Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ulenspiegelen elezaharra, Charles de Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007
)
eu
Neskek gura izan zuten lagundu, baina ezin zutenez, geratzen zitzaizkien garapaio hondarrak jaurti zizkioten.
es
Las muchachas hubieran deseado ir a socorrerle; pero, no pudi?ndolo hacer, le arrojaron las provisiones que ?es quedaban.
fr
Les filles l'eussent voulu aller secourir, mais ne le pouvant, elles lui jet?rent tout ce qui leur restait de castrelins.
en
The girls would fain have gone to help him, but not being able to, they threw him all the castrelins they had left.
eu
Tropa urrundu zenean, Ulenspiegelek larre guztietako langak igaro zituen bere pelegrinu jantzian, erosi zuen behor bat eta, bidez eta xendaz, haizea legez sartu zen Bois-le-Duc-en.
es
Cuando la tropa estuvo lejos, Ulenspiegel encontr? en un disfraz de peregrino la llave de los campos, adquiri? un caballo y por ocultos caminos y sendas lleg? a Bois-le-Duc como el viento.
fr
La troupe fut loin, Ulenspiegel prit la clef des champs dans sa robe de p?lerin, acheta un cheval et, par chemins et par sentiers, entra ? Bois-le-Duc, comme le vent.
en
The band was far away; Ulenspiegel made across the fields in his pilgrim's robes, bought a horse, and by highways and byways he came like the wind to Bois-le-Duc.
eu
Beauvoir eta Lamotte jaunen etorreraz jabetuta, zortziehun hiritar jarri ziren armatan, kapitainak izendatu zituzten eta Anberesera bidali zuten Ulenspiegel ikazkin mozorroan, Brederode Herkules Edatailearen laguntzaren eske.
es
La noticia de que se aproximaban los se?ores de Beauvoir y de Lamotte, hizo que los de la villa se pusieran en armas en n?mero de ochocientos. Eligieron capitanes y enviaron a Ulenspiegel a Amberes, disfrazado de carbonero, para pedir socorros al H?rcules bebedor, Brederode.
fr
A la nouvelle de l'arriv?e de messires de Beauvoir et de Lamotte, ceux de la ville se mirent en armes au nombre de huit cents, ?lurent des capitaines et envoy?rent ? Anvers Ulenspiegel d?guis? en charbonnier pour avoir du secours de l'Hercule-Buveur Brederode.
en
At the news of the coming of Messires de Beauvoir and de Lamotte, the townspeople took arms to the number of eight hundred, chose captains for them, and despatched Ulenspiegel to Antwerp disguised as a coalman to ask help from the Drinking Hercules, Brederode.
eu
Eta Lamotte eta Beauvoir jaunen gerraginek ezin izan zuten sartu Bois-le-Duc hiri ernaian, gertu baitzegoen bere burua adorez defendatzeko.
es
Y los soldados de los se?ores de Lamotte y de Beauvoir no pudieron entrar en Bois-le-Duc, ciudad vigilante, dispuesta a resistir con energ?a.
fr
Et les soudards de messires de Lamotte et de Beauvoir ne purent entrer ? Bois-le-Duc, cit? vigilante, pr?te ? la vaillante d?fense.
en
And the troopers of Messires de Lamotte and de Beauvoir could not come into Bois-le-Duc, a city armed and watchful, and ready for a stout defence.
eu
19
es
XIX
fr
XIX
en
XIX
eu
Hurrengo hilean, Agileus izeneko doktore batek berrehun florin eman zizkion Ulenspiegeli, eta baita Simon Praet-i helarazi behar zizkion gutunak ere, eta honek esango ziola zer egin behar zuen.
es
El mes siguiente, cierto doctor Agileus dio dos florines a Ulenspiegel y cartas con las cuales deb?a ir a casa de Sim?n Graet, quien le dir?a lo que ten?a que hacer.
fr
Le mois suivant, un certain docteur Agileus donna deux florins ? Ulenspiegel et des lettres avec lesquelles il devait se rendre chez Simon Praet, qui lui dirait ce qu'il avait ? faire.
