Ondarearen azterketa kritikoak bilduma, Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Kultura-Paisaiak eta Ondarea UNESCO Katedrak sustatua, ikuspegi feminista, intersekzional eta deskolonialetatik kultura-ondarearen analisia eta berrikuspen kritikoa egiteko espazio editoriala da. Haren helburua kultura-ondarearen inguruko kontakizun hegemonikoak zalantzan jartzea, hura eraikitzean aintzat hartzen diren subjektuak eta esperientziak zabaltzea eta interpretazio eta balorazio forma berriak sustatzea da.

Ildo hori lehen liburukian gauzatu zen, Promotoras de arquitectura. Mujeres, poder y paisajes urbanos izenekoan, bildumari hasiera eman zion eta ezagutzaren ekoizpenaren eta hedapenaren aldeko, sareak indartzearen eta emakumeen ekarpenen ikusgarritasunaren aldeko lerro editorial baten oinarriak ezarri zituen.

Bildumak ikerketa zorrotzak sustatu eta zabaltzea du helburu, ondarea nola eraiki, hautatu, baloratu, kudeatu eta transmititu den modu kritikoan berrikusteko aukera eman dezaten, bereziki arreta jarriz emakumeen eta narratiba patrimonial nagusietatik historikoki baztertutako beste taldeen oroitzapenetan, esperientzietan eta ekarpenetan.

Ikuspegi diziplinarteko batetik, kultura-ondarearen eta paisaien inguruko irakurketa berriak sortu nahi ditu, marko teoriko, metodologiko eta instituzional tradizionalak zalantzan jarriz, eta ondarearen prozesuetan esku hartzen duten —genero, klase, etnia eta desberdintasunaren beste ardatz batzuetako— botere-harremanei erreparatuz.

Planteamendu honek ondarea iraganaren herentzia neutral edo objektibo gisa ulertzea baztertzen du; alderantziz, hautaketa, aitorpen, legitimazio eta bazterketako prozesuek zeharkatutako eraikuntza sozial eta kultural gisa ulertzen du. Ikuspegi horretatik, hutsuneak adina garrantzitsuak dira presentziak, zer oroitzapen aitortu diren eta zeintzuk baztertu diren identifikatzeko aukera ematen dutelako.

Bildumak, halaber, kultura-ondare gisa aitortzen diren subjektuak, objektuak, praktikak eta oroitzapenak zabaltzen dituzten ikerketak garatzeko ekarpena egin nahi du, Ondarearen Baimendutako Diskurtsoaren berrikuspena kritikoki egiteko eta historiografia tradizionalak historikoki ikusezin bihurtu dituen gaiak barne hartzeko gai diren ikuspegiak txertatuz.

Genero-, feminista-, intersekzional- eta/edo deskolonial-ikuspegiak berariaz txertatzen dituzten ondare eta kultura-paisaietan egindako ikerketak onartuko dira, baita narratiba patrimonial hegemonikoak kritikoki berrikusteko eta historikoki baztertutako subjektuak, oroitzapenak, praktikak eta esperientziak ikusarazteko helburua duten lanak ere.

Hauek dira ikuspegi horien aplikazio-esparru batzuk:

• kultura-ondarea eta kultura-paisaiak;
• ondare arkitektonikoa, hirikoa, industriala eta ukiezina;
• memoria, identitatea eta ondarearen prozesuak;
• kultura biziak eta jakinduriaren transmisioa;
• komunitateak, parte-hartzea eta ondarearen gizarte-jabetzea;
• kontakizun ofizialetik historikoki baztertutako taldeak, esperientziak eta oroitzapenak;
• ondarea baloratzeko, interpretatzeko, kudeatzeko eta transmititzeko metodologia kritikoak.

Ez dira onartuko bakarrik deskribatzaileak diren lanak edo soilik kontserbazio, katalogazio edo ondarearen kudeaketara bideratuak, bilduma definitzen duten ikuspegi kritikoetako bat txertatzen ez badute.

