Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Ulenspiegelen elezaharra, Charles de Coster / Koldo Izagirre (Elkar/Alberdania, 2007
)
eu
Elizen eta komentuen ondasunak behar dituzte orain.
es
Les hacen falta ahora los bienes de las iglesias y los conventos.
fr
Il leur faut maintenant les biens des ?glises et des couvents.
en
And now they must needs have the goods and wealth of churches and convents.
eu
"Eta han, Culembourg barrabanarenean egin zuten oturuntzan, Brederode beste barraban horrekin, zurezko katilutan edan zuten, Berlaymont mesirearen eta madame Gobernanta mespretxuan.
es
"Y all?, en el banquete que tuvieron en casa del p?caro de Culembourg, con ese otro p?caro de Brederode, bebieron en escudillas de madera, por menosprecio al se?or de Berlaymont y a la se?ora Gobernadora. S?.
fr
" Et l?, dans leur banquet chez ce vaurien de Culembourg, avec cet autre vaurien de Brederode, ils ont bu dans des ?cuelles de bois, par m?pris pour messire de Berlaymont et madame la Gouvernante. Oui ;
en
"And there at their banquet in the house of that rogue De Culembourg, with that other rogue De Brederode, they drank in wooden bowls, for scorn of Messire de Berlaymont and Madame the Lady Governor.
eu
Bai, deiadar egin zuten:
es
Y gritaron "?Viva el Mendigo!" ?Ah!
fr
et ils ont cri? : " Vive le Gueux !
en
Aye, and they shouted 'Long live the Beggars!' Ah!
eu
"Gora Eskekoak!" A, Jainko ona izan banintz, salbu eta errespetua, edari hura, ardo edo garagardo, baxerako ur sats, zikin, bihurtuko nukeen, bai, beren atorra eta arropa zirtzilak garbituak lituzketen lixiba lizun, okaztagarria.
es
Si yo hubiera sido Dios, salvando todo respeto, habr?a hecho que su bebida, fuese cerveza o vino, se convirtiera en sucia e infame agua de fregar vajilla; s?, en una sucia, abominable, hedionda lej?a, en la que ellos habr?an lavado sus camisas y sus trapos ciscados.
fr
" Ah ! si j'avais ?t? le bon Dieu, sauf tout respect, j'aurais fait que leur boisson, f?t-elle bi?re ou vin, se f?t chang?e en une sale, inf?me eau de lavure de vaisselle, oui, en une sale, abominable puante lessive, dans laquelle ils auraient lav? leurs chemises et leurs draps embren?s.
en
if I had been the good God (with all respect), I would have caused their drink, whether it was beer or wine, to be changed into a foul and loathy dishwater, aye, into foul, abominable, stinking suds, in which they had washed their shirts and foul sheets.
eu
"Bai, egizue arrantza, asto halakoak, egizue arrantza:
es
"S?, asnos, rebuznad, rebuznad "?Viva el Mendigo!" S?:
fr
" Oui, braillez, ?nes que vous ?tes, braillez : " Vive le Gueux !
en
"Aye, bawl, donkeys that you are, bawl 'Long live the Beggars!' Aye!
eu
"Gora Eskekoa!" Bai, profeta nauzue.
es
yo soy profeta;
fr
et je suis proph?te.
en
and I am a prophet.
eu
Eta madarikazino, miseria, sukar, izurrite, sute, hondamen, triskantza, txankro, ingeleseri eta izurri beltz guztiak jausiko dira Herbehereetara. Bai, eta horrela Jainkoak "Gora Eskekoa!" arrantza sastar horren mendekua hartuko du.
es
todas las maldiciones, miserias, fiebres, pestes, incendios, ruinas, desolaciones, ?lceras, fiebres inglesas y pestes negras caer?n sobre el Pa?s Bajo. S?.
fr
Et toutes les mal?dictions, mis?res, fi?vres, pestes, incendies, ruines, d?solations, chancres, suettes anglaises et pestes noires tomberont sur le Pays-Bas.
en
And all the curses, miseries, fevers, plagues, conflagrations, ruins, desolations, cankers, English sweating sickness and black plagues will fall upon the Low Countries.
eu
Eta zuen etxeetan ez da harririk geratuko harri gainean, ezta parte gaiztoko kalbinokeria eta basa-sermoi horietara laster egindako zuen berna-hezur malapartatuen zatirik ere.
