Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)
Bizitzaren sentimendu tragikoaz, Miguel de Unamuno / Xabier Kintana (Klasikoak, 1994
)
eu
Nolanahi ere den.
es
Como sea.
fr
Comme on voudra.
en
How you please.
eu
Eta, ondoren, arimaren substantzialtasuna finkatu nahi dute, kontzientzi egoerak hipostasiaturik, eta hasten dira esaten substantzia horrek bakun izan behar duela, hau da, kartesiar dualismoaren antzera, pentsaera hedaduraren aurka jartzen.
es
Y pasan luego a querer fijar la sustancialidad del alma, hipostasiando los estados de conciencia, y empiezan porque esa sustancia tiene que ser simple, es decir, por oponer, al modo de dualismo cartesiano, el pensamiento a la extensi?n.
fr
Et l'on continue ? vouloir d?terminer la substantialit? de l'?me, en hypostasiant les ?tats de conscience, et l'on dit d'abord que cette substance doit ?tre simple, en opposant, ? la mani?re du dualisme cart?sien, la pens?e ? l'?tendue.
en
And they proceed to seek to establish the substantiality of the soul, hypostatizing the states of consciousness, and they begin by saying that this substance must be simple-that is, by opposing thought to extension, after the manner of the Cartesian dualism.
eu
Eta arimaren bakuntasunaren argudioa era zehatzen eta argienean itxuratu duten izpiritualistetako bat gure Balmes izan denez gero, hori beragandik hartuko dut, bere Curso de Filosof?a Elemental liburuko Psikologiaren II.
es
Y como ha sido nuestro Balmes uno de los espiritualistas que han dado fuerza m?s concisa y clara al argumento de la simplicidad del alma, voy a tomarlo de ?l tal y como lo expone en el cap?tulo 1 de la Psicolog?a de su Curso de Filosofa Elemental.
fr
Et comme notre Balm?s est un des spiritualistes qui ont donn? la forme la plus concise et la plus claire ? l'argument de la simplicit? de l'?me, je vais le lui prendre tel qu'il l'expose au chap. II de la Psychologie dans son Curso de Filosofia Elemental.
en
And as Balmes was one of the spiritualist writers who have given the clearest and most concise form to the argument, I will present it as he expounds it in the second chapter of his Curso de Filosofia Elemental.
eu
kapituluan adierazten duen bezalaxe:
es
"El alma humana es simple", dice.
fr
" L'?me humaine est simple ", dit-il, et il ajoute :
en
"The human soul is simple," he says, and adds:
eu
"Giza arima bakuna da-dio berak, eta hau gehitzen du-: bakuna atalik ez duena da, eta arimak ez du halakorik.
es
Y a?ade: "Es simple lo que carece de partes, y el alma no las tiene.
fr
" Est simple ce qui n'a pas de parties, et l'?me n'en a pas.
en
"Simplicity consists in the absence of parts, and the soul has none.
eu
Demagun, hartan A, B, C atalak direla. Eta galde egiten dut:
es
Sup?ngase que hay entre ellas las partes, A, B, C; pregunto:
fr
Supposez qu'il y ait en elle des parties A, B, C ; je demande : o? r?side la pens?e ?
en
Let us suppose that it has three parts-A, B, C. I ask, Where, then, does thought reside?
eu
Non dago pentsaera?
es
?D?nde reside el pensamiento?
fr
 
en
 
eu
A-n besterik ez baldin badago, B eta C soberan dira;
es
Si s?lo en A, est?n de m?s B y C;
fr
Si c'est seulement en A, B, et C sont de trop ;
en
If in A only, then B and C are superfluous;
eu
eta, beraz, A subjektu bakuna arima izanen da.
es
y, por consiguiente, el sujeto simple A ser? el alma.
fr
et par cons?quent le sujet simple A sera l'?me.
en
and consequently the simple subject A will be the soul.
eu
Pentsaera A-n, B-n eta C-n baldin badago, pentsaera ataletan zatikaturik ageri da, eta hori absurdua da.
es
Si el pensamiento reside en A, B y C, resulta el pensamiento dividido en partes, lo que es absurdo.
fr
Si l'a pens?e r?side en A, B, C, il en r?sulte que la pens?e est divis?e en parties, ce qui est absurde.
en
If thought resides in A, B, and C, it follows that thought is divided into parts, which is absurd.
eu
Zer dirateke oharpen bat, gonbaraketa bat, erizpen bat edo arrazoiketa bat hiru subjektutan banaturik?". Ezin dagoke printzipio-eskaera nabariagorik.