Bildumak diziplinarteko izaera, kolaboratzailea eta nazioartekoa du, eta ezagutza-eremu, erakunde, lurralde eta akademia-tradizio ezberdinen arteko elkarrizketa sustatzen du.

Era berean, ezagutzaren hedapena eta gizarte-transferentzia bultzatzeko eta lankidetza-sare nazional eta nazioartekoak indartzeko tresna ere bada.

Urtero liburu bat argitaratzea aurreikusten da, batik bat 8Mko Gogoeta Jardunaldien emaitzei lotuta, eta, dagokionean, bildumaren lerro editorialekin bat datozen beste ikerketa eta jarduera zientifikoekin ere lotuta.

Aurkeztutako lanek ekarpen originalak izan behar dute, bildumaren helburuetarako garrantzitsua den ikerketa zorrotzetan oinarrituak.

2026 urtea

Veronica Benedet

Buenos Aireseko Unibertsitateko arkitektoa, Argentinako Unibertsitate Katolikoko Eraikin Historikoen Zaharberritzean aditua eta Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Nazioarteko Doktorea, non Sobresaliente Cum Laude kalifikazioa lortu baitzuen XX. mendeko bizitegi hiri-ondarea. Balorazio eta kudeaketa inklusiboko protokolo baten bilakaera. Euskal Herriko azterketa-kasuak tesiarekin. Gaur egun EHUko doktoratu osteko ikertzaile kontratatua da eta Ondare Eraikia Ikerketa Taldeko (GPAC) eta Kultura-Paisaiak eta Ondarea UNESCO Katedrako partaidea.

Bere ikerketa-ibilbidea Arkitekturaren Arkeologia eta ondare eraikitzailean hasi zen, eta geroago XX. mendeko ondare arkitektoniko eta hiriko ondarearen balorazio, babes eta kudeaketara bideratu zen. Lerro hori bere lanaren ardatz nagusietako bat da eta ikerketa akademikoaren eta balorazio, inbentario, kontserbazio eta ondarearen kudeaketa proiektuen bidez garatu da. 2017tik Patrimonio Siglo XX plataforma koordinatzen du, ondare arkitektoniko eta hiriko garaikidea ikertu, transferitu eta zabaltzera bideratua.

Esparru honetan, besteak beste, honako proiektu hauetan parte hartu eta zuzendu du: XX. mendeko eraikin erresidentzialetan aplikatutako Ondarearen Balorazio Protokolo Integrala (2017–2018), bere doktore tesiari lotua; Ingurumen-jasangarritasuneko proiektuetan kultura-ondarearen agentzia (eta aldarrikapena) (2021–2022); eta EAEko kultura-ondarearen kutsadura bisualaren inpaktua kudeatzeko Protokolo Berriak (2023–2024), eta Euskal Kultura-Ondarearen Ondasun eta Arkitektura-Multzoen Inbentarioaren berrikuspen eta eguneratze lanetan ere parte hartu du.

Bere aurreko ibilbidean ere Buenos Airesko arkitektura kolonialari, ondare industriala eta ondare eraikitzailearen kudeaketa sozioekonomikoa ikertu zituen, eta Espainian eta Argentinan ondarearen dokumentazio, kontserbazio eta kudeaketa lanetan aritu zen. Horien artean daude Arabako Elizen Plan Nagusia, Gasteizko harresien balio-ematea —Europa Nostra Sari batekin aintzatetsitakoa—, Eusko Jaurlaritzarako eta hainbat udalerrietarako ondare-inbentarioak, Getxoko Punta Begoñako Galeriaren dokumentazioa eta Argentinako Puerto Gabotoko Kudeaketa Plan Integrala.

2019–2020 urtetik aurrera genero-ikasketak txertatu zituen berariaz arkitekturari eta ondareari aplikatuta, hasieran Arquitectas (in)VISIBLES en Euskadi. Ikusezintasun honek ezkutatzen duen arazoa ikerketa-proiektuaren bidez, Emakundek finantzatua. Harrezkero, lerro bat garatu du Euskal Herriko eta Nafarroako lehen belaunaldiko arkitektei, emakume egileei eta egilekideei, arkitekturaren sustatzaile diren emakumeei zuzendua, hiri-paisaiak eraikitzen eta eraldatzen duten parte-hartzeari bideratutakoa.

