Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Historiak, Herodoto / Iñaki Usabiaga (Klasikoak, 1997
)
eu
Hortaz, ez da gizakumerik mezulari horiek baino azkarrago hel daitekeenik jomugara, hain da eraginkorra persiarrek asmatu duten prozedura.
es
Mardonio fue el ?nico que, teniendo muy conocido su modo de pensar, entendi? de lleno sus designios.
fr
mais ses desseins ne purent ?chapper ? la sagacit? de Mardonius, qui connaissait parfaitement sa mani?re de penser.
en
but Mardonios did not fail to perceive the true meaning of all these things, being by experience very well versed in his way of thinking.
eu
Diotenez, ibilbide osoak dituen bidaiegunen arabera, bidaiegun bakoitzeko zaldi bat eta zaldizko bat daude prest, tarterik tarte;
es
Al mismo tiempo que esto hac?a Jerjes, envi? a los persas un correo con la noticia de la desgracia y derrota padecida.
fr
XCVIII. Pendant ces pr?paratifs, Xerx?s d?p?cha un courrier en Perse pour y porter la nouvelle de son malheur actuel. Rien de si prompt parmi les mortels que ces courriers.
en
Now there is nothing mortal which accomplishes a journey with more speed than these messengers, so skilfully has this been invented by the Persians:
eu
eta ez elurrak, ez euriak, ez beroak, ez gauak eragozten diete bakoitzari dagokion tartea abiada biziz korritzea.
es
XCVIII. Yo no s? que pueda hallarse de nubes abajo cosa m?s expedita ni m?s veloz que esta especie de correos que han inventado los persas, pues se dice que cuantas son en todo el viaje las jornadas, tantos son los caballos y hombres apostados a trechos para correr cada cual una jornada, as? hombre como caballo, a cuyas postas de caballer?a ni la nieve, ni la lluvia, ni el calor del sol, ni la noche las detiene, para que dejen de hacer con toda brevedad el camino que les est? se?alado.
fr
Voici en quoi consiste cette invention. Autant il y a de journ?es d'un lieu ? un autre, autant, dit-on, il y a de postes avec un homme et des chevaux tout pr?ts, que ni la neige, ni la pluie, ni la chaleur, ni la nuit, n'emp?chent de fournir leur carri?re avec toute la c?l?rit? possible.
en
for they say that according to the number of days of which the entire journey consists, so many horses and men are set at intervals, each man and horse appointed for a day's journey. These neither snow nor rain nor heat nor darkness of night prevents from accomplishing each one the task proposed to him, with the very utmost speed.
eu
Lehenengo postariak, bere ibilaldia burutu ondoren, bigarrenari ematen dizkio mezuak, eta bigarrenak hirugarrenari, eta horrela jarraian postaz posta, ibilbide osoa bete arte, Hephestoren ohorez Heladen egiten den zuzi-lasterketaren antzera.
es
El primero de dichos correos pasa las ?rdenes o recados al segundo, el segundo al tercero, y as? por su orden de correo en correo, de un modo semejante al que en las fiestas de Vulcano usan los griegos en la corrida de sus l?mparas.
fr
Le premier courrier remet ses ordres au second, le second au troisi?me :
en
The first then rides and delivers the message with which he is charged to the second, and the second to the third; and after that it goes through them handed from one to the other, as in the torch-race among the Hellenes, which they perform for Hephaistos.
eu
Posta-sistema honi angare?on deitzen diote persiarrek.
es
El nombre que dan los persas a esta corrida de postas de a caballo es el de Angareyo.
fr
les ordres passent ainsi de suite de l'un ? l'autre, de m?me que chez les Grecs le flambeau passe de main eu main dans les f?tes de Vulcain.
en
This kind of running of their horses the Persians call angareion.
eu
99. Horrela, Xerxes Athenasen jabe zela zioen mezua heldu zenean Susara, hain poz zoragarria eragin zuen herrian geratutako persiarrengan, non mitre abarrez kaleak estali, gai lurrintsuak erre eta ospakizun eta jaialdiei ekin zien jendeak.
es
XCIX. Llegado a Susa aquel primer aviso de que Jerjes hab?a ya tomado a Atenas, caus? tanta alegr?a en los persas que se hab?an all? quedado, que en se?al de ella no s?lo enramaron de array?n todas las calles y las perfumaron con preciosos aromas, sino que la celebraron con sacrificios y regocijos particulares.