es
?Qu? ser?n una percepci?n, una comparaci?n, un juicio, un raciocinio, distribuidos en tres sujetos?" M?s evidente petici?n de principio no cabe.
fr
Que deviendront une perception, une comparaison, un jugement, un raisonnement distribu?s en trois sujets ? " On ne con?oit pas de p?tition de principe plus ?vidente.
en
What sort of a thing is a perception, a comparison, a judgement, a ratiocination, distributed among three subjects?" A more obvious begging of the question cannot be conceived.
eu
Hasteko, bistakotzat jotzen da, orok, oro den aldetik, ez duela eritzi ematerik.
es
Empieza por darse como evidente que el todo, como todo, no puede juzgar.
fr
Il commence par poser comme ?vident qu'un tout, un total, ne peut juger.
en
Balmes begins by taking it for granted that the whole, as a whole, is incapable of making a judgement.
eu
Balmesek honela dirau:
es
Prosigue Balmes:
fr
Balm?s continue :
en
He continues:
eu
"Kontzientzi batasuna arimaren zatiketaren aurka jartzen da;
es
"La unidad de conciencia se opone a la divisi?n del alma;
fr
" L'unit? de conscience s'oppose ? la division de l'?me :
en
"The unity of consciousness is opposed to the division of the soul.
eu
pentsatzen dugunean, subjektu bat dago, pentsatzen duen guztia dakiena, eta hau ezinezkoa da berari atalak onartuz gero.
es
cuando pensamos, hay un sujeto que sabe todo lo que piensa, y esto es imposible atribuy?ndole partes.
fr
quand nous pensons, il y a un sujet qui sait tout ce qu'il pense, et c'est impossible si on le divise en parties.
en
When we think, there is a subject which knows everything that it thinks, and this is impossible if parts be attributed to it.
eu
A-n dagoen pentsamenduaz ez dakikete deus B-k ez C-k, eta horrela elkarren alderantziz;
es
Del pensamiento que est? en la A, nada sabr?n B ni C, y rec?procamente;
fr
De la pens?e qui est en A, B ni C n'en sauront rien, et r?ciproquement ;
en
Of the thought that is in A, B and C will know nothing, and so in the other cases respectively.
eu
beraz, ez dagoke pentsaera osoaren kontzientzia bakarra;
es
luego no habr? una conciencia de todo el pensamiento;
fr
donc il n'y aura pas une conscience de toute la pens?e ;
en
There will not, therefore, be one consciousness of the whole thought:
eu
atal bakoitzak bere kontzientzia berezia duke, eta gure barruan atalak bezainbat izaki pentsatzaile dirateke".
es
cada parte tendr? su conciencia especial, y dentro de nosotros habr? tantos seres pensantes cuantas sean las partes."
fr
chaque partie aura sa conscience sp?ciale, et en dedans de nous il y aura autant d'?tres pensants que de parties.
en
each part will have its special consciousness, and there will be within us as many thinking beings as there are parts."
eu
printzipio-eskaerak iraun dirau;
es
Sigue la petici?n de principio;
fr
" La p?tition de principe continue ;
en
The begging of the question continues;
eu
uste da, besterik gabe, inolako frogarik emateke, orok, oro den aldetik, ezin dezakeela baterakorki hauteman.
es
sup?nese, porque s?, sin prueba alguna, que un todo como todo no puede percibir unitariamente.
fr
on suppose, parce que oui, sans preuve aucune, qu'un tout, qu'un total, ne peut percevoir unitairement.
en
it is assumed without any proof that a whole, as a whole, cannot perceive as a unit.
eu
Eta gero Balmesek A, B, C atal horiek bakunak ala osatuak ote diren galdetzen du, eta argudioa errepikatzen du, azkenean subjektu pentsatzaileak, oro ez den atal bat izan behar duela esatera heldu arte, hau da, bakuna.
es
Y luego, Balmes pasa a preguntar si esas partes A, B, C, son simples o compuestas y repite el argumento hasta venir a parar a que el sujeto pensante tiene que ser una parte que no sea todo, esto es, simple.
fr
Et ensuite Balm?s vient ? demander si ces parties A, B, C sont simples ou compos?es, et r?p?te son argumentation jusqu'? cette conclusion que le sujet pensant doit ?tre une partie qui ne soit pas un total, c'est-?-dire simple.