es
Y as?, Dios quedar? vengado de vuestro sucio rebuzno "?Viva el Mendigo!"-y no quedar? piedra sobre piedra en vuestras casas ni un pedazo de hueso de las condenadas piernas que corrieron hacia esa maldita calvinister?a, hacia esa maldita pr?dica.
fr
" Vive le Gueux ! " Et il ne restera plus pierre sur pierre de vos maisons et pas un morceau d'os de vos jambes damn?es qui coururent ? cette maudite calvanisterie et pr?dicastrerie.
en
Aye, thus will God be revenged upon your filthy braying of 'Long live the Beggars!' And there will not be left one stone of your houses upon another, and not a morsel of bone in your damned legs that ran to this accursed Calvinistry and preachifying.
eu
Hala, hala, hala, hala, hala, hala, halaxe bedi.
es
As? sea, sea, sea, sea, sea, sea.
fr
Ainsi, soit, soit, soit, soit, soit, soit-il.
en
And so, so, so, so, so be it.
eu
Amen.
es
Am?n."
fr
Amen.
en
Amen!"
eu
Amen.
es
-Vamos, hijo m?o-dijo Ulenspiegel a Lamme.
fr
-Partons, mon fils, dit Ulenspiegel ? Lamme.
en
"Let us go, my son," said Ulenspiegel to Lamme.
eu
-Goazen, semea-esan zion Ulenspiegelek Lammeri.
es
-En seguida-respondi? Lamme.
fr
-Tant?t, dit Lamme.
en
"In a moment," said Lamme.
eu
-Pozarren-erantzun zion Lammek. Eta bila ibili zen sermoia entzuten zeuden gazte eder eta elizkoi haien artean, baina ez zuen emaztea aurkitu.
es
Y busc? entre las j?venes y bellas devotas que asist?an al serm?n; pero no encontr? a su mujer.
fr
Et il chercha parmi les jeunes et belles d?votes, assistant au sermon, mais il ne trouva point sa femme.
en
And he looked and searched among the beautiful young devotees there present at the sermon, but he did not discover his wife.
eu
12
es
XII
fr
XII
en
XII
eu
Ulenspiegel eta Lamme Minne-Water, Maitasun Ura izeneko lekura heldu ziren, baina doktore eta Wysneusen sasimaisu handiek diote Minre-Water dela, Minimoen Ura.
es
Ulenspiegel y Lamme fueron a un paraje llamado Minne-Water (Agua de Amor), aunque los grandes doctores y Wysneusen Savantasses dicen que es Minre-Water (Agua de los M?nimos).
fr
Ulenspiegel et Lamme vinrent ? l'endroit appel? MinneWater, Eau d'Amour, mais les grands docteurs et Wysneusen Savantasses disent que c'est Minre-Water, Eau des Minimes.
en
Ulenspiegel and Lamme came to the place called Minne-Water, Love-Water; but the great doctors and Wysneusen Pedants say it is Minre-Water, Minim-Water.
eu
Ulenspiegel eta Lamme bazterrean jesarri ziren, beren buruetaraino ganga apal baten gisan orritan zeuden zuhaitzen pean ikusten zituztela igaroan gizon, andra, neska eta mutilak eskutik, lorez orraztuak, izterrez izter, begietara begiratzen ziotela batak besteari gozo, elkarrenganakoa besterik ardura ez zitzaiela mundu honetan.
es
Ulenspiegel y Lamme se sentaron a la orilla, viendo pasar bajo los frondosos ?rboles, que llegaban hasta sus cabezas formando como una b?veda baja, hombres y mujeres, muchachas y muchachos, coronados de flores, con las manos enlazadas, pegados materialmente, mir?ndose con pasi?n y como olvidados del resto del mundo.
fr
Ulenspiegel et Lamme s'assirent sur ses bords, voyant passer sous les arbres feuillus jusques sur leurs t?tes, comme vo?te basse, hommes, femmes, fillettes et gar?ons se donnant la main, coiff?s de fleurs, marchant hanche contre hanche, se regardant dans les yeux tendrement, sans rien voir qu'eux-m?mes en ce monde.
en
Ulenspiegel and Lamme sat down upon the brink, seeing pass by beneath the trees all leafy down to their very heads, like a low roof, men, women, girls, and boys, hand in hand, garlanded with flowers, walking hip to hip, looking tenderly in one another's eyes, without seeing anything in this world but themselves.
