Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ulenspiegelen elezaharra, Charles de Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007
)
eu
Ikazkin bat hurreratu zitzaion, esanez:
es
Un carbonero se acerc? y le dijo:
fr
Un charbonnier vint et lui dit :
en
A coalman came and said to him:
eu
-Zer ari zara?
es
-?Qu? haces ah??
fr
-Que fais-tu l? ?
en
"What are you doing there?"
eu
-Sudurra bustitzen ari naiz, haizeak nondik jotzen duen jakiteko-erantzun zion Ulenspiegelek.
es
-Me mojo la nariz para saber de donde viene el viento-respondi? Ulenspiegel.
fr
-Je me mouille le nez pour savoir d'o? vient le vent, r?pondit Ulenspiegel.
en
"I am damping my nose to know which way the wind blows," replied Ulenspiegel.
eu
Zurgin bat heldu zen.
es
Luego se le acerc? un carpintero, pregunt?ndole:
fr
Un menuisier vint.
en
A carpenter came along.
eu
-Estrata lastairatzat hartu duzu?
es
-?Has tomado el suelo por un colch?n?
fr
-Prends-tu, dit-il, le pav? pour un matelas ?
en
"Do you take the pavement," said he, "for a mattress?"
eu
-Batzuek estalkitzat hartuko dute aurki-erantzun zion Ulenspiegelek.
es
-Algunos lo tomar?n muy pronto por una cubierta-contest? Ulenspiegel.
fr
-Il en est qui le prendront bient?t pour couverture, r?pondit Ulenspiegel.
en
"There are some," replied Ulenspiegel, "who will soon take it for a quilt."
eu
Lekaide bat gelditu zen.
es
Un fraile se detuvo, preguntando:
fr
Un moine s'arr?ta
en
A monk stopped.
eu
-Zer egiten du txahal horrek hor?
es
-?Qu? hace ah? ese becerro?
fr
-Que fait l? ce veau ? demanda-t-il
en
"What is this moon calf doing there?" he asked.
eu
-Ahuspez eskatzen dizu bedeinkapena, ene aita-erantzun zion Ulenspiegelek.
es
-Pide boca abajo vuestra bendici?n, padre m?o-respondi? Ulenspiegel.
fr
-Il demande ? plat ventre votre b?n?diction, mon p?re, r?pondit Ulenspiegel.
en
"He is on his face begging for your blessing, Father," replied Ulenspiegel.
eu
Lekaideak alde egin zuen bedeinkapena emanda.
es
El fraile la dio y se fue.
fr
Le moine, la lui ayant donn?e, s'en fut.
en
The monk having bestowed it, went on his way.
eu
Orduan Ulenspiegelek belarria ipini zuen behegainaren kontra;
es
Ulenspiegel, entonces, coloc? la oreja pegada al suelo.
fr
Ulenspiegel alors coucha l'oreille contre terre ;
en
Ulenspiegel then lay with his ear against the ground.
eu
baserritar bat azaldu zen.
es
Lleg? un aldeano y le pregunt?:
fr
un paysan vint.
en
A peasant came by.
eu
-Zaratarik bai azpi horretan?
es
-?Oyes ruido ah? abajo?
fr
-Entends-tu du bruit l?-dessous ? lui dit-il.
en
"Dost thou hear any noise from below?" he said.
eu
-Bai-erantzun zion Ulenspiegelek-, heretiko koitaduak erretzeko erabiliko dituzten adarrak hazten ari direla entzuten dut.
es
-S?-contest? Ulenspiegel-; oigo crecer la le?a cuyos haces han de servir para quemar a los pobres herejes.
fr
-Oui, r?pondit Ulenspiegel, j'?coute pousser le bois dont les fagots serviront ? br?ler les pauvres h?r?tiques.
en
"Aye," replied Ulenspiegel, "I hear the wood growing, the wood whose faggots will serve to burn poor heretics."
eu
-Ez duzu besterik entzuten? -itaundu zion Kontzejuko txinel batek.