fr
XCIX. Quand on apprit ? Suses, par le premier courrier, que Xerx?s ?tait ma?tre d'Ath?nes, les Perses qui y ?taient rest?s en eurent tant de joie, que toutes les rues furent jonch?es de myrte, qu'on br?la des parfums, et qu'on ne s'occupa que de festins et de plaisirs.
en
99. The first message then which came to Susa, announcing that Xerxes had Athens in his possession, so greatly rejoiced the Persians who had been left behind, that they strewed all the ways with myrtle boughs and offered incense perpetually, and themselves continued in sacrifices and feasting.
eu
Aldiz, horren jarraian heldu zitzaien bigarren mezuak halako durduzadura eragin zuen, non bizilagun guztiek jantziak urratu zituzten eta amaigabeko oihu eta lanturutan hustu ziren, Mardoniori errua leporatuz.
es
Pero cuando les lleg? el segundo aviso, fue tanta la perturbaci?n, que rasgando todos sus vestidos, reventaban en un grito y llanto deshecho, echando la culpa de todo a Mardonio, no tanto por la pena que les causase la p?rdida de la armada naval, cuanto por el miedo que ten?an de perder a Jerjes;
fr
La seconde nouvelle les consterna; ils d?chir?rent leurs habits, jetant sans cesse des cris lamentables, et imputant leur malheur ? Mardonius. Ils ?taient cependant moins afflig?s de la perte de leurs vaisseaux qu'alarm?s pour le roi.
en
The second message however, which came to them after this, so greatly disturbed them that they all tore their garments and gave themselves up to crying and lamentation without stint, laying the blame upon Mardonios:
eu
Eta persiarren jarrera hura ez zen batik bat untziak galtzearren nahigabeturik zeudelako, baizik eta Xerxesi berari gerta zekiokeenaren kezkaz.
es
ni par? entre los persas este temor y p?blico desconsuelo en todo el tiempo que corri? desde la mala noticia hasta el d?a mismo en que, vuelto Jerjes a su corte, los consol? con su presencia.
fr
Leurs inqui?tudes continu?rent tant qu'il fut absent, et ne furent calm?es qu'? son retour.
en
and this the Persians did not so much because they were grieved about the ships, as because they feared for Xerxes himself.
eu
100. Aldarte horrexek iraun zuen Persian luzaro batean, harik eta Xerxesen beraren etorrerak menpekoak lasaitu zituen arte.Bien bitartean Mardoniok, itsas borrokaldiaren emaitzarengatik Xerxes hain jota ikustean eta Athenastik ihes egiteko asmotan zebilela susmatuz, zigorra jasotzear zela pentsatu zuen bere baitan, Heladeren aurka espedizio hura antolatzera bultzatzearren errege, eta hobe izango zuela arrisku berriei aurre egitea, dela Helade menperatuz, dela helburu garrantzitsuen izenean bizia ohorez galduz (hala ere, Helade menperatzea lortuko zuelakoan zegoen gehiago);
es
C. Viendo entonces Mardonio lo mucho que a Jerjes le dol?a la p?rdida sufrida en la batalla naval, sospech? que el rey meditaba huir de Atenas, y pensando dentro de s? mismo que siendo ?l quien lo hab?a inducido a la jornada contra la Grecia, no dejar?a por ello de llevar su merecido, hall? convenirle mejor el arriesgarse a todo con la mira o bien de llevar a cabo la conquista, o si no de perder gloriosamente la vida en aquella empresa, especialmente cuando, llevado de sus altos pensamientos, ten?a por m?s probable poder salir con la victoria sujetando a la Grecia.