en
The following month, a certain doctor, Agileus, gave Ulenspiegel two florins and letters with which he was to betake himself to Simon Praet, who would tell him what he had to do.
eu
Ulenspiegelek jana eta teilatua idoro zituen Praet-enean.
es
Ulenspiegel encontr? en casa de Praet alojamiento y mesa.
fr
Ulenspiegel trouva chez Praet le vivre et le couvert.
en
At Praet's, Ulenspiegel found food and shelter.
eu
Lasai egiten zuen lo, alai ageri zen bere mutur gazte loretsua;
es
Dorm?a bien y ten?a muy buen aspecto.
fr
Son sommeil ?tait bon, bonne aussi sa trogne fleurie de jeunesse ;
en
He slept well, and well liking was his face in the flower of youth;
eu
Praetek ordea, mintsu eta negargarrizko bisajeko, gogoeta tristeetan baitaratua zirudien beti.
es
Praet, al contrario, ruin, de aspecto miserable, parec?a siempre encerrado en tristes pensamientos.
fr
Praet au rebours, ch?tif et de mine piteuse, semblait toujours enferm? en de tristes pens?es.
en
Praet, on the contrary, with a wretched and pitiful mien, seemed for ever locked in with melancholy thoughts.
eu
Eta Ulenspiegel harriturik zegoen, gauean, ezergatik itzartzen baldin bazen, mailu kolpeak entzutez.
es
Y Ulenspiegel se asombraba de o?r por la noche, si por casualidad se despertaba, golpes como de martillo.
fr
Et Ulenspiegel s'?tonnait d'entendre, la nuit, si de hasard il s'?veillait, des coups de marteau.
en
And Ulenspiegel was astonished to hear by night, if by any chance he awoke, the noise of hammering.
eu
Goizean goiz jaikiagatik, Simon Praet zutunik zegoen bera baino lehenago, eta tamalgarriagoa zen bere itxura, tristeagoak bere begiratuak ere, dirdiratsuak, heriotzarako edo batailarako gertutzen ari denaren antzera.
es
Por muy temprano que se levantase, Sim?n Praet estaba ya en pie antes que ?l, y eran entonces m?s m?sero su aspecto, m?s tristes tambi?n sus miradas, brillantes como las de un hombre que se preparase a morir o a entrar en batalla.
fr
Si matin qu'il se lev?t, Simon Praet ?tait debout avant lui et plus piteuse ?tait sa mine, plus tristes aussi ses regards, brillants comme ceux d'un homme se pr?parant ? mort ou bataille.
en
However early he might rise, Simon Praet was up before him, and more pitiful his look, sadder still his eyes, gleaming like a man's making ready for death or for battle.
eu
Praetek hasperen egiten zuen sarritan, eskuak otoitzerako batuz eta beti ere barrua saminduraz gainezka zeukala ematen zuen.
es
Frecuentemente, Praet suspiraba, juntaba las manos para rezar, y siempre parec?a pose?do de una gran indignaci?n.
fr
Souvent Praet soupirait, joignant les mains pour prier et toujours paraissait rempli d'indignation.
en
Often Praet sighed, clasping his hands for prayer, and ever seemed filled with indignation.
eu
Atzamarrak beltz eta koipetsu zeuzkan, besoak eta mahukak ere bai.
es
Sus dedos estaban negros y grasientos, lo mismo que sus brazos y su camisa.
fr
Ses doigts ?taient noirs et graisseux, comme aussi ses bras et sa chemise.
en
His fingers were black and greasy, and so, too, were his arms and his shirt.
eu
Ulenspiegelek erabaki zuen jakin behar zuela nondik zetozen mailukadak, beso baltzituak eta Praeten goibeltasuna.
es
Ulenspiegel decidi? saber de d?nde proced?an los golpes de martillo, la negrura de los brazos y la melancol?a de Praet.