es
-?No oyes nada m?s? -le pregunt? un alguacil.
fr
-N'entends-tu plus rien ? lui dit un sergent de la commune.
en
"Dost thou hear naught else?" said a constable of the commune to him.
eu
-Entzuten dut Espainiatik datorren armada-esan zuen Ulenspiegelek-;
es
-Oigo-a?adi? Ulenspiegel-la gendarmer?a que viene de Espa?a;
fr
-J'entends, dit Ulenspiegel, la gendarmerie qui vient d'Espagne ;
en
"I hear," said Ulenspiegel, "the gendarmerie coming from Spain;
eu
ezkutatzekorik baldin badaukazu, lurpera ezazu, gesu batean hiriak ez dira leku seguruak izango, lapurrak nagusituko dira.
es
si tienes alguna cosa que guardar, enti?rrala, porque muy pronto las villas no estar?n seguras, a causa de los ladrones.
fr
si tu as quelque chose ? garder, enterre-le, car bient?t les villes ne seront plus s?res ? cause des voleurs
en
if thou hast aught to keep, bury it, for soon the towns will be safe no longer by reason of robbers."
eu
-Burutik egin zaio-esan zuen Kontzejuko txinelak.
es
-Est? loco-dijo el alguacil.
fr
-Il est fou, dit le sergent de la commune
en
"He is mad," said the constable.
eu
-Burutik egin zaio-errepikatu zuten hiritarrek.
es
-Est? loco-repitieron los burgueses.
fr
-Il est fou, r?p?t?rent les bourgeois.
en
"He is mad," repeated the townsfolk.
eu
14
es
XIV
fr
XIV
en
XIV
eu
Aldi hartan Lammek, Blauwe Lanteern-eko eskilarako amets gozoa gogoan, ez zuen jaten.
es
Entre tanto, Lamme no com?a pensando en el dulce sue?o de la escalera de "La Linterna Azul".
fr
Cependant Lamme ne mangeait plus, songeant au r?ve doux de l'escalier de la Blauwe Lanteern.
en
Meanwhile, Lamme could not eat, thinking of the sweet vision of the stairs at the Blauwe-Lanteern.
eu
Bihotzak Bruges-era egiten zion, eta Ulenspiegelek tarrazean eroan zuen Anberesera, eta han jarraitu egin zuen bilatze mingarri hartan.
es
Su coraz?n propend?a hacia Brujas; pero Ulenspiegel le llev? a la fuerza a Amberes, donde continu? sus pesquisas dolorosas.
fr
Son coeur tirant vers Bruges, il fut, par Ulenspiegel, men? de force ? Anvers, o? il continua ses dolentes recherches.
en
His heart turning to Bruges, he was led perforce by Ulenspiegel to Antwerp, where he continued his sorrowful searchings.
eu
Ulenspiegel tabernetan ibiltzen zen, eta flandriar erreformazale jatorren artean zegoenean, edo baita askatasuna maite zuten katolikoen artean ere, honela esaten zien aginduei buruz:
es
Ulenspiegel, cuando estaba en las tabernas entre buenos flamencos reformados y aun entre cat?licos amantes de la libertad, les dec?a a prop?sito de los edictos:
fr
Ulenspiegel ?tant dans les tavernes, au milieu de bons flamands r?form?s, voire m?me de catholiques amis de libert?, leur disait au sujet des placards :
en
Ulenspiegel being in the taverns, in the midst of good Flemings of the reformed faith, or even Catholics that were lovers of liberty, would say to them about the proclamations:
eu
-Inkisizinoa dakarkigute heresiaz purgatzeko aitzakian, baina arabarba horrek gure ziskuak arinduko ditu.
es
"Nos traen la Inquisici?n con el pretexto de purgamos de herej?a; pero donde har? efecto ese ruibarbo es en nuestras bolsas.
fr
" Ils nous am?nent l'Inquisition sous pr?texte de nous purger d'h?r?sie, mais c'est ? nos gibeci?res que servira cette rhubarbe.