fr
C. De son c?t? Mardonius, voyant Xerx?s tr?s afflig? de la perte de la bataille navale, soup?onna ce prince de songer ? s'enfuir d'Ath?nes. S'occupant ensuite de lui-m?me, et pensant qu'il serait puni pour lui avoir conseill? de porter la guerre en Gr?ce, il crut qu'il devait s'exposer ? de nouveaux dangers, et qu'il fallait ou qu'il subjugu?t ce pays, ou qu'il p?r?t d'une mort honorable. Tout bouffi d'orgueil, le d?sir de soumettre la Gr?ce pr?valut dans son esprit. Apr?s y avoir donc r?fl?chi m?rement, il s'adressa ? Xerx?s :
en
and Mardonios seeing that Xerxes was greatly troubled by reason of the sea-fight, and suspecting that he was meaning to take flight from Athens, considered with regard to himself that he would have to suffer punishment for having persuaded the king to make an expedition against Hellas, and that it was better for him to run the risk of either subduing Hellas or ending his own life honourably, placing his safety in suspense for a great end, though his opinion was rather that he would subdue Hellas;-he reckoned up these things, I say, and addressed his speech to the king as follows:
eu
gogoeta horien guztion ondorioz, honako proposamena luzatu zion Xerxesi:
es
Sacadas as? sus cuentas, habl? en estos t?rminos:
fr
" Seigneur, lui dit-il, ne vous attristez pas de cette perte, et ne la regardez pas comme un grand malheur.
en
"Master, be not thou grieved, nor feel great trouble on account of this thing which has come to pass;
eu
"Jauna, ez daukazu zertan nahigabetu ez horrenbeste atsekabe hartu, ezta gutxiagorik ere, gertatu denagatik.
es
-"No ten?is, se?or, por qu? apesadumbraros por la desgracia que acaba de sucedernos, ni darlo todo ya por perdido, como si fuera esta una derrota decisiva;
fr
Le succ?s de cette guerre ne d?pend pas de vos vaisseaux, mais de votre cavalerie et de votre infanterie.
en
for it is not upon a contest of timbers that all our fortunes depend, but of men and of horses:
eu
Gure kanpainaren azken zoria ez baitago zur batzuen menpe, gizonen eta zaldien menpe baizik.
es
que no depende todo del fracaso de cuatro maderos, sino del valor de los infantes y caballos.
fr
Ces Grecs, qui s'imaginent que tout est termin?, ne sortiront point de leurs vaisseaux pour s'opposer ? vos armes, et ceux du continent n'oseront pas s'essayer contre vous.
en
and none of these who suppose now that all has been achieved by them will attempt to disembark from the ships and stand against thee, nor will any in this mainland do so;
eu
Gainera, jadanik dena lortu dutelakoan dauden horietariko inor ere ez da untzietatik lehorreratuko zuri oldartzen saiatzeko, ezta kontinente honetako inor ere ez da horretan saiatuko; oldartu zaizkigunak hartu baitute dagoeneko merezitakoa.
es
Es esto en tanto grado verdad, que de todos esos que se lisonjean de haberos dado un golpe mortal, ni uno solo habr? que saltando de sus buques se atreva a haceros frente, ni os la har? nadie de todo ese continente ya que los que tal nos intentaron, pagaron bien su temeridad.
fr
Ceux qui l'ont fait en ont ?t? punis.
en
but those who did stand against us paid the penalty.
eu
Beraz, egoki baderitzozu, eraso diezaiogun luzagabe Peloponesori;
es
Digo, pues, que si a bien lo ten?is, nos echemos desde luego contra el Peloponeso;
fr
Attaquons donc sur-le-champ le P?loponn?se, si telle est votre volont?. Mais si vous voulez suspendre vos coups, suspendons-les;
en
If therefore thou thinkest this good to do, let us forthwith attempt the Peloponnese, or if thou thinkest good to hold back, we may do that.
eu
edota oraindik itxaron beharra badakusazu, itxaron ere egin dezakegu.
es
y si ten?is por mejor el dejarlo de hacer, en vuestra mano est? dejarlo.
fr
mais cependant ne vous d?couragez pas. Les Grecs n'ont plus de ressources, et ne peuvent ?viter ni l'esclavage, ni le compte que vous leur demanderez du pr?sent et du pass?.
en
Do not despond however, for there is no way of escape for the Hellenes to avoid being thy slaves, after they have first given an account of that which they did to thee both now and at former times.
eu
Ez zaitez gogogabe, dena den.
es
Lo que importa es el no caer de ?nimo;
fr
Voil?, seigneur, ce que vous avez surtout ? faire.
en
Thus it were best to do;
eu
Heleniarrek ez dute inolako aukerarik zure esklabo izatea ekiditeko, oraingo eta lehengo ekintzengatik kontuak eman ondoren.
es
pues claro est? que no les queda a los griegos escape alguno para no venir a ser esclavos vuestros, pag?ndoos con eso el castigo de lo que acaban de hacer ahora y de lo que antes hicieron:
fr
Mais, si vous avez r?solu de vous en retourner avec votre arm?e, j'ai cet autre conseil ? vous donner.
