HERMES (Humanities, Equity and Multilingualism: A European Research and Education Space for Transcultural Studies) ENLIGHT Incubator Grant batek finantzatutako proiektua da, eta haren helburua eleaniztasunari eta transkulturalitateari buruzko Europako master bateratu bat diseinatzea da. Partzuergoa ENLIGHT aliantzako bost unibertsitatek osatzen dute: Euskal Herriko Unibertsitateak (EHU), proiektua koordinatzen duena Frederik Verbeke IdeoLiteko kidearen bitartez, eta Tartuko, Groningengo, Galwayko eta Genteko unibertsitateek. Proiektua 2026ko iraila eta 2027ko urria bitartean garatuko da.

Diseinatzen ari den programak esparru zabal batetik abiatzen da: eleaniztasunaren eta transkulturalitatearen azterketa gaur egungo Europan, aldi berean jakintza-arlo, errealitate sozial, jardun profesional eta politika publikoen objektu gisa ulertuta. Enbor komun baten gainean, masterrak hainbat espezializazio-lerro artikulatuko ditu: hizkuntza gutxituetarako eta eskualdeko hizkuntzetarako itzulpengintza eta interpretazioa, Europako erakundeetarako prestakuntza barne; bitartekaritza transkulturala gizarte eleaniztunetan eta migrazio-testuinguruetan; hizkuntza-paisaia eta ekolinguistika; eta baliabide digital gutxiago dituzten hizkuntzei aplikatutako hizkuntza-teknologiak. Programaren ikaskuntza-emaitza nagusia bitartekari transkulturalak prestatzea da.

Proposamenak Europako panoraman identifikatutako gabezia bati erantzuten dio: gaur egun ez dago itzulpen-ikasketak, eleaniztasuna, literatura- eta kultura-ikasketak eta hizkuntza-politika transkulturalitatearen eta hizkuntza-ekitatearen esparru partekatu baten inguruan integratzen dituen master bateraturik. Era berean, eskaera instituzional zehatz bati erantzuten dio: euskarazko itzultzaile eta interpreteen prestakuntza Europako erakundeentzat, irlanderarentzat edo estonierarentzat antzeko terminoetan planteatzen den beharra.

Bere eredu pedagogikoa erronketan oinarritutako hezkuntza da (Challenge-Based Education, CBE), ikerketan oinarritutako azterketarekin uztartuta; BIP Connecting Cultures ikastaroaren bi edizioetan garatu eta probatu da, eta IMPACT-HUM proiektuaren eta LEMuR sare tematikoaren bidez sendotu.

Hamalau hilabete hauetan zehar, partzuergoak programaren ikaskuntza-emaitzak, ikasketa-plana eta mugikortasun-ibilbideak, onarpen-baldintza bateratuak eta partzuergo-hitzarmenaren zirriborroa landuko ditu. Diseinua hasieratik European Degree Label-en irizpideekin lerrokatzen da (Europar Batasuneko Kontseiluaren Gomendioa, 2025eko maiatza), eta partzuergoak Erasmus Mundus Joint Master's Degree eskaera aurkeztea aurreikusten du 2028aren hasieran. Bi helburuak osagarriak dira: zigilu europarrak aitorpena eta kalitate-bermea ekartzen ditu, eta Erasmus Mundus programak masterrerako finantzaketa eta ikasleentzako bekak.

IMPACT-HUM (ENLIGHT+) – From CBE to European Joint Degrees: Co-Designing Impact workshop-ak Europako unibertsitateak, ikertzaileak eta gizarte-eragileak bildu zituen, Challenge-Based Education (CBE) eta nazioarteko lankidetzak nola sor zezaketen eragina aztertzeko, baita etorkizuneko Europako titulazio bateratuen diseinuan zuten eginkizuna ere. Mahai-inguru irekien eta elkarlaneko diseinu-saio baten bidez, topaketak eraginari lotutako hezkuntza eta ikerkuntza, unibertsitatearen eta gizartearen arteko lankidetza, eta programa bateratuen garapena landu zituen, European Degree Label testuinguruan.

ENLIGHT Sare Tematikoa (ETN) “Hizkuntza-ekitatea eskualde eleaniztunetan” (LEMuR). LEMuR sare tematikoak Galway, Tartu, Bernako eta EHUko 25 ikertzaile, ikasle eta hizkuntza-ekitatearekin konprometitutako gizarte-eragile biltzen ditu, lau eskualde historikoki eleaniztunetan: Irlandako mendebaldean (Galwayko Unibertsitatea); Pirinioz gaindiko Euskal Herrian (EHU); Bernako kantonamenduan (Bernako Unibertsitatea); eta Estoniako hegoaldean (Tartuko Unibertsitatea).