fr
Ulenspiegel r?solut de savoir d'o? provenaient les coups de marteau, les bras noirs et la m?lancolie de Praet.
en
Ulenspiegel determined to discover whence came the hammering, and the black arms and the melancholy of Praet.
eu
Gau batean, Blauwe Gans, Pauma Urdinaren tabernan gogoz bestera baina azkenean batu zitzaion Simonekin egon ondoren, larregi edanarena egin zuen, eta halako eperra zeukala ematen zuen eze lehenbailehen eroan behar zuen lotara.
es
Una noche, despu?s de haber estado en la Blanwe Gans (la taberna del Ganso Azul) en compa??a de Sim?n, que fue contra su voluntad, fingi? estar tan atiborrado de bebida y sentir tales mareos, que necesitaba sin dilaci?n el remedio de la almohada.
fr
Un soir apr?s avoir ?t? ? la Blauwe Gans, la taverne de l'Oie bleue, en la compagnie de Simon qui y fut malgr? lui, il feignit d'?tre si so?l? de boissons et d'avoir si fort la crapule en la t?te qu'il la devait incontinent porter sur l'oreiller.
en
One night, having been at the Blauwe Gans, the tavern of the Blue Goose, in company with Simon who was there against his will, he feigned to be so drunk and to have so much in his head that he must needs take it incontinently to his pillow.
eu
Eta Praetek tristeki eroan zuen etxera.
es
Y Praet le condujo tristemente al alojamiento.
fr
Et Praet le mena tristement au logis.
en
And Praet brought him home mournfully.
eu
Ulenspiegelek mandioan egiten zuen lo, katuetatik hur, Simonen ohea behean zegoen, bodegatik hur.
es
Ulenspiegel dorm?a en el granero, junto a los gatos; el lecho de Sim?n estaba abajo, junto a la cueva.
fr
Ulenspiegel dormait au grenier, pr?s des chats, le lit de Simon ?tait en bas, pr?s de la cave.
en
Ulenspiegel slept in the garret, under the cats; Simon's bed was below, near the cellar.
eu
Ulenspiegelek jarraitu egin zuen bere hordi-asmaketan, zabuka igo zuen eskilara, jausiko zelakoa eginez eta sokari oratuz.
es
Ulenspiegel sigui? fingiendo la embriaguez, subi? la escalera dando tropezones, haciendo como que estaba a punto de caer y agarr?ndose a las paredes.
fr
Ulenspiegel continuant sa feintise ivrogniale, monta tr?buchant l'escalier, feignant de manquer de tomber et se tenant ? la corde.
en
Ulenspiegel, continuing his drunken feigning, went climbing staggering up the stairs, pretending to be about to fall and holding on by the rope.
eu
Simonek ardura gozoz lagundu zion, anaia batek legez.
es
Sim?n le ayud? sol?citamente, como un hermano, Le acost?, lament?ndose de su borrachera, y rogando a Dios que se la perdonara, descendi?.
fr
Simon l'y aida avec de tendres soins, comme un fr?re.
en
Simon helped him with tender care, like a brother.
eu
Oheratu zuenean, mozkor hura deitoratuz, eta Jainkoari arren eginez barka ziezaiola, jaitsi egin zen, eta bertatik hasi zen Ulenspiegel entzuten hainbat bider iratzarri izan zuten mailukada berdinak.
es
Ulenspiegel no tard? en escuchar los mismos golpes de martillo que tantas veces le hab?an despertado.
fr
L'ayant couch?, le plaignant de son ivresse, et priant Dieu de la lui vouloir pardonner, il descendit et bient?t Ulenspiegel entendit les m?mes coups de marteau qui l'avaient maintes fois r?veill?.
en
Having put him to bed, condoling with him for his drunkenness, and praying God to be good enough to forgive him, he came down, and soon Ulenspiegel heard the same noise of hammering that had awakened him many times.
eu
Jaiki zen zarata atera barik, jaitsi zituen ortozik maila estuak, hain egoki eze hirurogeita hamabigarrenean ate apal baten aurrean gertatu zen, argi izpi bat sortzen zela zirrinartetik.