en
but if thou hast indeed resolved to retire thyself and to withdraw thy army, I have another counsel to offer for that case too.
eu
Hobe duzu, beraz, esan dizudana egitea;
es
soy, pues, de opini?n que as? lo verifiqu?is.
fr
Ne permettez pas, seigneur, que les Perses servent de jouet aux Grecs;
en
Do not thou, O king, let the Persians be an object of laughter to the Hellenes;
eu
halere, zure gudarosteen buruan erretiratzea erabaki baldin baduzu, nik badut beste plan bat ere. Ez bezate, oi errege, heleniar horiek persiarrez trufarik egin;
es
Si est?is con todo resuelto a retiraros con el ej?rcito, otra idea se me ofrece en este caso. Soy de parecer que no lo hag?is con nosotros de manera que esos griegos se burlen y r?an de los persas.
fr
vos affaires n'ont encore rien souffert par la faute des Perses, et vous ne pouvez nous accuser de nous ?tre comport?s l?chement en quelque occasion.
en
for none of thy affairs have suffered by means of the Persians, nor wilt thou be able to mention any place where we proved ourselves cowards:
eu
gertatu zaizuna ez baita inondik ere persiarren erruz izan, aitzitik, ezingo duzu kasu bat ere aipatu koldarki jardun izan dugunik.
es
Nada se ha malogrado, se?or, por parte de los persas, ni pod?is decir en qu? acci?n no hayan cumplido todo su deber, pues en verdad no tienen ellos la culpa de tal desventura.
fr
Si les Ph?niciens, les ?gyptiens, les Cypriens et les Ciliciens ont mal fait leur devoir, leur faute ne nous regarde pas, et l'on ne doit pas nous l'imputer.
en
but if Phenicians or Egyptians or Cyprians or Kilikians proved themselves cowards, the calamity which followed does not belong to the Persians in any way.
eu
Pheniziarrek, edota egyptoar, zyproar edo ziliziarrek horrela jardun badute, ondiko hau ez dago inola ere persiarrei leporatzerik.
es
Esos fenicios, esos egipcios, esos Chipriotas, esos Cilicios, son y han mostrado ser unos cobardes.
fr
Maintenant donc, seigneur, puisque les Perses ne sont point coupables, daignez suivre mon conseil.
en
Now therefore, since it is not the Persians who are guilty towards thee, follow my counsel.
eu
Hitz batez, persiarrak ez dituzunez erantzule, egidazu kasu: Heladen geratzeko asmorik ez baduzu, gudaroste gehienak hartu eta aberrira itzul zaitezke, eta nire esku gera dadila Helade esklabo egin eta zure menpe jartzea, baldin eta zure armadako hirurehun mila gizon hautatzerik badut".
es
Supuesto, pues, que no son culpables los persas, si no quer?is quedaros aqu?, volveos en hora buena a vuestra casa y corte, llevando en vuestra compa??a el grueso del ej?rcito; que a mi cuenta quedar? el sujetar la Grecia entera a vuestro dominio, escogiendo para ello 300.000 hombres de vuestro ej?rcito."
fr
Si vous avez r?solu de ne pas rester ici plus longtemps, retournez dans vos ?tats avec la plus grande partie de votre arm?e; mais donnez-moi trois cent mille hommes ? mon choix, et je m'engage ? faire passer la Gr?ce sous votre joug. "
en
If thou hast determined not to remain here, retire thou to thine own abode, taking with thee the main body of the army, and it must then be for me to deliver over to thee Hellas reduced to subjection, choosing for this purpose thirty myriads from the army."
eu
101. Hitzok entzun ondoren, Xerxes, arazoez aske sentituz, biziki poztu zen eta zera erantzun zion Mardoniori, gai horretaz deliberatu eta gero jakinaraziko ziola bi aukeretariko zeinetara makurtzen zen.
es
CI. O?do este discurso, que no dej? de sentarle muy bien a Jerjes, alegr?se del expediente, atendido el mal estado de sus cosas, y dijo a Mardonio quedespu?s de consultado el asunto le responder?a cu?l de los dos partidos quer?a escoger.
fr
CI. Xerx?s, sentant ? ce discours sa douleur se calmer et la joie rena?tre dans son ?me, r?pondit ? Mardonius qu'apr?s en avoir d?lib?r? avec son conseil, il lui ferait part de ses intentions.