Lurralde horiek ez dute soilik botere-borroken historia luzea partekatzen, non hizkuntzak beti izan duen lekua; azken urteetan, gainera, aniztasun linguistiko eta kulturala areagotu da nazioarteko migrazioaren ondorioz. Sarearen helburua da ulertzea eta eraldatzea nola hizkuntza-erregimen historikoek baldintzatzen dituzten gaur egungo hiztun minorizatuen aukerak, ikuspegi berritzaile batekin: kontuan hartuz bai historikoki minorizatu/bertako komunitateak, bai komunitate migratzaileak.

LEMuR bi ikerketa-ildo lotuetan garatzen da: Espazioak eta Hiztunak.

Espazioak ildoa hiriak, herriak eta paisaiak aztertzen ditu hizkuntza-paisaiaren eta hiri-itzulpen-metodoen bidez, zalantzan jarriz landa-/hiri-dikotomia eta erdigune-/periferia-dikotomia, eta haien loturak bai migratzaileen komunitate multikulturalekin, bai bertako gutxiengoekin.

Hiztunak ildoa eleaniztasunaren bizipenari erreparatzen dio argitaratutako literatura-(auto)biografien eta grabatutako ahozko (auto)biografien bidez, inkesta metatuetan ezkutuan geratzen diren ekitate-arauak ulertzeko aukera emanez. Sare tematikoaren dimentsio transnazionalak muga-arteko elkartasuna sendotzen du, hizkuntza-ekitatea modu jasangarrian sustatzeko katalizatzaile gisa jardunez.

Sareko taldeak esperientzia uztartzen du soziolinguistikan, literatura-ikasketetan, hezkuntzan eta itzulpengintzan; eta zabaltzeko asmoa du geografia humanora, hiri/landa garapenera, zientzia politikoetara, zuzenbide-ikasketetara eta filosofiara. Goi mailako akademikoek elkarlanean jarduten dute ibilbide hasierako ikertzaile eta ikasleekin: tailerren, elkarlanean emandako moduluen eta museoak, eskolak, arreta-zentroak, GKEak, hizkuntza-plangintzako erakundeak eta erabaki-hartzaile politikoak barne hartzen dituzten dibulgazio jarduera parte-hartzaileen bidez.

LEMuRrek mentoritza iraunkorreko kanal bat ezartzen du, ikertzaileen mugikortasuna bultzatzen duena, eta posizio ona ematen diona Erasmus-Mundus master baterako, bai eta Horizon Europe eta Creative Europe programetako hautagaitzetarako ere.

“Connecting Cultures: Sustainability, Travel, Translation & Migration” ikastaroa ENLIGHTren Erasmus+ programa trinko konbinatua da (Blended Intensive Programme, BIP), EHU beste bederatzi unibertsitaterekin (Galway, Uppsala, Gent, Groningen, Göttingen, Bratislava, Tartu, Bordeaux, Bern) biltzen duen unibertsitate europarra.

2023/24ko eta 2024/25eko bi edizioetan, Europako hainbat unibertsitatetako hogeita hamar bat ikaslek eta nazioarteko hainbat adituk parte hartu zuten, Euskal Herriko hainbat eragile soziokulturalek (UNESCO Etxea, Basque Culinary Center, Accem, Etxepare Euskal Institutua, Elhuyar, Emaus Fundazioa, IRSEAraba) planteatu zizkieten erronkei irtenbideak bilatzeko.

Ikastaroaren lehen fasea online egin zen martxoan eta apirilean, eta bigarrena modu presentzialean egin zen astebetez maiatzaren erdialdean, Euskal Herriko Unibertsitateko Letren Fakultatean, Gasteizen, IdeoLit ikerketa-taldearekin lankidetzan.

Tartuko Unibertsitateko ENLIGHT Teaching & Learning Conference 2024an saritu zuten programa, erronketan oinarritutako hezkuntza praktikara eraman nahi duen berrikuntza pedagogikoaren adibide gisa (Challenge Based Education, CBE). Groningeneko Unibertsitateko ENLIGHT Impact Conference 2025ean, hezkuntzaren bidez eragin soziala sortzeko adibide gisa nabarmendu zen ikastaroa.