en
"They bring us the Inquisition under pretext of purging us from heresy, but it is meant for our purses, this rhubarb.
eu
Guk geuk gura dugun moduan botikatu behar gara, matxina gaitezen eta altxa gaitezen armak eskuan.
es
No nos gusta que nos receten sino seg?n nos place. Nos enfadaremos, nos sublevaremos, cogeremos las armas.
fr
Nous n'aimons ? ?tre m?dicament?s que selon qu'il nous pla?t ; nous nous f?cherons, r?volterons et mettrons les armes ? la main.
en
We have no love to be physicked save at our own will and as we choose; we shall be wroth, we shall rebel and take arms in our hands.
eu
Erregek badaki honezkero.
es
El rey lo sabe de antemano.
fr
Le roi le savait d'avance.
en
The king knew this well beforehand.
eu
Arabarba gura ez dugula ikusita, xiringak erabiliko ditu, alegia, suhaga handi eta txikerrak, serpentinak, falkoneteak eta aho zabaleko txispak.
es
Viendo que no queremos el ruibarbo, har? funcionar las jeringas; es decir, los grandes y peque?os ca?ones, serpentines, falconetes y grandes bocas de fuego.
fr
Voyant que nous ne voulons point de la rhubarbe, il fera marcher les seringues, c'est-?-dire les grands et les petits canons, serpentins, fauconneaux et courtauds ? grosse gueule.
en
Seeing that we have no mind to rhubarb, he will advance the syringes, to wit the great guns and the little guns, serpents, falconets, and mortars with their big mouths.
eu
Erregearen libramendua!
es
?Lavativa real!
fr
Lavement royal !
en
A kingly clyster!
eu
Ez da flandriar aberats bakar bat geratuko horrela botikaturiko Flandrian.
es
No quedar? un flamenco rico en la Flandes as? medicinada."
fr
Il ne restera plus un riche Flamand dans la Flandre ainsi m?dicament?e.
en
There will not be left a single rich Fleming in all Flanders physicked in this fashion.
eu
Zorionekoa gure herria, horrelako mediku koroatsua edukita.
es
Los burgueses re?an.
fr
Mais les bourgeois riaient.
en
But the townsfolk could only laugh.
eu
Baina burgesek barre egiten zuten, eta Ulenspiegelek berriz:
es
Ulenspiegel les apostrofaba:
fr
Ulenspiegel disait :
en
Ulenspiegel would say:
eu
-Egizue barre gaur, baina egizue ihes edo arma zaitezte Notre-Damen ezer apurtzen den egunean.
es
"Re?d hoy; pero huid o armaros el d?a en que quiten algo a Nuestra Se?ora.
fr
" Riez aujourd'hui, mais fuyez ou armez vous le jour o? l'on cassera quelque chose ? Notre-Dame. "
en
"Laugh to-day, but flee or arm on that day when something is broken at Notre Dame."
eu
15
es
XV
fr
XV
en
XV
eu
Agorrilaren hamabostean, Mariaren eta belar eta sustraien bedeinkapenaren egun handian, garauz beteriko oiloek ez entzuna egiten dietenean amodiora deitzen duten oilarraren turutei, harrizko gurutze handi bat apurtu zuen, Anbereseko ateetariko batean, Granvelle kardinalaren zerbitzuan ziharduen italiar batek, eta Ama Birjinaren prozesinoa, erregezoro berde, hori eta gorriak aurrean zituela, Notre-Dameko elizatik irten zen.
es
El 15 de agosto, festividad de Mar?a y de la bendici?n de hierbas y ra?ces, cuando repletas de granos las gallinas se muestran sordas al clar?n del gallo que las hace el amor, un gran crucifijo de piedra fue roto en una de las puertas de Amberes por un italiano al servicio del cardenal de Granvela, y la procesi?n de la Virgen, precedida de bufones verdes, amarillos y rojos, sali? de la iglesia de Nuestra Se?ora.