en
101. Hearing this Xerxes was rejoiced and delighted so far as he might be after his misfortunes, and to Mardonios he said that when he had taken counsel he would reply and say which of these two things he would do.
eu
Eta persiar aholkulariekin deliberatzen ari zela, Artemisiari ere aholku ematera deitzea erabaki zuen, aurrekoan berak bakarrik jakin zuelako asmatzen, zalantzarik gabe, zer zen egokiena.
es
Habiendo, pues, entrado en consulta con los persas sus ordinarios asesores, pareci?le llamar a la junta a Artemisia, por cuanto ella hab?a sido la ?nica que antes acert? en lo que deb?a hacerse tocante al combate naval.
fr
Tandis qu'il agitait cette question avec les Perses qu'il avait convoqu?s, il voulut avoir aussi l'avis d'Art?mise, parce qu'il avait reconnu auparavant qu'elle ?tait la seule qui lui e?t donn? de bons conseils. Il l'envoya donc chercher;
en
So when he was taking counsel with those of the Persians who were called to be his advisers, it seemed good to him to send for Artemisia also to give him counsel, because at the former time she alone had showed herself to have perception of that which ought to be done.
eu
Hura heltzean, Xerxesek beste guztiei irteteko agindu zien, hala Kontseiluko aholkulari persiarrei nola errege-goardiari, eta honako hauxe esan zion Artemisiari:
es
Apenas Artemisia vino, mandando Jerjes retirar a los otros consejeros persas, lo mismo que a sus alabarderos, habl?le en esta forma:
fr
et, lorsqu'elle fut arriv?e, il ordonna aux Perses de son conseil et ? ses gardes de se retirer, et lui parla en ces termes :
en
So when Artemisia had come, Xerxes removed from him all the rest, both the Persian councillors and also the spearmen of the guard and spoke to her thus:
eu
"Hemen geratu eta Peloponesori eraso egitera aholkatu nau Mardoniok, persiarrei eta lehorreko armadari ezelako hondamendirik ezin lepora diezaiedala argudiatuz eta atsegin izango luketela hori frogatu ahal izatea. Niri horixe egitea iradokitzen dit, beraz;
es
-"Quiero que sepas c?mo me exhorta Mardonio a que yo me quede aqu? y embista el Peloponeso, d?ndome por raz?n que mi ej?rcito de tierra no ha tenido parte alguna en esta p?rdida, y que desea todo m?s bien con ansia que haga yo prueba de su valor.
fr
"Mardonius m'exhorte ? rester ici et ? attaquer le P?loponn?se, en me repr?sentant que les Perses et mon arm?e de terre ne sont point cause de notre d?faite, et qu'ils offrent de m'en donner des preuves.
en
"Mardonios bids me stay here and make an attempt on the Peloponnese, saying that the Persians and the land-army are not guilty of any share in my calamity, and that they would gladly give me proof of this.
eu
baina osterantzean, bera prest legokeela diost Helade esklabo egin eta nire menpe jartzeko, baldin eta nire armadako hirurehun mila gizon hautatzerik balu, eta niri dagokidanez, berriz, gudaroste gehienarekin aberrira itzultzera aholkatzen nau.
es
Exh?rtame, pues, a que, o lo haga yo as? por mi mismo, o en el caso contrario ?l por s? se ofrece a poner la Grecia entera debajo de mi dominio, escogiendo para la empresa 300.000 combatientes, aconsej?ndome que yo con lo dem?s de mis tropas me retire a mi corte y palacio.
fr
Mais il me conseille d'un autre c?t? de retourner dans mes ?tats avec mes troupes, et de lui laisser trois cent mille hommes ? son choix, avec lesquels il me promet de subjuguer la Gr?ce.
en
He bids me therefore either do this or, if not, he desires himself to choose thirty myriads from the army and to deliver over to me Hellas reduced to subjection; and he bids me withdraw with the rest of the army to my own abode.
eu
Beraz, eta burutu berri den itsas borrokaldiari buruz hain ondo aholkatu ninduzunez hura ez egitera bultzatuz, emaidazu orain ere aholku, ea zein aukerari atxiki beharko niokeen erabaki zuzena har dezadan".