es
Levant?ndose sin hacer ruido, baj? con los pies desnudos los estrechos pelda?os, y una vez llegado al que hac?a el n?mero setenta y dos, se encontr? ante vina puerta baja. Hall?base entreabierta y sal?a un hilo d?bil de luz.
fr
Se levant sans bruit, il descendit ? pieds nus les ?troits degr?s, si bien qu'apr?s septante et deux il se trouva devant une port? basse, d'o? filtrait par l'entre-b?illement un filet de lumi?re.
en
Getting up noiselessly, he went barefoot down the narrow stairs, so that after two and seventy steps he found himself in front of a low little door, through the chinks of which filtered a thread of light.
eu
Simonek esku-orriak inprimatzen zituen Laurens Coster, moldiztegiko arte noblearen zabaltzaile handiaren garaiko molde zaharretan.
es
Sim?n imprim?a hojas volantes con antiguos caracteres del tiempo de Laurens Coster, gran propagador del noble arte de la Imprenta.
fr
Simon imprimait des feuilles volantes sur d'antiques caract?res du temps de Laurens Coster, grand propagateur du noble art d'imprimerie.
en
Simon was printing broadsides on the old types of the time of Laurens Coster, the great fosterer of the noble art of printing.
eu
-Zer egiten duzu hemen? -itaundu zion Ulenspiegelek.
es
-?Qu? haces ah?? -pregunt? Ulenspiegel.
fr
-Que fais-tu l? ? demanda Ulenspiegel.
en
"What dost thou there?" asked Ulenspiegel.
eu
Izu-laborrian erantzun zion Simonek:
es
-Si eres del diablo, den?nciame:
fr
Simon lui r?pondit effray? :
en
Simon answered in affright:
eu
-Deabrua baldin bazara, sala nazazu, hil nazatela; baina Jainkoarena baldin bazara, ahoa izan dadila zure mihiaren presondegia.
es
que muera; pero si eres de Dios, que tu boca sirva de prisi?n a tu lengua.
fr
-Si tu es du diable, d?nonce-moi, que je meure, mais si tu es de Dieu, que ta bouche soit la prison de ta langue.
en
"If thou art on the devil's side, denounce me, that I may die; but if thou art on God's side let thy mouth be prison to thy tongue."
eu
-Jainkoarena naiz-erantzun zuen Ulenspiegelek-, eta ez dizut ezein kalterik opa.
es
-Soy de Dios-repuso Ulenspiegel-y no te deseo ning?n mal.
fr
-Je suis de Dieu, r?pondit Ulenspiegel, et ne te veux nul mal.
en
"I am on God's side," replied Ulenspiegel, "and wish thee no evil.
eu
Zer egiten duzu hemen?
es
?Qu? haces ah??
fr
Que fais-tu l? ?
en
What dost thou?"
eu
-Bibliak inprimatzen ditut-erantzun zuen Simonek-.
es
-Imprimo Biblias-respondi? Sim?n-.
fr
-J'imprime des Bibles, r?pondit Simon.
en
"I am printing Bibles," answered Simon.
eu
Emaztea eta haurrak mantentzeko egunez Bere Maiestatearen edikto anker eta gaiztoak publikatzen ditudan arren, gauez Jainkoaren zinezko berba ereiten dut, eta horrela garbitzen dut egunez eginiko kaltea.
es
Porque si de d?a, para mantener a mi mujer ya mis hijas, publico los crueles y malvados edictos de Su Majestad, por la noche siembro la verdadera palabra de Dios y reparo as? el mal que hago durante el d?a.
fr
Car si le jour, afin de faire vivre ma femme et mes enfants, je publie les cruels et m?chants ?dits de Sa Majest?, la nuit je s?me la vraie parole de Dieu, et r?pare ainsi le mal que je fis durant le jour.
en
"For if by day to keep my wife and my children I publish the cruel and wicked edicts of His Majesty, by night I sow the true word of God and thus repair the ill I did during the day."
