Vitoria-Gasteizko Udalak eta Vital Fundazioak, Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) PSIDES ikerketa taldearekin batera, Arabako adingabeen onlineko pornografiaren kontsumoari buruzko lana egin dute. Fenomeno hori ezin da modu isolatuan ulertu, hazten ari diren gizarte digitalaren testuinguru zabalagoaren barruan baizik.

Ekimena Konexio-Ona elkarteak 2021ean egindako proposamenetik sortu zen. Pentsamendu kritikoa sustatzeko lanean hasi zirenetik, adingabeen pornografiaren kontsumoan sakontzeko eta egoera horretara egokitutako prestakuntza espezifikoa eskaintzeko beharra antzeman zuten.

Azterlana aurkezteko ekitaldian izan ziren Lucho Royero, Gasteizko Udaleko Gizarte Poitiken zinegotzia; Arantxa Ibañez de Opacua, Vital Fundazioko zuzendaria; eta Joana Jaureguizar Alboniga-Mayor, EHUko Bilakaeraren eta Hezkuntzaren Psikologia Saileko kidea eta PSIDES taldeko ikertzaile nagusia.

Azterlanaren helburu nagusia nerabeen artean onlineko pornografiaren kontsumoak duen prebalentzia ulertzea izan zen, baita aldagai psikosozial garrantzitsuekin duen lotura ere, hala nola sextingarekin, onlineko sexu biktimizazioarekin, Interneteko arriskuen pertzepzioarekin, autoestimuarekin, enpatiarekin, adimen emozionalarekin, hautemandako gizarte babesarekin eta jarrera sexistekin. Horretarako, Arabako 14 ikastetxetako (DBH, Batxilergoa eta Lanbide Heziketa) 12 eta 17 urte bitarteko 1.413 ikasleko lagina erabili zen, sexuaren, ikasmailaren, ikastetxe motaren eta hiri eta landa ingurunearen araberako ordezkaritza orekatuarekin.

Lucho Royero Gasteizko Udaleko Gizarte Politiken zinegotziak nabarmendu zuenez, erakundeen eta entitateen arteko lan koordinatuari esker, “1.400 adingabe baino gehiagoko lagina lortu da, eta errealitate hori hobeto ulertzeko oinarri sendoa eskaini du, onlineko pornografiaren kontsumoari buruzko errealitatea hobeto ulertzeko. Gure helburua errealitate horren aurrean esku hartzeko eta prebentzioko estrategiak ezartzea da, Gasteizko ikastetxeetako Bigarren Hezkuntzako ikasleekin egiten ari garen prestakuntza planari jarraipena emanez eta hura hobetuz. Oraingoan, gainera, familiak ere gehituko ditugu”.

Aztertu ondoren, datuek erakusten dute ikasleen % 47,3k noizbait kontsumitu duela onlineko pornografia. Ehuneko hori nabarmen handiagoa da mutilen artean (% 67,5) nesken artean baino (% 32,5). Gainera, guztizkoaren % 44k dio pornografia kontsumitzen jarraitzen duela gaur egun, eta beste behin ere mutilen artean kontsumoa askoz handiagoa da (% 80,3).

Adinari erreparatuz gero, pornografiarekin lehen harremana 12,04 urterekin gertatzen da, eta 6 urterekin izandako lehen kontaktu kasuak ere erregistratu dira. Ohiko kontsumoa hasteko batez besteko adina 13,38 urtekoa da. Nabarmentzekoa da nerabeen % 65 inguruk adierazi duela lehen harremana ustekabekoa edo halabeharrezkoa izan zela, eta horrek agerian uzten du eduki mota horietara iristea erraza dela.

Bestalde, kontsumoak pixkanaka gora egiten du adinaren eta ikasmailaren arabera, eta Batxilergoan eta Lanbide Heziketan ehunekoak bereziki handiak dira.

“Gero eta digitalagoa den gizarte honetan, Vital Fundazioak urteak daramatza ikasleen gizarte gaitasunak hobetzeko hezkuntza komunitateak gero eta eskari handiagoa egiten duela nabaritzen. Horietako gaitasun batzuk dira enpatia eta pertsonen arteko harremanak, batez ere adin txikietan. Helburu horrekin, Vital Fundazioak 2019an abian jarri zuen hezkuntza digitaleko programa aitzindaria, arrisku digitalen aurrean segurtasun jarraibideak eskaini eta urtero 26.000 ikasle baino gehiago biltzen dituena. Horrez gain, emozio eta sexu heziketako beste programa batzuk ere jartzen ditu abian eta 2024an, adibidez, 7.000 ikasle inguru igaro ziren horietatik”, aipatu zuen Arantxa Ibañez de Opacuak, Vital Fundazioko zuzendariak.

Pornografia, sextinga eta onlineko biktimizazioa

Azterlanak, gainera, pornografiaren kontsumoaren eta sextingaren praktikaren artean lotura esanguratsua dagoela egiaztatu du. Pornografia kontsumitu duten nerabeek partaidetza handiagoa dute eduki sexuala duten mezu, irudi edo bideoak bidaltzen, halakorik kontsumitu ez dutenekin alderatuta.

Era berean, onlineko biktimizazio sexualeko esperientzien prebalentzia handiagoa ikusten da pornografia kontsumitu dutenen artean. “Nesken kasuan, era horretako egoerak mutilen baino maizago jasan izan dituztela adierazi dute. Esperientzia horietako batzuk dira presioak, nahi ez diren eskaera sexualak, baimenik gabe sexu edukia bidaltzea edo irudi intimoak hedatzearekin lotutako mehatxuak”, azaldu zuen Joana Jaureguizarrek.

Inpaktua aldagai psikosozialetan

Ikerketaren emaitzen arabera, pornografiaren kontsumoa Interneteko arriskuen pertzepzio txikiagoarekin lotzen da, eta horrek ingurune digitalean jokabide arriskutsuekiko zaurgarritasuna areagotu dezake. Gainera, horrelako edukiak kontsumitzen dituzten nerabeek enpatia emozional eta kognitibo txikiagoa dute, batez ere beste pertsona batzuen emozioak ezagutzeko eta ulertzeko gaitasunean.

Hautemandako laguntza sozialari dagokionez, pornografia kontsumitu dutenek adierazi dute familiaren, lagunen eta pertsona garrantzitsuen babes txikiagoa sentitzen dutela. Era berean, etsaitasunezko sexismo maila handiagoa (emakumeekiko ageriko jarrera negatiboak eta aurreiritziz beteak) eta sexismo onberagoa (emakumeekiko jarrera absurduak edo paternalistak, emakumeak idealizatzen dituztenak, baina genero mailako rol tradizionaletara mugatzen dituztenak) identifikatzen dira ikasle kontsumitzaileen artean, eta horrek indartu egiten du eduki horiek genero mailako arrera eta rol desberdinen eraikuntzan duten eraginari buruzko kezka.

Emaitzek agerian uzten dute beharrezkoa dela hezkuntza afektibo-sexual integrala indartzea, bai eskolan, bai familian, ikuspegi kritikoa txertatuz pornografiari, baimenari, berdintasunezko harremanei eta Interneten erabilera seguruari buruz”, adierazi zuen EHUko ikertzaileak.