es
Ahora quiero, pues, que me aconsejes en cu?l de estos dos partidos acertar? mas en caso de elegirlo, ya que t? sola me diste un buen consejo acerca de la batalla naval no conviniendo en que se verificara."
fr
Vous donc, qui m'aviez si sagement d?tourn? de combattre sur mer, dites-moi maintenant lequel de ces deux partis vous me conseillez de prendre.
en
Do thou therefore, as thou didst well advise about the sea-fight which was fought, urging that we should not bring it on, so also now advise me which of these things I shall do, that I may succeed in determining well."
eu
 
es
 
fr
"
en
 
eu
102. Horrela aholku eskatu ziolarik, emakumeak hauxe erantzun zion:
es
CII. Respondi?le Artemisia en estos t?rminos:
fr
 
en
102. He thus consulted her, and she spoke these words:
eu
"Maiestate, ez da erraza aholku eskatzen duen bati egokiena zer datekeen esatea, baina hala eta guzti ere, oraingo egoera honetan eta Berorri dagokionez, Berorrek aberrira itzuli beharko lukeela uste dut, eta Mardonio utzi hemen-berak hala nahi badu eta hitz eman duena betetzeko konpromezua hartzen badu-, berak hauta ditzan soldaduekin.
es
-"Bien dif?cil es, oh rey, que acierte yo con lo mejor, respondiendo a vuestra consulta;
fr
CII. " Seigneur, r?pondit Art?mise, il est difficile de vous donner le meilleur conseil ;
en
"O king, it is hard for me to succeed in saying the best things when one asks me for counsel;
eu
Izan ere, menpean jarri nahi duena menpera ekartzea lortzen badu eta berak dioen plana ondo ateratzen bazaio, arrakasta hori, jauna, Berorri dagokio, Berorren esklaboek lortuko baitute.
es
pero, con todo, mi parecer ser?a que en la presente situaci?n de los negocios os volvieseis a vuestros estados, y que dejaseis aqu? a Mardonio, ya que ?l as? lo desea, ofreci?ndose a salir con la empresa juntamente con las tropas que pide;
fr
mais, dans les conjonctures pr?sentes, je suis d'avis que vous retourniez en Perse, et que vous laissiez ici Mardonius avec les troupes qu'il vous demande, puisqu'il le d?sire, et qu'il s'engage ? subjuguer la Gr?ce.
en
yet it seems good to me at the present that thou shouldest retire back and leave Mardonios here, if he desires it and undertakes to do this, together with those whom he desires to have:
eu
Baina, gainera, Mardoniok uste duenaz beste gertatzen bada ere, ez da izango horren hondamendi handia, ezen Berori salbu izango baita, hala nola Berorren dinastiari dagokion guztia.
es
porque si logra por una parte la conquista que promete y le sale bien la empresa que piensa acometer, vos, se?or, vais a ganar mucho en a?adir a vuestros dominios esos vasallos;
fr
S'il en fait la conqu?te, et qu'il r?ussisse dans ses desseins, vous en aurez tout l'honneur, puisque cette conqu?te sera l'ouvrage de vos esclaves.
en
for on the one hand if he subdue those whom he says that he desires to subdue, and if those matters succeed well which he has in mind when he thus speaks, the deed will after all be thine, master, seeing that thy slaves achieved it:
eu
Izatez, bai Berori baita Berorren dinastia salbu izanez gero, heleniarrek beste kanpaina askori eutsi beharko diete bizia salbatzeko.
es
por otra parte, si el negocio sale a Mardonio al contrario de lo que piensa, en ello no ser? la p?rdida considerable para el estado quedando vos salvo, y bien constituidos los dem?s intereses de vuestra casa e imperio;
fr
Si, au contraire, son entreprise n'a pas le succ?s dont il se flatte, ce ne sera pas un grand malheur, pourvu que vous viviez et que votre maison demeure florissante.
en
and on the other hand if the opposite shall come to pass of that which Mardonios intends, it will be no great misfortune, seeing that thou wilt thyself remain safe, and also the power in those parts which concerns thy house:
eu
Eta Mardoniori dagokionez, ezer gertatzekotan ere, ez da izanen garrantzitsua, zeren, heleniarrek garaitzen badute ere, garrantzirik gabeko garaipena izanen baita, Berorren esklabo bat besterik ez baitute hilko.