Buenos Aireseko Abasto auzoan egindako doktoratu osteko ikerketak, Margarita Salas dirulaguntza baten bidez finantzatua (2022–2024), bere doktore tesian garatutako balorazio-metodologia hiri-paisaiari aplikatzeko aukera eman zion, ondarea, memoria, jasangarritasuna, inklusioa eta hiri-paisaia integratuz.

2019tik arkitektura, ondare eta generoari buruzko 8Mko Gogoeta Jardunaldiak zuzentzen eta koordinatzen ditu, Euskal Herriko eta Argentinako ikertzaileen parte-hartzearekin eta Kultura-Paisaiak eta Ondarea UNESCO Katedraren eta GPACen laguntzarekin.

4.1 Batzordekideak

Ondarearen azterketa kritikoak bildumaren batzorde zientifikoa honako pertsona hauek osatzen dute, abizenen arabera alfabetikoki ordenatuta, tokiko, estatuko eta nazioarteko akademia-erakundeetakoak, beren onarpena berretsi dutenak:

• Iñaki Arrieta Urtizberea — Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU). Euskal Herria.
• Dora Barrancos — Ikerketa Zientifiko eta Teknikoen Kontseilu Nazionala (CONICET) / Buenos Aireseko Unibertsitatea (UBA). Argentina.
• Martín Capeluto — San Martingo Unibertsitate Nazionala (UNSAM). Argentina.
• Xochitl Inostroza Ponce — Santiagoko Unibertsitatea (Chile). Txile.
• Guadalupe Jiménez-Esquinas — Santiago de Compostelako Unibertsitatea. Espainia.
• Cándida Martínez López — Granadako Unibertsitatea. Espainia.
• Ramón Moreno Carlos — Antropologia eta Historia Institutu Nazionala (INAH). Mexiko.
• Lauro Olmo Enciso — Alcalako Unibertsitatea. Espainia.
• María Jesús Pacho — Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU). Euskal Herria.
• Victoria Pedrotta — Ikerketa Zientifiko eta Teknikoen Kontseilu Nazionala (CONICET–CCNAA) / Universidad Maimónides eta Fundación Félix de Azara / La Platako Unibertsitate Nazionaleko Natur Zientzien eta Museoko Fakultatea. Argentina.
• Lourdes Prados Torreira — Madrilgo Unibertsitate Autonomoa. Espainia.
• Laurajane Smith — Australiako Unibertsitate Nazionala, Heritage & Museum Studies Zentroa. Australia.
• María Turull — San Martingo Unibertsitate Nazionala (UNSAM). Argentina.

Batzorde zientifikoa Espainiako, Argentinako, Txileko, Mexikoko eta Australiako akademia eta zientzia-erakundeekin lotutako 13 pertsonak osatzen dute. Bere banaketa instituzionalak bost espainiar unibertsitatetako sei kide barne hartzen ditu —Euskal Herriko Unibertsitatea, Madrilgo Unibertsitate Autonomoa, Alcalako Unibertsitatea, Granadako Unibertsitatea eta Santiago de Compostelako Unibertsitatea—; lau dira Argentinako erakundeekin lotutakoak; bat Txileko Unibertsitatearekin; bat Mexikoko INAH-rekin; eta bat Australiako Unibertsitate Nazionalarekin.

Batzordea bederatzi emakumek eta lau gizonek osatzen dute, arkeologia, historia, arkitektura, kultura-ondarea, genero-ikasketak, feminismoak eta memoriarekin lotutako ibilbideak dituztenak. Diziplina, erakunde eta lurralde aniztasun honek ondarearen azterketa eta interpretaziorako hurbilketa ezberdinak txertatzeko aukera ematen du eta bildumaren ikuspegi kritiko, feminista, intersekzional eta deskolonialekin bat dator.