en
Balmes then proceeds to ask if these parts A, B, and C are simple or compound, and repeats his argument until he arrives at the conclusion that the thinking subject must be a part which is not a whole-that is, simple.
eu
Argudioa, ageri denez, antzemate-eta erizte-batasunean oinarritzen da.
es
El argumento se basa, como se ve, en la unidad de apercepcion y de juicio.
fr
L'argument se base, comme on voit, sur l'unit? d'aperception et de jugement.
en
The argument is based, as will be seen, upon the unity of apperception and of judgement.
eu
Eta ondoren atalen arteko elkarrekiko komunikaziora jotzeko ustea errefusatzen saiatzen da.
es
Y luego trata de refutar el supuesto de apelar a una comunicaci?n de las partes entre s?.
fr
Et ensuite il s'?vertue ? r?futer l'hypoth?se qui en appellerait ? une communication des parties entre elles.
en
Subsequently he endeavours to refute the hypothesis of a communication of the parts among themselves.
eu
Balmesek, eta berarekin batera arimaren hilezintasunaren baitako fedea arrazionaltzen saiatzen diren a priori-zko izpiritualistek ere, alde batera uzten dute azalpen arrazional bakarra: antzematea eta eriztea ondorio bat direla, antzemateak edo ideia osagarriak berak elkarrekin bat datozelako azalpena.
es
Balmes, y con ?l los espiritualistas a priori que tratan de racionalizar la fe en la inmortalidad del alma, dejan de lado la ?nica explicaci?n racional: la de que la apercepci?n y el juicio son una resultante, la de que son las percepciones o las ideas mismas componentes las que se concuerdan.
fr
Balm?s, et avec lui les spiritualistes a priori qui s'occupent de rationaliser la foi en l'immortalit? de l'?me, laissent de c?t? la seule explication rationnelle, ? savoir que l'aperception et le jugement sont une r?sultante que les perceptions et les id?es m?mes sont des composantes qui concordent.
en
Balmes-and with him the a priori spiritualists who seek to rationalize faith in the immortality of the soul-ignore the only rational explanation, which is that apperception and judgement are a resultant, that perceptions or ideas themselves are components which agree.
eu
Hasteko, uste dute kontzientzi egoeretatik kanpoko zerbait dela, horiek ez bezalakoa, horiexei eusten dien gorputz bizia ez dena, ni ez naizen zerbait, baizik eta nigan dena.
es
Empiezan por suponer algo fuera y distinto de los estados de conciencia que no es el cuerpo vivo que los soporta, algo que no soy yo, sino que est? en m?.
fr
Ils commencent par supposer quelque chose d'ext?rieur, distinct des ?tats de conscience, qui n'est pas le corps vivant qui les supporte, quelque chose qui n'est pas moi, mais qui est en moi.
en
They begin by supposing something external to and distinct from the states of consciousness, something that is not the living body which supports these states, something that is not I but is within me.
eu
Arima bakuna da, diote beste batzuek, bere buruaren baitara oso-osorik itzultzen delako.
es
El alma es simple, dicen otros, porque se vuelve sobre s? toda entera.
fr
L'?me est simple, disent d'autres psychologues, parce qu'elle tourne sur elle-m?me tout enti?re.
en
The soul is simple, others say, because it reflects upon itself as a complete whole.
eu
Ez, A kontzientzi egoera, zeinetan neure aurreko B kontzientzi egoeraz pentsatzen baitut, ez da hauxe berau.
es
No, el estado de conciencia A, en que pienso en mi anterior estado de conciencia B, no es este mismo.
fr
Non, l'?tat de conscience A, dans lequel je pense ? mon ?tat de conscience ant?rieur B, n'est pas celui-ci lui-m?me.
en
No; the state of consciousness A, in which I think of my previous state of consciousness B, is not the same as its predecessor.
eu
Edo neure arimaz pentsatzen baldin badut, hartaz pentsatzen dudan egintza ez bezalako ideiaz pentsatzen dut.
es
O si pienso en mi alma, pienso en una idea distinta del acto en que pienso en ella.
fr
Ou si je pense ? mon ?me, je pense ? une id?e distincte de l'acte par lequel je pense ? elle.
en
Or if I think of my soul, I think of an idea distinct from the act by which I think of it.
eu
Pentsatzen dela pentsatzea, eta ez besterik, ez da pentsatzea.
es
Pensar que se piensa, nada m?s, no es pensar.
fr
Penser que l'on pense, et rien de plus, n'est pas penser.
en
To think that one thinks and nothing more, is not to think.