eu
Ulenspiegelek Nele zeukan buruan haiek denak ikusita. Gomuta malenkoniko honek hauxe esan eragin zion:
es
Ulenspiegel los miraba pensando en Nele, y este melanc?lico recuerdo le hizo exclamar:
fr
Ulenspiegel, songeant ? Nele, les regardait. En sa m?lancolique souvenance, il dit :
en
Ulenspiegel, thinking of Nele, gazed at them. In his melancholy, he said:
eu
-Goazen edaten.
es
-Vamos a beber.
fr
-Allons boire.
en
"Let us go drink."
eu
Baina Lammek ere, Ulenspiegeli jaramon egin barik, bikote maiteminduetan zeuzkan begiak.
es
Pero Lamme, sin atender a Ulenspiegel, contemplaba a las parejas de enamorados.
fr
Mais Lamme, n'entendant point Ulenspiegel, regardait aussi les paires d'amoureux.
en
But Lamme, not hearkening Ulenspiegel, also looked upon the pairs of lovers:
eu
-Guk ere, emazteak eta biok, osteratxoak egiten genituen inoiz, gu orain goazen legez, ezpondetan, bakarti, emazte barik zimeltzen zirenen ikusterrean elkar maitatuz.
es
-En otro tiempo-dec?a-tambi?n pasamos, mi mujer y yo, am?ndonos, ante las narices de los que como nosotros, languidecen al borde de un hoyo, sin mujer, solitarios.
fr
-Jadis aussi nous passions, ma femme et moi, nous aimant au nez de ceux qui, comme nous, au bord des foss?s, s'?tendent, sans femme, solitaires.
en
"In the old days we, too, used to pass, my wife and I, loving each other under the eyes of those who like you and me, on the edge of ditches, were stretched out solitary and without a woman."
eu
-Zatoz edaten-zioen Ulenspiegelek-, Zazpiak idoroko ditugu pinta baten hondoan.
es
-Ven a beber-dec?a Ulenspiegel-; encontraremos a los Siete en el fondo de una pinta.
fr
-Viens boire, disait Ulenspiegel, nous trouverons les Sept au fond d'une pinte.
en
"Come and drink," said Ulenspiegel, "we shall find the Seven at the bottom of a quart."
eu
-Edatailearen berbak-erantzun zuen Lammek-, jakin behar zenuke Salbatore Deunaren elizaren ganga handiaren azpian zutundu ezingo liratekeen erraldoiak direla Zazpiak.
es
-Palabras de bebedor-respond?a Lamme-; t? sabes que los Siete son gigantes que no podr?an estar de pie bajo la gran b?veda de la iglesia de San Salvador.
fr
-Propos de buveur, r?pondait Lamme ; tu sais que les Sept sont des g?ants qui ne pourraient tenir debout sous la grande vo?te de l'?glise du Saint-Sauveur.
en
"A drinker's word," answered Lamme: "you know the Seven are giants who could not stand upright under the big dome of the church of Saint Sauveur."
eu
Ulenspiegelek, goibel, Nele zeukala gogoan, eta baita ostaturen batean aurkitzen ahal zuela beharbada aterpe ona, otordu ona, harrera atsegineko ostalertsa, berriro esan zion:
es
Ulenspiegel, pensando tristemente en Nele y en que podr?a encontrar acaso en alguna hoster?a buen albergue, buena comida y hostelera agradable, dijo de nuevo:
fr
Ulenspiegel, songeant ? Nele tristement, et aussi qu'il trouverait peut-?tre en quelque h?tellerie bon g?te, bon souper, h?tesse avenante, dit derechef :
en
Ulenspiegel, thinking wretchedly of Nele, and also that in some hostelry he might perchance find a good bed, good supper, a comely hostess, said yet again:
eu
-Goazen edaten!
es
-Vamos a beber.
fr
-Allons boire !
en
"Let us go and drink!"
eu
Baina Lammek ez zuen entzuten, eta Notre-Dameko dorreari begira:
es
Pero Lamme no escuchaba, y dec?a, mirando la torre de Nuestra Se?ora:
fr
Mais Lamme n'?coutait point, et disait en regardant la tour de Notre-Dame :
en
But Lamme paid no heed, and said, looking at the tower of Notre Dame:
eu
-Andra Mari, legezko amodioen patrona, indazu haren altzo zuria, buruko bigun, ostera ere ikus dezadan.
es
-Santa Mar?a, patrona de los amores leg?timos, conc?deme que vuelva a ver su blanco seno, suave almohada.