Europako, Latinoamerikako eta Australiako erakundeen presentziak Batzordearen nazioarteko dimentsioa indartu eta tradizio akademiko eta ezagutza-ekoizpen testuinguru ezberdinen arteko elkarrizketa zabaltzen du. Zentzu honetan, bereziki esanguratsua da Laurajane Smith batzordeko kide izatea, Australiako Unibertsitate Nazionalekoa, bere ibilbidea ondarearen azterketa kritikoaren alorrean nazioarteko erreferentzia baita. Ondarearen eraikuntza, legitimazio eta hautaketa prozesuei eta, bereziki, ondarearen baimendutako diskurtso kontzeptuari buruzko bere ekarpenak Ondarearen azterketa kritikoak bildumaren oinarri teoriko eta kritikoekin lotura estua dute.

Bere batzordekide izateak ez du soilik batzordearen nazioarteko proiekzioa Europa-Latinoamerika ardatzetik haratago zabaltzen, baizik eta bildumaren koherentzia akademiko eta kontzeptuala indartzen laguntzen du. Espainiako eta Latinoamerikako ordezkaritzarekin batera, ikuspegi kritikotik ondarea ekoiztu, interpretatu, zalantzan jarri eta transmititzeko moduen inguruko nazioarteko eta diziplinarteko truke esparrua eraikitzen laguntzen du.

4.2 Eginkizunak

Batzorde zientifikoak izaera kontsultibo eta akademikoaren laguntza-izaera izango du batik bat, bere kideen ibilbidearen eta esperientziaren bidez bildumaren kalitatea, proiekzioa eta nazioartekotzea indartuz.

Batzorde zientifikoan parte hartzeak ez du ebaluazio edo editorial-kudeaketa karga erregularrik ekarriko, hori batez ere bildumarako zuzendaritzari eta EHUko Argitalpen Zerbitzuari dagokielako.

Bere eginkizunek, beharrezkoa denean, honakoak barne har ditzakete:

• zuzendaritzari bildumaren orientazio zientifiko orokorrari buruz aholkatzea;
• zenbait proposamenen lerro editorialetarako egokitasuna puntualki baloratzea;
• jatorrizkoen kanpo-ebaluaziorako espezialistak iradokitzea;
• bildumaren ikusgarritasunari eta proiekzio akademikoari laguntzea;
• ondarearen azterketa kritikoekin lotutako sare nazional eta nazioartekoen sendotzea bultzatzea.

Jarraian datozen argibideak izaera orokorra eta orientatzailea dute eta liburuki bakoitzaren ezaugarrien arabera egokitu ahal izango dira.

Liburuki kolektiboetarako ekarpenetarako, honako argibide hauek hartuko dira erreferentziatzat:

• Microsoft Word fitxategia;
• A4 tamaina;
• titulua Times New Roman 14, lodiz;
• egilea eta erakunde-kide izatea Times New Roman 12an;
• testu-gorputza Times New Roman 12an;
• 1,5 lerro-tartea;
• 2,5 cm-ko marjinak;
• testu justifikatua;
• zenbakitu gabeko azpi-izenburuak.

Orientazio gisa, ekarpenek 5.000 eta 8.000 hitz arteko luzera izan dezakete gutxi gorabehera, oharrak eta bibliografia barne.

Lan bakoitzak honako hauek barne hartuko ditu:

• titulua gaztelaniaz, euskaraz eta ingelesez;
• 200 eta 300 hitz arteko laburpena;
• bost gako-hitz gehienez;
• laburpena eta gako-hitzak gaztelaniaz, euskaraz eta ingelesez.

Testuen elementu guztietarako —gorputzeko aipuak, oharrak, bibliografia, irudien, argazkien, mapan, planoen, taulen eta grafikoen oinak barne— Chicago sistema erabiliko da aipatzeko eta erreferentziatzeko irizpide orokor gisa.