fr
Le quinze ao?t, le grand jour de Marie et de la b?n?diction des herbes et racines, quand, repues de grains, les poules sont sourdes aux clairons du coq qui les prie d'amour, un grand crucifix de pierre fut bris? ? l'une des portes d'Anvers par un Italien aux gages du cardinal Granvelle, et la procession de la Vierge, pr?c?d?e des fous verts, jaunes et rouges, sortit de l'?glise de Notre-Dame.
en
On the 15th of August, the great feast of Mary and of the blessing of herbs and roots, when filled with corn the hens are deaf to the bugle of the cock imploring love, a great stone crucifix was broken at one of the gates of Antwerp by an Italian in the pay of the Cardinal de Granvelle, and the procession of the Virgin, preceded by fools in green, in yellow, and in red, came forth out of the church of Notre Dame.
eu
Baina Ama Birjinaren irudia, ezezagun batzuek bidean irainduta, irradan ezarri zuten ostera elizako koruan, honen burdinazko hesia zarraturik.
es
Pero insultada la imagen de la Virgen en la carrera, por hombres desconocidos, se la volvi? a colocar precipitadamente en el coro de la iglesia, cuyas rejas fueron cerradas.
fr
Mais la statue de la Vierge, insult?e en chemin par des hommes inconnus, fut replac?e pr?cipitamment dans le choeur de l'?glise, dont on ferma les grilles.
en
But the Virgin's statue, having been insulted on the way by men whom no one knew, was hastily taken back into the choir of the church, the iron gates of which were shut.
eu
Notre-Damen sartu ziren Ulenspiegel eta Lamme.
es
Ulenspiegel y Lamme entraron en Nuestra Se?ora.
fr
Ulenspiegel et Lamme entr?rent ? Notre-Dame.
en
Ulenspiegel and Lamme went into Notre Dame.
eu
Koruaren aurrean mutil gazte alprojak eta pildaireak zeuden, keinuak eta imintzioak egiten, eta gizon batzuk ere bai tartean, denak ezezagunak.
es
Muchachos hampones, de la peor ralea, y entre ellos algunos hombres, desconocidos entre s?, permanec?an ante el coro haci?ndose se?ales y muecas.
fr
De jeunes gars claquedents, guenillards et quelques hommes parmi eux, inconnus ? un chacun, se tenaient devant le choeur, s'entrefaisant certains signes et grimaces.
en
Young beggars and ragamuffins, and some grown men among them, that nobody knew were in front of the choir, making certain signs and grimaces one to another.
eu
Tarrapata handia ateratzen zuten oinekin eta mihiekin.
es
Mov?an con los pies y con las lenguas gran estr?pito.
fr
De leurs pieds et de leurs langues ils menaient grand tapage.
en
They were making a great din with feet and tongues.
eu
Inork ez zituen Anversen lehendik ikusi, inork ez zituen ikusi geroztik.
es
Nadie les hab?a visto nunca en Amberes; nadie los volvi? a ver.
fr
Nul ne les avait vus ? Anvers, nul ne les revit.
en
No one had seen them before in Antwerp, no one ever saw them again.
eu
Haietariko batek, tipulerre aurpegiko, galdetu egin zuen Mieke, alegia Notre-Dame, beldurrak itzuli ote zen antxintxika elizara.
es
Uno de ellos, con cara de caldero quemado, pregunt? si Mieke (Nuestra Se?ora) hab?a tenido miedo, ya que entr? en la iglesia tan precipitadamente.
fr
L'un d'eux, ? face d'oignon br?l?, demanda si Mieke, c'?tait Notre-Dame, avait eu peur qu'elle ?tait rentr?e pr?cipitamment en l'?glise ?
en
One of them, with a face like a burned onion, asked if Mieke, that was Our Lady, had been afraid that she had gone back to the church in such a hurry.
eu
-Ez zure beldur, mairutzar zikina-erantzun zion Ulenspiegelek.
