Etika eta printzipioak

UNESCOren (2022) Adimen Artifizialaren Etikaren Gomendioak oinarrizko printzipio multzo sendoa ezartzen du, IAren garapen eta erabilera arduratsua bideratzeko asmoz. Testuak giza eskubideen babesa, gardentasun eta justizia-irizpideen aplikazioa, datuen kudeaketa arduratsua eta giza gainbegiratzearen funtsezko eginkizuna azpimarratzen ditu. Horrez gain, gomendioak politika publikoei begirako ekintza-lerro zehatzak planteatzen ditu, sektore ugaritan —hala nola hezkuntzan, ingurumenaren kudeaketan, osasunean, gobernantzan edo generoan— aplikagarriak direnak, herrialdeei aukera eskainiz IA teknologien garapena gizarte ongizatearen eta berdintasunaren alde zuzentzeko.

UNESCOren (2023) ‘Etika-Inpaktuen Ebaluazioa’ tresnak Adimen Artifizialaren (AA) Etikaren Gomendioaren baitan kokatutako metodologia praktikoa eskaintzen du, AA sistemak printzipio etikoekin bat datozen ebaluatzeko. Tresna honek bi helburu nagusi ditu: batetik, algoritmoak gomendioan ezarritako balio eta gidalerroekin lerrokatuta dauden aztertzea; eta bestetik, gardentasuna sustatzea, garatutako sistemak eta haien funtzionamendua herritarren eskura jarriz. Ebaluazioak AAren bizi-ziklo osoa hartzen du kontuan, eta ex-ante zein ex-post azterketak barne hartzen ditu. Azpimarratzen ditu datuen kalitatea eta ordezkaritasuna, garapen-taldeen aniztasuna, algoritmoen sendotasuna eta ikuskarritasuna, eta etika garapen-prozesuko fase guztietan txertatzeko aukerak. Sektore publiko zein pribatuan erabiltzeko egokia da, eta nazioarteko estandar etikoekin bat datorren AA garapena bultzatzen du, arriskuen kudeaketa eraginkorra eta eragile guztien parte-hartze esanguratsua bermatuz.

“UNESCOren ‘Prestutasun Ebaluaziorako Metodologia’ (Readiness Assessment Methodology) tresnak herrialdeek eta erakundeek Adimen Artifizialaren (AA) Etikaren Gomendioa betetzeko duten gaitasuna neurtzeko ikuspegi integrala eskaintzen du. Metodologia honek AAren gobernantza, azpiegitura teknologikoak, giza gaitasunak, datuen kudeaketa eta arau-esparruak bezalako arloak aztertzen ditu, etika ardatz duen AA baten ezarpena benetan bideragarria den ebaluatzeko. Tresnak diagnostiko zehatza egiteko aukera ematen du, hutsuneak eta indarguneak identifikatuz, eta herrialdeei politika publiko sendoak eta praktika fidagarriak garatzen laguntzen die. Horrez gain, gomendio praktikoak eta ekintza-ildo estrategikoak eskaintzen ditu, AAren erabilera arduratsua eta giza eskubideen errespetuan oinarritua sustatzeko. Metodologia hau funtsezkoa da etika, gardentasuna eta gizarte-ongizatea ardatz dituen AA ekosistema bat eraikitzeko.

OECDren AA Printzipioak nazioarteko erakunde baten esparruan onartutako lehen estandar gobernuz artekoak dira, eta Adimen Artifizialaren (AA) erabilera berritzaile, fidagarri eta giza eskubideetan oinarritua sustatzea dute helburu. 2019an onartu eta 2024an eguneratu ziren, eta bost printzipio nagusitan eta bost gomendio osagarritan egituratuta daude. Printzipio hauek AA sistemak balio demokratikoak errespetatuz garatu eta ezartzeko orientazioa ematen dute, gardentasuna, segurtasuna, erantzukizuna eta gizarte-ongizatea lehenetsiz. Era berean, politika publikoak diseinatzeko eta AAren eragileei laguntzeko gidalerro malgu eta praktikoak eskaintzen dituzte, herrialdeei AAren garapen etikoa eta fidagarria bultzatzeko marko sendo bat emanez.

