Demografia eta zahartzea Euskadiko eta Mexikoko gizarteetan

EHU-UNAM topaketa akademikoa

Bilbo, 2026ko azaroak 26 eta 27

Mexikoko eta Euskadiko gizarteek aldaketa handiak izan dituzte euren egitura demografikoetan, halako moldez non handitzen ari den adineko biztanleriaren ehunekoa eta txikitzen, aldiz, jaiotza tasak. Espainian, zahartzarorako trantsizio demografikoa lehenago gertatu zen, eta gaur egun 65 urtetik gorako biztanleria guztizkoaren % 20 da. Datozen hiru hamarkadetan % 30era iristea espero da. Euskadin, egoera antzekoa da: egitura demografiko zahartua du, jaiotza tasa ez da iristen guztizkoaren % 6ra, eta 65 urtetik gorako biztanleria guztizkoaren % 25 baino handiagoa da. Mexikon, 2030etik aurrera, 65 urtetik gorako pertsonek 15 urtetik beherakoek baino multzo handiagoa osatuko dute. Aldaketa horiek, jakina, eraldatu egin dituzte lan merkatua, hezkuntza premiak, osasunerako sarbidea eta zaintza, eta pauta sozial eta kultural berriak sortu ditu horrek. Aldaketa demografikoa hain da handia, ezen ezinbestekoa baita instituzioak eta politika publikoak birdefinitzea, itun sozial eta fiskal berri baterantz, gizarteen ongizatea ziurtatzeko.

Mexikoko eta Euskadiko desafio demografikoek antzekotasunak eta desberdintasun handiak dituzte, eta aukera ematen dute esperientziak ezagutzeko, diagnostikoak osatzeko eta jakintza zientifikoa aberasteko, gobernuen estrategiak eta politika publikoak arautze aldera.

Testuinguru horretan, EHUk eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoak (UNAM) topaketa hau antolatu dute, ikuspegi konparatu batetik sakontzeko erronka demografikoaren ezagutzan eta bi herrialdeek garatu behar dituzten estrategietan, herritarrek aldaketa demografikoko etapa hau bizi dezaten ongizate indibidual eta kolektiboko baldintzetan.

Topaketan aztertuko diren gaiak landuko dira giza eskubideen, gizarte inklusioaren, genero berdintasunaren eta ongizaterako sarbide eraginkorraren ikuspegietatik.

Diziplinarteko elkarrizketa konparaturako gunea, EHUren eta UNAMen artean, Mexikon eta Euskadin gertatzen ari diren aldaketa demografiko sakonei eta haien inplikazio sozial, sanitario, ekonomiko, kultural eta politikoei buruz jarduteko, arreta berezia jarrita biztanleriaren zahartzean.

1. Trantsizio demografikoen antzekotasunak eta desberdintasunak aztertzea.
2. Zahartzeak sortzen dituen erronkak aztertzea, diziplina ugaritatik.
3. Ikerketa akademikoa, politika publikoak eta praktika sozialak lotzea.

Helburu horiek betetzeko, diziplinarteko ikuspegi bat erabiliko da:

• Gizarte zientziak, zientzia biomedikoak, giza zientziak eta politika publikoak bateratzen dituena.
• Ikerketa akademikoaren eta praktika profesionalaren arteko elkarrizketa errazten duena.
• Euskadiren eta Mexikoren arteko lankidetza indartzen duena, esparru estrategiko batean.
• Ateak zabaltzen dizkiena baterako proiektuei, ikerketa sareei eta ezagutzaren transferentziari.

Mexikoko eta Euskadiko espezialistak bilduko dira, bai esparru akademikokoak, bai profesionalak, mahai bakoitzean herrialde bakoitzaren ikuspegia azaltzeko. Topaketa berez helburutzat har badaiteke ere, sare bat sortzeko bitarteko bat ere izan daiteke, elkarlan akademikorako eta politika publikoak ikuspegi konparatutik berrikusteko. Hori dela eta, proposatzen da azken saioa erabiltzea eztabaidatzeko nola sortu lan agenda partekatu bat, denboran jarraipena izango duena, bi unibertsitateen eta bertaratutako espezialisten artean. Mahai bakoitzean garatuko dira txostengileekin landutako 2-3 galdera gako, eta txandaka erantzungo dute: 1) Interbentzio txanda, galdera bati erantzuteko. 7 minutu pertsona bakoitzeko. 2) Interbentzio txanda, bigarren galdera bati erantzuteko. 4 minutu pertsona bakoitzeko. 3) Publikoaren interbentzioa. 4) Hizlarien azken hitza.