es
pues como qued?is vos vivo y salvo, y vuestra casa y familia se mantengan en su primer estado, mala suerte les auguro a esos griegos;
fr
En effet, seigneur, tant que vous vivrez et que votre maison subsistera, les Grecs auront de fr?quents combats ? livrer pour d?fendre leur libert?.
en
for if thou shalt remain safe with thy house, many contests many times over repeated will the Hellenes have to pass through for their own existence.
eu
Berori, ordea, espedizioaren helburutzat jarritakoa bete eta gero itzuliko da, alegia, Athenasi su eman eta gero".
es
que no les faltar?n por cierto ocasiones en que salir armados a la defensa de sus casas.
fr
Si Mardonius ?prouve quelque revers, ce revers ne sera d'aucune cons?quence ;
en
Of Mardonios however, if he suffer any disaster, no account will be made;
eu
103. Xerxesek atsegin izan zuen, jakina, Artemisiaren aholkua;
es
Y si Mardonio sufriere alguna derrota, los griegos victoriosos no tendr?n con toda victoria motivo de quedar muy ufanos por la muerte de uno de vuestros vasallos.
fr
et en faisant p?rir un de vos esclaves, les Grecs n'auront remport? qu'un faible avantage.
en
and if the Hellenes conquer they gain a victory which is no victory, having destroyed one who is but thy slave.
eu
honek ziotsona eta berak pentsatzen zuena guztiz bat zetozelako (nire aburuz, mundu guztiak-gizon ala emakume izan-geratzera aholkatu balu ere, erregek ez ziokeen egingo kasurik;
es
Por lo dem?s, vos hab?is logrado el fin de la jornada, habiendo entregado a las llamas la ciudad de Atenas."
fr
Quant ? vous, seigneur, vous vous en retournerez apr?s avoir br?l? la ville d'Ath?nes, comme vous vous l'?tiez propos? lorsque vous entrepr?tes cette exp?dition. "
en
Thou however wilt retire having done that for which thou didst make thy march, that is to say, having delivered Athens to the fire."
eu
hain zegoen izuak hartuta).
es
 
fr
 
en
 
eu
Artemisia laudorioz bete zuen, bada, eta bere semeak Ephesora eramatera joateko agindua eman zion;
es
CIII. Cay? en gracia a Jerjes el consejo, pues acert? Artemisia con lo mismo que ?l pensaba ejecutar, tan resuelto a ello, que no se quedara all?, seg?n imagino, por m?s que todos los del mundo, hombre y mujeres, se lo aconsejaran.
fr
CIII. Cet avis fit d'autant plus de plaisir ? Xerx?s, qu'il s'accordait avec sa mani?re de penser. Mais, quand m?me tout le monde lui aurait conseill? de rester, je crois qu'il ne l'aurait pas fait, tant il ?tait ?pouvant?!
en
103. With this advice Xerxes was greatly delighted, since she succeeded in saying that very thing which he himself was meaning to do: for not even if all the men and all the women in the world had been counselling him to remain, would he have done so, as I think, so much had he been struck with terror.
eu
izan ere, errege zenbait ume sasikorekin etorri baitzen.
es
As? que alab? mucho a Artemisia y la envi? a ?feso, encargada de conducir all? unos hijos suyos naturales, pues algunos de ?stos le hab?an seguido en su jornada.
fr
Apr?s avoir donn? de grandes louanges ? Art?mise, il la renvoya avec quelques-uns de ses fils naturels qui l'avaient suivi dans cette exp?dition, et qu'elle eut ordre de conduire ? ?ph?se.
en
He commended Artemisia therefore and sent her away to conduct his sons to Ephesos, for there were certain bastard sons of his which accompanied him.
eu
104. Semeok zaintzeko, Hermotimo bidali zuen, izatez Pedasakoa eta erregek bigarren mailako eunukotzat ez zeukana.
es
CIV. Envi? con ella por ayo de sus hijos a Hermotimo, natural de Pedaso, quien pod?a tanto como el que m?s entre los eunucos de palacio.
fr
CIV. (Les P?dasiens habitent au-dessus d'Halicarnasse.
en
104. With these sons he sent Hermotimos to have charge of them, who was by race of Pedasa and was in the estimation of the king second to none of the eunuchs.
eu
(Pedasarrei dagokienez, Halikarnasoren iparrera bizi dira; eta herri horretan honako fenomeno hau gertatzen da: hiri horren inguruetako herriei zerbait gertatzera dihoakienean, hain justu orduantxe, Athenearen bertako sazerdotesari bizar sarria irteten zaio. Eta hori birritan gertatu zaie jadanik.