Bibliografian, ahal den neurrian, egile-izen osoak erabiliko dira. Bibliografia testuen amaieran aurkeztuko da eta abizenen arabera alfabetikoki ordenatuko da.

Irudiek, argazkiek, mapek, planoek, taulek eta grafikoek identifikazio osoa eta homogeneoa izan behar dute, Chicago sistemaren irizpideei egokitua, egile-izana, jatorria, data eta ugalketarako eskubideak argi adieraziz.

Oharrak soilik erabiliko dira beharrezko informazio osagarria ematen dutenean, eta ez erreferentzia bibliografiko osoen ordezko gisa.

Erreferentzia orokor gisa, ekarpen bakoitzeko 10 irudi gehienez sar daitezke, nahiz eta kopuru hori alda daitekeen ikerketaren ezaugarriek eta beharrek hori justifikatzen dutenean.

Argibide hauen edozein salbuespen edo egokitzapen aurretiaz adostu behar da bildumako zuzendaritzarekin.

Hizkera inklusiboa

Testuek nahitaez hizkera inklusiboa eta ez-sexista erabili behar dute.

Betekizun honek bildumaren orientazio kritiko eta pluralari erantzuten dio. Hizkuntza gizarte-irudikapenak eraikitzean parte hartzen duela ulertzetik abiatzen da eta subjektuak, esperientziak eta ibilbideak ikusarazi edo baztertu ditzakeela. Hori dela eta, hizkera inklusiboaren erabilera bildumaren irizpide editorialen parte da eta ez da hautazko gomendioa.

Erreferentzia gisa, Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Berdintasunerako Zuzendaritzaren gaztelaniaren erabilera inklusiboko Gida erabiliko da.

Halaber, emakumeak eta gizonak izendatzeko moduetan edozein asimetria saihestu behar da, lanbideen, karguen eta titulazioaren emakumezko formak behar bezala erabili behar dira, eta irudietan, grafikoetan eta gainerako material bisualetan irudikapen inklusiboa bermatu behar da.

Irizpide hauen betetzea testuen behin betiko onarpenaren baldintza izango da.

Jasotako jatorrizkoak kalitate zientifikoa, bildumaren jarraibideekiko egokitasuna eta editorial-baldintzak betetzen direla ziurtatzeko prozedurari jarraituko diote.

Lehen fasean, bildumako zuzendaritzak aurretiazko berrikuspena egingo du honakoa egiaztatzeko:

• bildumaren lerroen araberako egokitasun tematikoa;
• proposamenaren originaltasuna eta garrantzia;
• eskuizkribuaren kalitate eta koherentzia orokorra;
• argibide editorialak betetzea;
• hizkera inklusiboa eta ez-sexistaren erabilera.

Beharrezkoa denean, testuek estilo, aipamen eta alderdi formalen lehen berrikuspena izandezakete. Aldaketen kontrolaren bidez egingo dira aldaketak, egileek berrikusi eta onar ditzaten.

Ondoren, eskuizkribuak Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzuak ezarritako prozeduren arabera dagokion ebaluazio zientifikoari jarraituko diote.

Ebaluazioak, besteak beste, honako hauek hartuko ditu kontuan:

• ikerketaren originaltasuna eta garrantzia;
• zorroztasun zientifikoa eta metodologikoa;
• helburu argiak;
• marko teorikoaren egokitasuna;
• erabilitako iturrien kalitatea eta garrantzia;
• metodologia, analisia eta emaitzen arteko koherentzia;
• ondarearen azterketa kritikoari egindako ekarpena;
• bildumaren lerroen araberako egokitasuna;
• idazketaren kalitatea eta argia.

Txostenek aldaketak eskatzean, hauek egileei jakinaraziko zaizkie txertatzeko.

Behin betiko onarpena ebaluazio zientifikoaren prozesuaren emaitza onaren eta EHUko Argitalpen Zerbitzuak ezarritako baldintzak betetzearen mende egongo da.

Bildumaren izenburuak ikusi