es
-No es de ti de quien ha tenido miedo, negro villano-dijo Ulenspiegel.
fr
-Ce n'est pas de toi qu'elle a eu peur, vilain moricaud, r?pondit Ulenspiegel.
en
"It is not of thee that she is afeared, ugly blackamoor," replied Ulenspiegel.
eu
Berarengana zetorren horrela berba egin zion gaztea, astinaldi bat emateko, baina Ulenspiegelek, samatik oratuta:
es
El mozo a quien se hab?a dirigido avanzaba contra ?l para pegarle; pero Ulenspiegel lo agarr? por el cuello, dici?ndole:
fr
Le jeune gars auquel il parlait marchait sur lui, pour le battre, mais Ulenspiegel, le serrant au collet :
en
The young man to whom he spoke went up to him, to beat him, but Ulenspiegel, gripping him by the collar:
eu
-Jotzen banauk, mingaina bota beharko duk.
es
-Si me pegas, te arranco la lengua.
fr
-Si tu me frappes, dit-il, je te fais vomir ta langue.
en
"If you strike me," said he, "I will make you spew out your tongue."
eu
Gero, han zeuden Anverseko gizon batzuengana itzulita:
es
Despu?s, volvi?ndose hacia algunos hombres de Amberes que se encontraban all? y se?alando a los j?venes andrajosos, dijo:
fr
Puis, se tournant vers quelques hommes d'Anvers qui ?taient l? :
en
Then turning towards certain men of Antwerp that were present:
eu
-Signork-ok eta pagader-ok-esan zuen gazte pildaire hura erakutsiz-, ez fida, sasi-flandriarrak ditugu hauek, kaltera, miseriara eta hondamenera eroan gura gaituzten etoi ordainduak.
es
-Se?ores y artesanos: no os fi?is. Estos son falsos flamencos, traidores pagados para conducirnos a la miseria y a la ruina.
fr
Signorkes et pagaders , dit-il montrant le jeune loqueteux, m?fiez-vous, ce sont de faux Flamands, tra?tres pay?s pour nous induire ? mal, ? mis?re et ? ruine.
en
"Signorkes and pagaders," said he, pointing out the ragged young men, "be cautious, these are spurious Flemings, traitors paid to bring us to ill, to misery, and to ruin."
eu
Gero, ezezagunei: -E!
es
Despu?s, dirigi?ndose a los desconocidos, a?adi?:
fr
Puis, parlant aux malconnus :
en
Then speaking to the strangers:
eu
Astamuturrok, zarama-xurgariok, nondik eskuratu duzue gaur zuen ziskuetan txintxinka entzuten den dirua?
es
-?Eh!, morros de asnos, estampas de miseria, ?de d?nde hab?is sacado el dinero que suena hoy en vuestras faltriqueras?
fr
-H? ! dit-il, museaux d'?nes, s?chant de mis?re, d'o? tenez-vous l'argent qu'on entend aujourd'hui sonner en vos escarcelles ?
en
"Hey," said he, "donkey faces, withered with want, whence have ye the money that chinks to-day in your pouches?
eu
Zeuen larrua saldu duzue aldez aurretik atabalak egiteko?
es
?Es que hab?is vendido por anticipado vuestra piel para hacer tambores?
fr
Auriez-vous vendu d'avance votre peau pour en faire des tambours ?
en
Have ye perchance sold your skins beforehand for drumheads?"
eu
-Hara predikatzailea! -zioten ezezagunek.
es
-Mirad el predicador-dec?an los desconocidos.
fr
-Voyez le pr?cheux ! disaient les malconnus.
en
"Look at the sermonizer!" said the strangers.
eu
Eta denak batera oihuka hasi ziren, Notre-Dameri buruz:
es
Despu?s empezaron a gritar a la vez, hablando de Nuestra Se?ora:
fr
Puis ils se mirent ? crier ensemble, parlant de Notre-Dame
en
Then they all began to shout together with one accord speaking of Our Lady:
