loud for the occasion, suddenly broke off.
eu
Bizkarra hormaren kontra bermaturik, atzamar azkarrez bihurritzen zuen kokospekoa eta, begiak sarritan kliskatuz, ohe alboko taldeari begiratzen zion.
es
Apoyado en el muro, retorc?a su barba con nerviosos dedos, y pesta?eando incesantemente, miraba a las dos mujeres junto al lecho.
fr
Adoss? au mur, il tortillait sa barbe avec des doigts nerveux, et avec un cillement fr?quent des paupi?res, regardait les deux femmes pr?s du lit. Encore un !
en
Leaning his back against the wall, he twisted his beard with nimble fingers, and winking his eyes, rapidly looked at the group by the bed.
eu
-Beste bat!
es
-?Otro m?s!
fr
dit-il doucement.
en
"One more!" he muttered.