OECD.AI eta GPAI-k politika, datu eta analisi fidagarriak eskaintzen dituzte Adimen Artifizialaren (AA) garapen arduratsua bultzatzeko. Plataformek herrialdeei eta eragileei AAren gobernantzari, arriskuen kudeaketari, segurtasunari eta giza eskubideen babesari buruzko informazio eguneratua eskuratzeko aukera ematen diete. Gainera, adierazle konparagarriak, politikaren egoerari buruzko azterketak eta ikerketa sakonak eskaintzen dituzte, AA fidagarriaren inguruko erabakiak hartzeko oinarri sendo bat eraikiz. OECD.AI eta GPAIren ekimen elkartuak nazioarteko lankidetza indartzen du, ezagutzen partekatzea sustatzen du eta AAren garapen etikoa eta gizartearentzat onuragarria izan dadin tresna praktikoak eskaintzen ditu.

Europako Batzordeko AAri buruzko Aditu Maila Goreneko Taldeak ‘AA Fidagarriarako Etika Gidalerroak’ garatu zituen, Adimen Artifizialaren (AA) erabilera eta garapena printzipio etiko sendoetan oinarritzeko asmoz. Dokumentuak AA fidagarriaren hiru zutabe nagusi ezartzen ditu: legezkotasuna, etikotasuna eta erresilientzia teknikoa. Horien barruan, giza autonomia errespetatzea, kalteak saihestea, bidezkoak izatea eta gardentasuna bermatzea bezalako irizpideak zehazten dira. Gidalerroek AAren bizi-ziklo osoan aplikatzeko praktika egokiak eta egiaztapen-irizpideak eskaintzen dituzte, eragileei aukera emanez AA arduratsu eta giza eskubideen errespetuan oinarritua diseinatzeko eta ezartzeko. Europan zein nazioartean erabiltzen den erreferentzia nagusi bihurtu da, AAren gobernantza etikoa eta gizartearentzat onuragarria sustatzeko helburuarekin.

‘Irakasleentzako AA eta datuen erabilerari buruzko Gida Etikoak’ hezkuntzan Adimen Artifizialaren (AA) eta ikasleen datuen erabilera arduratsua bultzatzeko sortu dira. Dokumentuak AAren integrazioa hezkuntza-prozesuan modu seguruan, gardentasunez eta ikasleen eskubideak errespetatuz egitea bermatzeko printzipioak ezartzen ditu. Gida honek irakasleek AA tresnak ulertzeko eta ebaluatzeko laguntza eskaintzen du, datuen pribatutasuna eta segurtasuna zaintzearen garrantzia azpimarratuz, baita diskriminazioa edo automatizazioaren gehiegizko dependentzia saihesteko neurriak ere. Horrez gain, AAren erabilera pedagogikoari buruzko gomendio praktikoak eskaintzen ditu, irakasleen autonomia babestuz eta ikaskuntza inklusibo eta bidezkoa sustatuz. Helburua da hezkuntza-ekosistema batean AAren erabilera etikoa, arduratsua eta ikasleen ongizatean oinarritua bermatzea.

Europako Batzordeak argitaratutako ‘Sorkuntza-AAren erabilera arduratsuari buruzko Gida Bizidunak’ (Living Guidelines) ikerketa-eremuan Adimen Artifizial sortzailearen (AA sortzailea) erabilera etikoa eta arduratsua sustatzeko erreferentzia dinamikoa dira. Dokumentuak arriskuak identifikatzeko eta kudeatzeko orientabide praktikoak eskaintzen ditu, datuen osotasuna, gardentasuna, ikertzaileen erantzukizuna eta zientzia integritatea bermatzeko helburuarekin. Gidak AA sortzailearen erabilerari buruzko gomendio zehatzak jasotzen ditu, hala nola iturri eta eragiketen trazabilitatea, eduki sortuaren egiaztapena, aurreikusitako erabilerei buruzko argitasuna eta ikerketa-komunitatearen parte-hartze aktiboa. ‘Gida bizidunak’ izateak esan nahi du dokumentua etengabe eguneratzen dela, AA sortzailea garatzen den heinean sortzen diren behar berrietara egokituz. Horrela, ikertzaileei eta erakundeei laguntzen die AAren potentziala aprobetxatzen, betiere etika, gardentasuna eta zientzia-ardura errespetatuz.”