eu
-Adoretsua zara-esan zion Ulenspiegelek.
es
-Eres bravo-dijo Ulenspiegel.
fr
-Tu es brave, dit Ulenspiegel.
en
"Thou art brave," said Ulenspiegel.
eu
-Fededuna naiz-erantzun zuen Simonek.
es
-Tengo fe-respondi? Sim?n.
fr
-J'ai la foi, r?pondit Simon.
en
"I have the faith," replied Simon.
eu
Eta egia esan, moldiztegi santu honetatik irten ziren Brabante, Flandria, Holanda, Zelanda, Utrecht, Noord-Brabandt, Over-Yssel, Gelderland herrialdeetan zabaldu ziren flandrierazko Bibliak, Simon kondenatu zuten arte sama moztua izatera, horrela amaitzen zuela Kristoren eta justiziaren aldeko bizitza.
es
Efectivamente, fue de esta santa imprenta de donde salieron las Biblias en flamenco que se extendieron por el pa?s de Brabante, Flandes, Holanda, Zelandia, Utrecht, Noor-Brabandt, Over-Issel y Gelderland, hasta el d?a en que se conden? a Sim?n a cortarle la cabeza, acabando as? su vida por Cristo y la justicia.
fr
De fait, ce fut de cette sainte imprimerie que sortirent les Bibles en flamand qui se r?pandirent dans les pays de Brabant, de Flandre, Hollande, Z?lande, Utrecht, Noord-Brabandt, Over-Yssel, Gelderland, jusques au jour o? Simon fut condamn? ? avoir la t?te tranch?e, finissant ainsi sa vie pour Christ et la justice.
en
In very deed, it was from this holy printing shop that there issued the Bibles in Flemish that were distributed through the countries of Brabant, of Flanders, Holland, Zealand, Utrecht, Noord-Brabant, Over-Yssel, Gelderland, until the day when Simon was condemned to have his head cut off, thus finishing his life for Christ.
eu
20
es
XX
fr
XX
en
XX
eu
Simonek honela esan zion behin Ulenspiegeli:
es
Sim?n dijo un d?a a Ulenspiegel:
fr
Simon dit un jour ? Ulenspiegel :
en
Simon said one day to Ulenspiegel:
eu
-Entzun, anaia, baduzu adorerik?
es
-Escucha, hermano:
fr
-Ecoute, fr?re, as-tu du courage ?
en
"Listen, brother, hast thou courage?"
eu
-Badut-erantzun zuen Ulenspiegelek-espainiar bat hil arte zigorkatzeko, asasino bat hiltzeko, hiltzaile bat suntsitzeko behar dena.
es
?tienes valor?-Tengo-respondi? Ulenspiegel-el que hace falta para azotar a un espa?ol hasta causarle la muerte, para mata]:
fr
-J'en ai, r?pondit Ulenspiegel, ce qu'il faut pour fouetter un Espagnol jusqu'? ce que mort s'ensuive, pour tuer un assassin, pour d?truire un meurtrier.
en
"I have enough," replied Ulenspiegel, "to serve to flog a Spaniard to the death, to kill an assassin, to destroy a murderer."
eu
-Jakingo zenuke-galdetu zion inprimatzaileak-tximinian pazientziaz egoten, gela batean esaten dena entzuteko?
es
-?T? sabr?s-pregunt? el impresor-permanecer pacientemente en una chimenea para escuchar lo que se dice en una habitaci?n?
fr
-Saurais-tu, demanda l'imprimeur, te tenir patiemment en une chemin?e pour ?couter ce qui se dit dans une chambre ?
en
"Could you," asked the printer, "stay patiently in a chimney place to hear what is said in a room?"
eu
Ulenspiegelen erantzuna: -Jainkoaren graziaz giltzurrun gogorrak eta izter zaluak ditudanez, gura dudan lekuan egon ninteke, katua lez.