fr
-Madame sainte Marie, patronne des l?gitimes amours, octroyez-moi de voir encore sa gorge blanche, doux oreiller.
en
"Madame Holy Mary, patroness of lawful loves, grant me to see again her white bosom, that soft pillow."
eu
-Zatoz edaten-zioen Ulenspiegelek-, ikusiko duzu, hori buruko bigunori bezeroei erakusten diela tabernaren batean.
es
-Ven a beber-insist?a Ulenspiegel-; t? la encontrar?s y la mostrar?s a los bebedores en una taberna.
fr
-Viens boire, disait Ulenspiegel, tu la trouveras, la montrant aux buveurs, dans une taverne.
en
"Come and drink," said Ulenspiegel, "you shall find her, displaying it to the drinkers, in a tavern."
eu
-Ausartzen zara hartaz horren uste gaiztoa izaten? -esan zuen Lammek.
es
-?Te atreves a pensar tan mal de ella? -dec?a Lamme.
fr
-Oses-tu si mal penser d'elle ? disait Lamme.
en
"Dost thou dare think so ill of her?" said Lamme.
eu
-Goazen edaten-esan zuen Ulenspiegelek-, baesinne izango da lekuren batean, duda barik.
es
-Vamos a beber-repiti? Ulenspiegel-;
fr
-Allons boire, dit Ulenspiegel, elle est baesine quelque part, sans doute.
en
"Let us go and drink," said Ulenspiegel, "she is baesine somewhere, without a doubt."
eu
-Egarriaren berbak-zioen Lammek.
es
ella estar? haciendo de due?a en cualquier parte, sin duda.
fr
-Discours de soif, disait Lamme.
en
"Thirst talk," said Lamme.
eu
Ulenspiegelek jarraitu egin zuen:
es
-Palabras de bebedor.
fr
Ulenspiegel poursuivit :
en
Ulenspiegel went on:
eu
-Agian idiki erregosi plater bana dauka bidazti gaixoontzat gordea, airea lurrintzen duten indi-belarrez, ez koipetsuegi, samur, arrosa orriak baizen guri, eta iltze-belar, muskatu, oilar gangar, txahal-muin eta halako gutizia zerutiarren artean igerian, eguen zuriko arrainak legez. -Maltzur hori!
es
-Acaso ella-prosegu?a Ulenspiegel-tiene reservado para los pobres viajeros un plato de estofado, cuyas especias embalsaman el aire, no muy grasas, tiernas, suculentas, como hojas de rosas, y nadando, como pescados de martes de Carnaval, entre el clavo, la nuez moscada, las crestas de gallos, mollejas de ternera y otros buenos bocados. -?P?caro!
fr
-Peut-?tre tient-elle en r?serve pour les pauvres voyageurs un plat de beau boeuf ?tuv? dont les ?pices embaument l'air, point trop grasses, tendres, succulentes comme feuilles de roses, et nageant comme poissons de mardi-gras entre le girofle, la muscade, les cr?tes de coq, ris-de-veau et autres c?lestes friandises. -M?chant !
en
"Perchance keepeth she in reserve for poor travellers a dish of goodly stewed beef, whose spices perfume the air, not too rich, tender, succulent as rose leaves, and swimming like Shrove Tuesday fishes amid cloves, nutmeg, cocks' combs, sweetbreads, and other celestial dainties."
eu
-esan zuen Lammek-, hiltzea gura duzu noski.
es
-exclam? Lamme-, sin duda te has propuesto matarme.
fr
dit Lamme, tu me veux faire mourir sans doute.
en
"Cruel!" said Lamme, "you mean to kill me for sure.
eu
Ez dakizu egun bi direla ogi sikua eta garagardo hondarra besterik ez dugula bizitzeko?
es
?Ignoras que desde hace dos d?as no vivimos m?s que de pan seco y cerveza?
fr
Ignores-tu que depuis deux jours nous ne vivons que de pain sec et de petite bi?re ?
en
Do you not know that for two days we have lived on nothing but dry bread and small beer?"
eu
-Gosearen berbak-Ulenspiegelen erantzuna-.
es
-Palabras de hambriento-respondi? Ulenspiegel-.
fr
-Discours de faim, r?pondit Ulenspiegel.
en
"Hunger talk," answered Ulenspiegel.
eu
Janguraz egiten duzu negar, zatoz jaten eta edaten.
es
T? lloras de apetito. Ven a comer y beber.