eu
Arima bizitzaren printzipioa omen da.
es
El alma es el principio de la vida.
fr
L'?me est le principe de la vie, disent-ils.
en
The soul is the principle of life, it is said.
eu
Bai;
es
S?;
fr
Oui ;
en
Yes;
eu
mugimenduaren printzipiotzat indarraren edo energiaren kategoria ere asmatu da.
es
tambi?n se ha ideado la categor?a de fuerza o de energ?a como principio del movimiento.
fr
de m?me on a imagin? la cat?gorie de force ou d'?nergie comme principe du mouvement.
en
and similarly the category of force or energy has been conceived as the principle of movement.
eu
Baina horiek kontzeptuak dira, ez dira fenomenoak, ez dira kanpoko errealitateak.
es
Pero esos son conceptos, no fen?menos, no realidades externas.
fr
Mais ce sont des concepts, non des ph?nom?nes, des r?alit?s ext?rieures.
en
But these are concepts, not phenomena, not external realities.
eu
Mugimenduaren printzipioa, mugitzen al da?
es
El principio del movimiento, ?se mueve?
fr
Le principe du mouvement, se meut-il ?
en
Does the principle of movement move?
eu
Eta kanpoko errealitatea mugitzen denak du soilik.
es
Y s?lo tiene realidad externa lo que se mueve.
fr
Et, seul a une r?alit? externe ce qui se meut.
en
And only that which moves has external reality.
eu
Bizitzaren printzipioa bizirik al dago?
es
?El principio de la vida vive?
fr
Le principe de la vie vit-il ?
en
Does the principle of life live?
eu
Arrazoiaz idazten zuen Humek: "Inoiz ez dut nitaz honelako ideiarik izan, neure burua, nahi izaten, edo egiten edo zerbait sentitzen besterik ez dut somatzen".
es
Con raz?n escrib?a Hume: "Jam?s me encuentro con esta idea de m? mismo, s?lo me observo deseando u obrando o sintiendo algo."
fr
Hume avait raison d'?crire : " Jamais je ne rencontre cette id?e de moi-m?me, je m'observe seulement d?niant, ou faisant, ou sentant quelque chose.
en
Hume was right when he said that he never encountered this idea of himself-that he only observed himself desiring or performing or feeling something.
eu
Zerbait indibiduala izateko ideia, aurrean dudan tintontzi horrena, etxeko ate ondoko zaldi horrena, bi horiena eta ez beren klaseko beste edonolako banako batzuena, horixe da egintza, fenomenoa bera.
es
La idea de algo individual, de este tintero que tengo delante, de ese caballo que est? a la puerta de casa, de ellos dos y no de otros cualesquiera individuos de su clase, es el hecho, el fen?meno mismo.
fr
" L'id?e d'un objet individuel, de cet encrier que j'ai devant moi, de ce cheval qui est ? la porte de ma maison, deux de ces objets et non de deux autres quelconques de m?me classe, est le fait lui-m?me, le ph?nom?ne.
en
The idea of some individual thing-of this inkstand in front of me, of that horse standing at my gate, of these two and not of any other individuals of the same class-is the fact, the phenomenon itself.
eu
Neure buruaren ideia neu naiz.
es
La idea de m? mismo soy yo.
fr
L'id?e de moi-m?me, c'est moi.
en
The idea of myself is myself.
eu
Kontzientzia, hedaduratik independente eginik, substantibatzeko ahalegin guztiak,-gogoan izan Descartesek pentsaera hedadurari kontrajartzen ziola-ez dira trikimailu sofistikoak besterik, horiekin arima hilezina delako fedearen arrazionaltasuna oinarritzeko.
es
Todos los esfuerzos para sustantivar la conciencia, haci?ndola independiente de la extensi?n-recu?rdese que Descartes opon?a el pensamiento a la extensi?n-, no son sino sof?sticas argucias para asentar la racionalidad de la fe en que el alma es inmortal.
fr
Tous les efforts pour conf?rer la substance ? la conscience, en la faisant ind?pendante de l'?tendue-qu'on se rappelle que Descartes opposait la pens?e ? l'?tendue-ne sont que des arguties sophistiques pour asseoir la rationalit? de la foi dans l'?me immortelle.
en
All the efforts to substantiate consciousness, making it independent of extension-remember that Descartes opposed thought to extension-are but sophistical subtilties intended to establish the rationality of faith in the immortality of the soul.
eu
Errealitate objektiboaren balioa eman nahi zaio horrelakorik ez duenari, hots, errealitatea pentsaeran besterik ez duenari.