es
Ulenspiegel respondi?: -Teniendo, por la gracia de Dios, buenas espaldas y corvas ligeras, me puedo sostener largo tiempo dondequiera, como un gato.
fr
Ulenspiegel r?pondit : -Ayant, par la gr?ce de Dieu, reins forts et jarrets souples, je me pourrais tenir longtemps o? je voudrais, comme un chat.
en
Ulenspiegel made answer:--"Having by the grace of God, strong loins and supple knees, I can stay a long while as I please, like a cat."
eu
-Baduzu eroapenik eta gomutarik?
es
-?Tienes paciencia y memoria?
fr
-As-tu patience et m?moire ?
en
"Hast thou patience and a good memory?" asked Simon.
eu
-Simonek berriz.
es
-Las cenizas de Claes golpean en mi pecho.
fr
demanda Simon.
en
"The ashes of Claes beat upon my breast," answered Ulenspiegel.
eu
-Claesen errautsak taupaka dauzkat bular gainean-erantzun zuen Ulenspiegelek.
es
-Escucha, pues. Coger?s este peque?o mapa doblado.
fr
-Les cendres de Claes battent sur ma poitrine, r?pondit Ulenspiegel.
en
"Hearken, then," said the printer;
eu
-Entzun orduan-esan zuen inprimatzaileak-, hartuko duzu jokorako hau kartau honela tolestua, eta Dendermonde-ra joango zara hemen itxuratua dagoen etxeko atean jotzen, bitan gogor eta behin poliki.
es
Ir?s a Dendermonde. Llamar?s dos veces fuerte y una con suavidad a la puerta de la casa cuyo aspecto exterior aparece aqu? dibujado.
fr
-Ecoute donc, dit l'imprimeur, tu prendras cette carte ? jouer ainsi pli?e, et tu iras ? Dendermonde frapper, deux fois fort et une fois doucement, ? la porte de la maison dont voici l'apparence dessin?e.
en
"you shall take this playing card folded in this wise, and you shall go to Dendermonde and knock twice loudly and once softly at the door of the house whose outward appearance is here limned.
eu
Zabalduko dute eta galdetuko dizute zu ote zaren kedar-kentzailea, erantzungo duzu argala zarela eta ez duzula karta galdu.
es
Alguien te abrir? y te preguntar? si eres el deshollinador;
fr
Quelqu'un t'ouvrira et te demandera si tu es le ramoneur, tu r?pondras que tu es maigre et que tu n'as point perdu la carte.
en
One will open to you and ask if you are the chimney sweeper;
eu
Erakutsi egingo duzu.
es
t? responder?s que eres flamenco y que no has perdido el mapa, que le mostrar?s.
fr
Tu la lui montreras.
en
you shall answer that you are thin and that you have not lost the card.
eu
Orduan, Thyl, behar duzuna egin beharko duzu.
es
Entonces, Thyl, har?s lo que debes.
fr
Alors, Thyl, tu feras ce que dois.
en
And then, Thyl, you shall do your duty.
eu
Zorigaitz handiak datoz Flandria herrira.
es
Grandes desdichas se ciernen sobre la tierra de Flandes.
fr
De grands malheurs planent sur la terre de Flandre.
en
Great woes hover above the land of Flanders.
eu
Erakutsiko dizute tximinia bat, aurrez atondua eta garbitua;
es
Te ser? mostrada una chimenea preparada y limpia con antelaci?n;
fr
Il te sera montr? une chemin?e pr?par?e et balay?e ? l'avance ;
en
A chimney will be shown to you, prepared and swept in advance;
eu
krako egokiak idoroko dituzu oinetarako, eta ipurdirako zurezko ohol txiker bat sendo josia.
es
encontrar?s en ella buenos garfios para tus pies, y para sentarte una peque?a plancha de madera, firmemente sostenida.
fr
tu y trouveras de bons crampons pour tes pieds, et pour ton s?ant une petite planchette de bois fermement soutenue.
en
you will find in it good climbing irons for your feet, and for your seat a little wooden board firmly stayed.