fr
Tu pleures d'app?tit, viens manger et boire.
en
"You are weeping with appetite; come and eat and drink.
eu
Badaukat florin erdi bat, gure parlantzuaren gastuak ordainduko dituena.
es
Tengo un magn?fico medio flor?n, que pagar? la cuenta de nuestro gaudeamus.
fr
J'ai un beau demi-florin qui payera les frais de nos ripailles.
en
I have here a fine half florin that will defray the cost of our feast."
eu
Lammek barre egin zuen.
es
Lamme re?a.
fr
Lamme riait.
en
Lamme laughed.
eu
Gurdia berriz hartu eta hiri osoan zehar ibili ziren, zein ote zen ostaturik egokiena.
es
Fueron a recoger su carrito y recorrieron la villa, mirando cu?l era el mejor mes?n.
fr
Ils all?rent qu?rir leur chariot et parcoururent ainsi la ville, cherchant quelle ?tait la meilleure auberge.
en
They went to find their cart and thus went about the town, seeking to know which was the best inn.
eu
Baina zenbait baes ozpindu eta baesinne zakarren muturrak ikusirik, aurrera jarraitu zuten, sudur hotza ez delakoan sukalde gozoaren erakusgarri.
es
Pero habiendo visto muchas caras de due?os avinagrados y de due?as poco complacientes, fueron m?s all?, pensando que cara avinagrada es mala muestra para cocina hospitalaria.
fr
Mais voyant plusieurs museaux de baes rev?ches et de baesines peu compatissantes, ils pass?rent outre, songeant qu'aigre trogne est mauvaise enseigne ? cuisine hospitali?re.
en
But seeing several crabbed countenances on the baes and no wise pleasing on the baesines, they passed on, thinking that a sour face is a poor sign for a hospitable kitchen.
eu
Zapatuko Azokara heldu ziren eta Blanwe Lanteern, Kriseilu Urdina izeneko ostatuan sartu ziren.
es
Llegaron al Mercado del S?bado y entraron en la hoster?a llamada De Blauwe-Lanteern (La Linterna Azul).
fr
Ils arriv?rent au March? du Samedi et entr?rent en l'h?tellerie nomm?e de Blanwe Lanteern, la Lanterne Bleue.
en
They arrived at the Saturday Market and went into the hostelry called de Blauwe-Lanteern, the Blue-Lantern.
eu
Itxura jatorreko baes-a zeukan.
es
El amo ten?a buen aspecto.
fr
L? ?tait un baes de bonne mine.
en
Here there was a baes of pleasant aspect.
eu
Aterpetu zuten gurdia eta astoa ukuiluan sarrarazi zuten, lakari bete oloa lagun.
es
Metieron en la cochera su carrito e hicieron llevar a la cuadra al asno en compa??a de un celem?n de avena.
fr
Ils remis?rent leur chariot et firent mettre l'?ne ? l'?curie, en la compagnie d'un picotin d'avoine.
en
They put up their cart and had the ass lodged in the stable, in company with a peck of oats.
eu
Afaria eskatu zuten, berdindu ederra egin zuten, ondo egin zuten lo, eta berriro ere jateko jaiki ziren.
es
Kilos se hicieron servir de comer; se hartaron, durmieron bien y se levantaron para comer nuevamente.
fr
Ils se firent servir ? souper mang?rent leur sao?l, dormirent bien, et se lev?rent pour manger encore.
en
They ordered supper to be served, ate their fill, slept well, and rose to eat again.
eu
Lammek, pozak zoratzen, honela esan zuen:
es
Lamme, reventando de satisfacci?n, dec?a:
fr
Lamme, crevant d'aise, disait :
en
Lamme, bursting with comfort, said:
eu
-Zerutikako musika entzuten dut nire sabelean.
es
-Brota de mi est?mago una m?sica celestial.
fr
-J'entends en mon estomac musique c?leste.
en
"I hear heavenly music in my stomach."
eu
Ordaintzeko ordua iritsi zenean, honela esan zion baes-ak Lammeri:
es
Cuando lleg? la hora de la cuenta, el hostelero se acerc? a Lamme y le dijo:
fr
Quand vint le moment de payer, le baes vint ? Lamme et lui dit :
en
When the time came to pay, the baes came to Lamme and said to him:
eu
-Hamar patard zor duzue.
es
-Me debes diez escudos.
fr
-Il me faut dix patards.
en
"Ten patards, if you please."