es
Se quiere dar valor de realidad objetiva a lo que no la tiene, a aquello cuya realidad no est? sino en el pensamiento.
fr
On veut donner la valeur de r?alit? objective ? ce qui ne l'a pas, ? ce dont la r?alit? n'est que dans la pens?e.
en
It is sought to give the value of objective reality to that which does not possess it-to that whose reality exists only in thought.
eu
Eta guk gura dugun hilezintasuna hilezintasun fenomenikoa da, bizitza honen segida alegia.
es
Y la inmortalidad que apetecemos es una inmortalidad fenom?nica, es una continuaci?n de esta vida.
fr
Et l'immortalit? que nous postulons est une immortalit? ph?nom?nale, une continuation de cette vie.
en
And the immortality that we crave is a phenomenal immortality-it is the continuation of this present life.
eu
Kontzientziaren batasuna ez da psikologia zientifikorako-arrazionala den bakarra-batasun fenomenikoa besterik.
es
La unidad de la conciencia no es para la psicolog?a cient?fica-la ?nica racional-sino una unidad fenom?nica.
fr
L'unit? de conscience n'est pour la psychologie scientifique-la seule rationnelle-qu'une unit? ph?nom?nale.
en
The unity of consciousness is for scientific psychology-the only rational psychology-simply a phenomenal unity.
eu
Inork ezin esan dezake substantziazko batasuna denik.
es
Nadie puede decir que sea una unidad sustancial.
fr
Personne ne peut dire qu'elle soit une unit? substantielle.
en
No one can say what a substantial unity is.
eu
Are gehiago:
es
 
fr
 
en
 
eu
inork ezin esan dezake substantzia denik ere.
es
Es m?s a?n, nadie puede decir que sea una sustancia.
fr
Il y a plus : personne ne peut dire que ce soit une substance.
en
And, what is more, no one can say what a substance is.
eu
Substantziaren nozioa fenomenikoa ez den kategoria delako.
es
Porque la noci?n de sustancia es una categor?a no fenom?nica.
fr
Car la notion de substance est une cat?gorie non ph?nom?nale.
en
For the notion of substance is a non-phenomenal category.
eu
Zenbakia da, eta, hertsiki, ezagutezinean sartzen zaigu. Hau da, aplikatzen zaionaren arauera.
es
Es el n?mero y entra, en rigor, en lo inconocible. Es decir, seg?n se le aplique.
fr
C'est le noum?ne, et cela rentre par cela m?me rigoureusement dans l'inconnaissable. C'est-?-dire, selon l'acception que l'on en adopte.
en
It is a noumenon and belongs properly to the unknowable-that is to say, according to the sense in which it is understood.
eu
Baina bere aplikazio transzendentean, egiazki, ezin jakinezko zerbait da eta, hertsiki, irrazionala.
es
Pero en su aplicaci?n trascendente es algo en realidad inconocible y en rigor irracional.
fr
Mais dans son acception transcendante, c'est quelque chose de r?ellement inconnaissable et de rigoureusement irrationnel.
en
But in its transcendental sense it is something really unknowable and strictly irrational.
eu
Substantziaren kontzeptua bera da arrazoimen oharkabeak Jamesek aipatzen zuen haren aplikazio pragmatiko hartatik oso urrun dagoen erabilerara murrizten duena.
es
Es el concepto mismo de sustancia lo que una raz?n desprevenida reduce a un uso que est? muy lejos de aquella su aplicaci?n pragm?tica a que James se refer?a.
fr
Le concept m?me de substance, une raison non pr?venue le r?duit ? un usage fort ?loign? de cette acception pragmatique ? laquelle, faisait allusion James.
en
It is precisely this concept of substance that an unforewarned mind reduces to a use that is very far from that pragmatic application to which William James referred.
eu
Eta bera idealistikoki, hots, izatea hautemana izatea dela dioen berkeleytar printzipioaren arauera, hau da, esse est percipi gisa hartzeak ez du aplikazio hau salbatzen.
es
Y no salva esta aplicaci?n el tomarla ideal?sticamente, seg?n el principio berkeleyano de que ser es percibido, esse est percipi.
fr
Et l'on ne sauve pas cette acception en la prenant au sens id?aliste, selon le principe berkeleyen qu'?tre c'est ?tre per?u, esse est percipi.
en
And this application is not saved by understanding it in an idealistic sense, according to the Berkeleyan principle that to be is to be perceived (esse est percipi).
