Eritasun zeliakoa nahasmendu autoimmune bat da. Aldez aurretiko joera genetikoa duen pertsona batek glutena jaten duenean piztu daiteke. Hala ere, arrazoi genetikoak ez dira aski azaltzeko zergatik pertsona batzuek garatzen duten gaixotasuna eta beste batzuek ez. Azken urteotan, zenbait azterlanek aditzera eman dute birus-infekzio batzuek —bereziki reobirusek eragindakoek— eritasun zeliakoaren abiarazle gisa jardun dezaketela. Gizakietan, nahiko ohikoa izaten da reobirus bidezko infekzioa. Birus-mota horrek, hala ere, ez du normalean sintomarik sortzen edo ondoez arinak baino ez ditu eragiten.

EHUko FunImmune ikerketa-taldeak frogatua zuen lehendik ere RNAn gertatzen diren aldaketa kimiko batzuek —m6A metilazioek— eragina dutela glutenaren aurreko hantura-erantzunean eta eritasun zeliakoaren garapenean. Hori dela eta, ikerlan berri honetan ikusi nahi izan dute ea reobirus bidezko infekzioek baduten loturarik RNAren aldaketa horiekin, Ainara Castellanos-Rubio Genetika, Antropologia Fisikoa eta Animalien Fisiologia Saileko Ikerbasque ikertzaileak azaldu duenez.

Maialen Sebastián de la Cruz doktoreak egin zuen ikerlan bati esker ondorioztatu zen birus-infekzioak gai direla RNAren zenbait marka kimiko aldatzeko (m6A metilazio deritze). Aldaketa horiek “memoria” moduko bat uzten dute zeluletan, eta horrek eritasun zeliakoari lotutako hantura eragin dezake.

Gainera, emaitzek erakusten dutenez, birus-infekzioa gluten-kontsumoarekin konbinatzen denean, aldaketa zehatzak gertatzen dira hantura-erantzunaren kontrolean garrantzi berezia duen gene baten RNAn, Castellanosek azaldu duenez.

Beste pieza bat puzzle konplexu batean

Ikerlanean, eritasun zeliakoa zuten pertsonen eredu zelularrak eta hesteetako biopsiak baliatu ziren. Lehenik eta behin, paziente horiek reobirusarekin kontaktuan egon ote ziren aztertu zuten, eta egiaztatu zuten paziente askok birus horren aurkako antigorputz gehiago zituztela; horrek esan nahi du infekzioa noizbait igaro zutela. “Lehenik eta behin, paziente zeliakoek antirreobirus antigorputz gehiago zituztela baieztatu genuen —azaldu du Castellanosek—; horrek esan nahi du reobirus bidezko infekzioa jasan dutela noizbait. Ondoren, begiratzen hasi ginen infekzio horien ondorioz zer gene egon zitezkeen aldatuta eta ea aldaketa horiek bat zetozen glutenaren aurkako erantzunari lotuta aurrez aurkitu genituen aldaketekin. Horrela, erantzun inflamatorioan eta antibiralean parte hartzen duen gene jakin bat topatu genuen (ziur aski ez da bakarra izango), eta hura aztertzeari ekin genion, ulertzeko nola erregulatzen duen hantura gene horren aldaketak, eta nola eragiten dioten birusek eta glutenak gene horri”.

Horiek horrela, EHUko ikertzaileek egiaztatu dute “birus-infekzioa jasan izanaren eta dietako glutenaren eraginpean egotearen konbinazioak gene horren eraldaketa eta hantura-erantzun bortitza eragin ditzakeela, eta, horrek guztiak, azken batean, eritasun zeliakoa garatzea erraztu dezakeela”. Hau da, “bi faktoreen (glutena eta reobirusa) konbinazioa izatean, askoz metilazio (edo aldaketa) gehiago gertatzen dira gene horretan, eta horrek berekin dakar hanturazko proteina askoz gehiago sortzea; ondorioz, hanturazko ur-jauzi bat jartzen da martxan, eritasun zeliakoaren garapena sustatu dezakeena”, azaldu du FunImmune laborategiko ikertzaileak. Ikertzailearen arabera, ordea, “horrek ez du esan nahi arriskuarekin lotutako geneak dituzten pertsonak reobirusarekin infektatzen badira zeliako bihurtuko direnik ezinbestean; alabaina, faktoreok eritasun zeliakoaren garapena erraztu dezakete”.

Aurkikuntza horiek indartu egiten dute birus-infekzioek gaixotasun zeliakoaren garapenean zeregin garrantzitsua dutelako ideia, eta lehen aldiz frogatzen dute RNAren aldaketek infekzioa eta hantura lotzen dituen mekanismo gisa jardun dezaketela.

Ikerketa honek, gainera, ateak irekitzen dizkie aldaketa horiek prebenitzeko edo lehengoratzeko gai diren farmakoetan oinarritutako estrategia terapeutiko berriei, gaixotasunaren arriskua edo progresioa murrizte aldera. Modu nabarmenean, ikertzaileek ikusi dute efektu hori leheneratu egin daitekeela RNAren aldaketa horiek modulatzen dituzten farmakoak erabiltzen badira, hala nola sinbastatina (giza erabilerarako jada probatutako medikamentua). Hala ere, EHUko ikertzaileak onartu du gai hori heldugabe dagoela oraindik: “Laborategian ikusi dugu farmako horrek metilazio zehatz hori murrizten eta hantura arintzen duela; alabaina, ikerketak zeluletan edo biopsietan egin dira soilik”. Gaur egun, EHUko FunImmune taldearen laborategiak metilazio-markak aztertzen jarraitzen du: “Marka horiek aldatzeko gai diren konposatuak bilatzen jarraitzen dugu, eta ikusten ari gara marka horiek erregulatzen dituzten konposatu natural asko daudela”.

Castellanosek eritasun zeliakoaren konplexutasuna azpimarratzen du: “Pieza asko behar dira puzzlea osatzeko. Gaur egun, gure laborategia da RNAren aldaketek eritasun zeliakoan betetzen duten papera aztertzen duen bakarra, eta ikerlan honek puzzlean beste pieza bat jartzen lagundu digu. Baina pieza gehiago behar ditugu, oso konplexua baita gaia. Oinarrizko zientzia funtsezkoa da klinikara jauzi egin ahal izateko”.

Informazio osagarria

Maialen Sebastian de la Cruzek Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Genetika, Antropologia Fisikoa eta Animalien Fisiologia sailean egindako doktorego-tesiaren barruan kokatzen da ikerketa hau. Doktorego-tesi hori Ainara Castellanos Rubio eta José Ramón Bilbao Catalá doktoreen zuzendaritzapean egin zen. Ikerketak Columbia University Irving Medical Centerreko (New York) kideen laguntza izan du.