es
Y ya que habl? de ?l, no dejar? de mentar un fen?meno que dicen suele acontecer entre los Ped?seos situados m?s arriba de Halicarnaso; es a saber: que siempre que amenaza en breve a los vecinos que moran en la comarca de la ciudad mencionada alg?n desastre general, en tal caso n?cele una grand?sima barba a la sacerdotisa que all? tienen de Minerva, lo que ya por dos veces les ha sucedido.
fr
On dit que lorsqu'ils sont menac?s de quelque malheur, eux et leurs voisins, il vient une longue barbe ? la pr?tresse de Minerve qui est ? P?dases, et qu'on a d?j? vu ce prodige arriver deux fois.)
en
[Now the Pedasians dwell above Halicarnassos, and at this Pedasa a thing happens as follows:-whenever to the whole number of those who dwell about this city some trouble is about to come within a certain time, then the priestess of Athene in that place gets a long beard; and this has happened to them twice before now.
eu
105. Pedasa horretakoa zen, bada, Hermotimo hura.) Eta berau izan da, nik ezagutzen dudanetik behintzat, jasandako laido batez mendeku hartu dutenetatik beste ezein baino gupidagabeago, zalantzarik gabe.
es
CV. De Pedaso, como dec?a, era, pues, natural Hermotimo, al cual, para vengarse de la injuria que con hacerle eunuco hab?a padecido, present?sele una ocasi?n que no s? que se haya dado nunca otra igual:
fr
CV. Je ne connais personne qui se soit plus cruellement veng? d'une injure que cet Hermotime.
en
105. Of these Pedasians was Hermotimos.] And this man of all persons whom we know up to this time obtained the greatest revenge for a wrong done to him.
eu
Bada, etsaiak gatibu hartu eta salgai jarri zuelarik, Kiosko Panjoniok erosi zuen, lanbide guztietarik nardagarriena zuena bizibidetzat, hots, mutil gazte lerdenak erosten zituen eta, irendu ondoren, Sardes eta Ephesora eraman eta oso garesti saltzen zituen, zeren barbaroen artean eunukoak, konfiantza osokoak izatearren, giza atributu osodun esklaboak baino garestiagoak baitira.
es
He aqu? c?mo sucedi?: Hici?ronle esclavo los enemigos, y como a tal le compr? un hombre natural de Qu?o, llamado Panionio, el cual daba en una granjer?a la m?s infame y malvada del mundo, pues logrando alg?n gallardo mancebo, lo que hac?a era castrarle y llevarle despu?s a Sardes o a ?feso y venderle bien caro;
fr
Ayant ?t? pris par des ennemis, il fut vendu ? Panionius, de l'?le de Chios. Cet homme vivait d'un trafic inf?me :
en
For he had been captured by enemies and was being sold, and Panionios a man of Chios bought him, one who had set himself to gain his livelihood by the most impious practices;
eu
Horrela ba, lanbide horretatik bizi zen Panjonio hark irendu zituen gazte askoen artean, gure Hermotimo zegoen.
es
pues sabido es que entre los b?rbaros se aprecian en m?s los eunucos que los que no lo son, por la total confianza que puede haber en ellos.
fr
il achetait de jeunes gar?ons bien faits, les faisait eunuques, et les menait ensuite ? Sardes et ? ?ph?se, o? il les vendait tr?s cher; car la fid?lit? des eunuques les rend, chez les Barbares, plus pr?cieux que les autres hommes.
en
for whenever he obtained boys who possessed some beauty, he would make eunuchs of them, and then taking them to Sardis or Ephesos sold them for large sums of money, since with the Barbarians eunuchs are held to be of more value for all matters of trust than those who are not eunuchs.
eu
Baina ez pentsa hau gizagaixo bat izan zenik bere bizitzako arlo guztietan:
es
Entre otros muchos que castr? Panionio, como quien viv?a de la ganancia hecha en esa industria, uno fue nuestro Hermotimo.
fr
Panionius, qui vivait, dis-je, de ce trafic, fit eunuques un grand nombre de jeunes gar?ons, et entre autres Hermotime.
en
Panionios then, I say, made eunuchs of many others, since by this he got his livelihood, and also of this man about whom I speak:
